Упсаунэу уфаемэ

Пкъыри, тхьапэри, къыпыкIэрэри Iэзэгъух

Ащ фэдиз шIуагъэ иI народнэ медицинэм ыгъэфедэрэ къэкIырэ уцхэм, мэркIо лъэпкъхэм ащыщэу непэ зигугъу къэтшIыщтым. Ар голубикэр ары.

Шъыпкъэ, ар тишъолъыр жъу­гъэу къыщыкIырэп. Арын фае къызыхэкIырэри ащ адыгабзэкIэ ыцIэ тымыгъотыныри, Къэбэр­тэе-Бэлъкъарым къыщыдэкIыгъэ гущыIалъэу «Адыгэ къэкIыгъацIэхэр» зыфиIоу Хьакъунэ Ба­рэсбый зэхигъэуцуагъэм ащ ыцIэ зэрэдэтыр «шыгъулдыкъащхуэ».

Аужырэ лъэхъанхэм тишъо­лъыри ар нахь щызэлъашIэ хъугъэ, хъызмэтшIапIэхэм ащыщ­хэри ащ икъэгъэкIын ыуж ихьагъэх, унагъохэми агъэтIысхьэу аублагъ. Ащ иIэшIугъэ, шIуагъэу иIэхэм уасэ афашIы.

Голубикэу куандэм къыпычыгъакIэм цэлыр егъэпытэ, цэл­етэным щеухъумэ, гъомылап­хъэр нэгъум «ыгъэжъожьынымкIэ» ишIуагъэ къэкIо, нэгъууз зэфэшъхьафхэмкIэ Iэзэгъоу щыт.

Специалистхэм къызэрэхагъэ­щырэмкIэ, голубикэм лъынтфэхэр зэхещых, склерозым ущеухъумэ, адэбз узым пэуцужьы, радиацием зэрар зэрихыгъэхэми агъэфедэмэ дэгъу. Мыщ бэу хэлъ витаминэу К1-р, ащ лъыр къэбзэнымкIэ, Iужъоу пцIагъэ мыхъунымкIэ ишIуагъэ къэкIо. Анахь шъхьаIэу шIуа­гъэу иIэхэм къахагъэщырэр Iэзэгъу уцэу цIыфыр зэшъуагъэр къемыкIугъэу, аллергие ащ фыриIэу къычIэкIыгъэмэ, голубикэм ар зэрэтырихырэр ары.

Шъуфэсакъ, щынагъо! Голубикэр бэу зыпшхыкIэ, ешъуа­гъэм фэдэ уишIын ылъэ­кIыщт: угу къэмакIэу, укъы­гъэжэу, пшъхьэ узэу.

IэзэкIэ амалэу иIэхэр

Чыихъыр (ангинэр)

Голубикэ грамми 100-м псы литрэныкъо кIэпкIэнышъ, къэбгъэжъощт псым ызыныкъо фэ­диз ежъукIыфэ. Ар зэтебгъэчъы­жьынышъ, чыим ибгъэчъыхьэзэ пшIыщт.

Шъокоузыр (анемиер)

Голубикэм къыкIэфыгъэ псы стэчан е стэчанныкъом шъоу джэмышхышъхьэ хэплъхьанышъ, ушхэнкIэ сыхьатныкъо иIэу уешъощт.

ШIур, жъэжъыехэр мэузхэмэ

Голубикэм къыкIэфыгъэкIэ псы стэчанныкъо мафэм щэгъо­гогъо уешъозэ пшIыщт.

Гум уегъэгумэкIымэ

Мыщ икъутэмэ ныбжьыкIэхэр ыкIи тхьапэхэр зыхэжъукIыгъэ псыр бгъэхьазырыщт мырэущтэу: ахэр зэхэлъхэу зы джэмышхышъхьэм изым псыжъо стэчан кIэпкIэнышъ, мэшIо ма­кIэм такъикъи 10-м къыщыбгъэжъощт. ЗыучъыIырэм ыуж зэтебгъэчъыжьынышъ, джэмышхым изэу щэгъогогъо мафэ къэс уешъозэ пшIыщт.

