ХэбзэIахьхэр, фэгъэкIотэныгъэхэр

ХэбзэIахьхэм ятын фэгъэхьыгъэ Кодексым фэгъэкIотэныгъэ заулэ къыщыдэ­лъытагъ. Ащ къыхиубытэхэрэр  зыфэдэхэм ыкIы ахэр зэрэбгъэпсыщтхэм мы тхыгъэм такъыщатегущыIэщт.

Зэрэбгъэпсыщтыр

ФэгъэкIотэныгъэхэр хэбзэIахьхэмкIэ Федеральнэ къулыкъум иинтернет нэкIубгъо «унэе кабинетэу» щыпшIыгъэм, къэралыгъо фэIо-фашIэхэм япортал е МФЦ-м ащыбгъэпсын плъэкIыщт, хэбзэIахьхэмкIэ инспекциемэ уякIуалIэми е лъэIу тхылъыр почтэмкIэ бгъэхьыми хъущт.

Сыдэущтэу къалъытэра?

Мылъкум пае хэбзэIахьыр кадастровэ уасэм къыпкъырыкIхэзэ агъэнафэ. ГурытымкIэ лъытагъэу, ащ ипроцент 0,1-м ­фэдиз хэбзэIахьыр.

Арэу щытми, «Российскэ гъэзетым» къызэритырэмкIэ, шъолъыр пэпчъ нэмыкIэу ар къылъытэн фит. ГущыIэм пае, Москва кадастровэ уасэм ипроцент 0,1-м щегъэжьагъэу 0,3-м нэсы мылъкум пае хэ­бзэIахьэу щагъэнэфагъэр. Ащ ыуасэ нахь ин къэс, хэбзэIахьхэри нахьыбэ мэхъух.

Хэта зытыхэрэр?

Мылъкум пае хэбзэIахь зытыхэрэр унэе псэупIэ («чIылъэ ун» зыфатIорэр ары), ­фэтэр, гараж, автомашинэм пае уцупIэ ­гъэнэфагъэ, амыухыгъэу псэолъэ ныкъошI­
е нэмыкI унэ зиIэ физическэ лицэхэр ары.

Щагу хъызмэтым, хэтэ е чъыгхэтэ лэжьыным ­ псэупIэ щыгъэуцугъэным атегъэпсыхьэгъэ чIыгу Iахьхэр унэе псэупIэхэм ахэхьэх. Фэтэрыбэу зэхэт унэхэм ачIэсхэм зэдагъэфедэхэрэм апае хэбзэIахьхэр атырэп.

ФэгъэкIотэныгъэхэр зиIэхэр

Пстэумэ апэу пенсионерхэр ары фэгъэкIо­тэныгъэхэр зынэсыхэрэр.

Джащ фэдэу Советскэ Союзым ыкIи Урысые Федерацием ялIыхъужъхэр, Щытхъум иорден истепенищ зыфагъэшъошагъэхэр, апэрэ ыкIи ятIонэрэ купхэм ахэхьэрэ сэкъатныгъэ зиIэхэр, кIэлэцIыкIу сэкъатхэр, Хэгъэгу зэошхом, нэмыкI зэо-зэпэуцужьхэм ахэлэжьэгъэ дзэкIолIхэр, партизаныгъэхэр, Чернобыль къыщыхъугъэ тхьамыкIагъом идэгъэзыжьын хэлэжьагъэхэр, дзэкIолIэу е отставкэм кIуагъэу илъэс 20-м къы­щымыкIэу къулыкъу зыхьыгъэхэр, дзэкIолIхэу, къэ­ралыгъо къулыкъушIэхэу япшъэрылъхэр агъэцакIэхэзэ фэхыгъэхэм янэ-ятэхэр, яшъхьэгъусэхэр, нэмыкIыхэри ахэм къахеубытэх.

Къыхэгъэщыгъэн фае, мыхэм ыкIи нэмыкIэу зыцIэ къетымыIуагъэхэм фэгъэкIотэныгъэ иIэу хэбзэIахьхэр атын залъэкIыщтыр амыгъэкощырэ мылъкур бизнесым пае амыгъэфедэрэмэ, кадастровэ уасэр сомэ миллион 300-м емыхъурэмэ ары.

Амыгъэкощырэ мылъкум хахьэу псэолъэ заулэ зиIэм ахэм ащыщэу зыр ары фэгъэкIотэныгъэ иIэу хэбзэIахьыр зыфатыщтыр. ГущыIэм пае, пенсионерым фэтэрищ иIэмэ, ежь зыфаер къахихынышъ, ащ пае хэбзэIахьыр ымытынэу фагъэпсыщт.

Зыныбжь имыкъугъэ сабыибэ зэрыс унагъохэми хэбзэIахьхэмкIэ фэгъэкIотэныгъэхэр анэсых. Унэе псэупIэ чIэсхэм хэбзэIахь зытефэрэ квадратнэ метрэ пчъагъэу яIэм сабый пэпчъ телъытагъэу квадратнэ метри 7, фэтэр зиIэхэм — 5 къащыгъэкIагъэу къафалъытэ.

ЧIыгум ыкIи транспортым апае

Федеральнэ хэбзэгъэуцугъэм чIыгум пае ­хэ­бзэIахьхэм ятынкIэ фэгъэкIотэныгъэхэр къыдэлъытагъэхэп.

Арэу щытми, 2017-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу пенсионерхэм чIыгу Iахьэу яIэм щыщэу сотки 6-р хэбзэIахь зыфатыщтхэм афыхагъэкIыгъ.

Транспортым пае хэбзэIахьхэм ятын фэгъэкIотэныгъэхэр къыщыдэлъытагъэхэп, ау… Сомэ милиони 3-м ехъу зыосэ автомашинэ исхэм 2021-рэ илъэсым пае хэбзэIахьхэр нэмыкIхэм атырэм шIокIэу афагъэнэфэгъагъ. Джы а пчъагъэр сомэ мил-лиони 10-м нагъэсыгъ. 2023-рэ илъэсэу тызхэхьагъэм ыкIэм 2022-м пае транспортнэ хэбзэIахьхэр къызалъытэхэкIэ, сомэ миллиони 10-м нахь лъэпIэ транспорт исхэр ары адрэхэм анахьыбэу ар зытын фаеу хъущтыр.

 ХЪУТ Нэфсэт.