Щэхэпс щэрэбым плъыр-стыр уз иIэмэ (воспаление мочевого пузыря)

Голубикэ гъэгъугъэр ары ащ еIэзэгъэным пае агъэфедэрэр. ЩайджэмышхышъхьитIум (е джащ фэдизэу тхьэпэ гъэгъу­гъэм) псы чъыIэу литрэ кIэпкIэнышъ, сыхьати 10 — 12-м щыбгъэтыщт. Зэтебгъэчъыжьынышъ, тIэкIу къэбгъэфэбэжьы— зэ, чашкэм изэу мафэм зэ уешъощт.

ШъушIэмэ, къышъушъхьэпэжьыщт

ЩыIэныгъэм ихыор мафэ къэс хэт цIыфхэр, сыхьатым «дачъэхэрэр», уз гъэтIылъыгъэ зиIэхэр бэрэ егъэгумэкIых шъхьэ­узым. Арэущтэу зыхъу­рэм псынкIэу Iэзэгъу уцхэм талъэ­Iабэ, узыр нахь шIэхэу хэдгъэ­жъукIыным фэшI. Непэ шъуащыдгъэгъуазэ тшIоигъу таблеткэ къыхэмыхьэу шъхьэ­узыр зэ­рэхэбгъэжъукIын плъэ­кIыщт амалэу народнэ медицинэм къыIохэрэм ащыщхэм.

Стэчаным из псы стыр уешъонышъ, нэужым шъхьэпхэтыкур ыкIи пшъэр зэдиубытхэу хъэдэн псы чъы­IэкIэ гъэуцIыныгъэу теплъхьащт е псы щыу­гъэкIэ гъэшъокIыгъэ хъэ­дэн шъабэр натIэмрэ шъхьэпхэтыкумрэ зэдиубытхэу кIэппхэщт.

Зэблэпхъухэзэ нэгъэу­пIэпIэгъу (секундэ) 30-рэ зэ псы чъыIэм, етIанэ псы стырым плъакъохэр хэбгъэуцохэзэ зытIо-зыщэ пшIымэ ишIуагъэ къэ­кIо.

Шъхьэр узыныр къызэрэригъажьэу мыл зыкIоцIылъ хъэдэн шъхьэм теплъхьанышъ, та­къикъ 20 – 30-м тебгъэлъыщт. Компресс чъы­Iэм узыр псынкIэу хегъэ­жъукIы.

Мылъэш дэдэу, ау шъхьэр тIэкIу къыхэузыкIэу зыригъажьэкIэ газ зыхэт псы стэчан уешъомэ дэгъоу Iазэхэм ащыщхэм къаIо.

ШъхьэкIэлъэныкъоузым (мигрень) бэрэ ыгъэгумэкIыхэрэм народнэ медицинэм игъо афелъэгъу мафэ къэс, пчэдыжьышхэм ыпэкIэ, псы чъыIэ стэчан рашъузэ ашIы нэу.

ТхылъыпIэ Iэплъэ­кIым мыл такъыр кIоцIыпщыхьанышъ, дэбжъыкъу-жэпкъзэхэт чIыпIэм теплъхьанышъ, нэгъэупIэпIэгъу (секундэ) 20-рэ тебгъэлъыщт. А чIыпIэр зэрэдыигъэр къы­зэрэпшIэу тепхы­жьын фае. Нэужым а чIыпIэ дэдэм псы стыр­кIэ гъэуцIыныгъэ хъэ­дэн е бэшэрэбэу псы стыр зэрытыр Iэплъэ­кIым кIоцIыщыхьагъэу теплъхьащт, зы та­къи­кърэ ар тебгъэлъыщт. Узыр хэмыжъукIыгъэмэ, джыри зэ-тIо пшIымэ хъущт (гъого­гъуи 3-м емыгъэхъоу).

Нарэхэр

Боксерэу чэщырэ мычъыешъурэр врачым дэжь кIуагъэ IэпыIэгъу къыфэхъуным щыгугъэу. Докторым къыреIо:
— УзыгъолъыжьыкIэ, угукIэ къэлъытэзэ шIы: зы, тIу, щы… ухэчъыефэ.
— Хьау, ар сэщ паеп, бгъум нэс къызалъытэкIэ, лъэтемытэу сыкъызыщэлъэты сэ.