IофшIэгъу дэкIыгъу

Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Теуцожь районым щыIагъ ыкIи социальнэ инфра­ст­руктурэм къыхиубытэрэ псэуалъэхэм яшIынрэ ягъэцэкIэжьынрэкIэ къэралыгъо программэхэр къоджэ псэупIэ заулэмэ гъэцэкIагъэ зэращыхъухэрэм нэIуасэ зыфишIыгъ.

Республикэм и ЛIышъхьэ игъусагъэх федеральнэ ин­спектор шъхьаIэу Сергей Дрокиныр, мэкъу-мэщым, псауныгъэм икъэухъумэн, экономикэм, культурэм, спортым япхыгъэ Iофыгъохэм афэгъэзэгъэ ми­нистерствэхэм ялIыкIохэр, джащ фэдэу муниципалитетым ипащэхэр.

Гъобэкъое къоджэ псэупIэр

КъумпIыл Мурат къуаджэу Гъо­бэкъуае зэкIом культурэм и Унэу агъэкIэжьыгъэр зэри­гъэлъэгъугъ. Мы учреждением художественнэ самодеятельностымкIэ кружоки 10-мэ, джащ фэдэу искусствэм фэщагъэхэр зыхэт объединении 6-мэ Iоф щашIэ. Ахэм нэбгырэ 250-рэ фэдиз къызэлъаубыты. Кол­лективитIумэ «народнэ» цIэр ахьы, тIумэ — «щысэтехыпIэкIэ» яджэх. Культурэм и Унэ 1989-рэ илъэсым ашIыгъ, программэу «Къуаджэхэм хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэныр» зыфи­Iорэм тетэу агъэцэкIэжьыгъ. ПстэумкIи IофшIэнхэу зэшIуахыгъэхэм сомэ миллион 75,4-м ехъу атефагъ. ГъэцэкIэжьыным къызэрэдилъытэрэм тетэу шъхьаныгъуп­чъэхэр, унашъхьэр, инженер коммуникациехэр зэблахъугъэх, къыпэIулъ чIы­пIэр зэтырагъэпсыхьагъ.

Республикэм и ЛIышъхьэ муниципальнэ образованиехэм культурэ-зыгъэпсэфыпIэ гупчэхэу яIэхэм нахь шIогъэ ин къатэу Iоф ашIэн зэрэфаер къыIуагъ. Iофтхьабзэхэу зэхащэхэрэми купкI яIэу, цIыфхэу яплъыхэрэм агу рихьыхэу щытынхэ фае.

«ЗэкIэ спортым епхыгъэхэ ыкIи цIыфхэм загъэпсэфыным фытегъэпсы­хьэгъэ псэуалъэхэу тшIыхэрэр ыкIи дгъэкIэжьыхэрэр муниципалитетхэм щы­Iэныгъэм къащызфагъэфедэнхэ фае. Зыныбжь хэкIотагъэхэми къыткIэхъу­хьэхэрэми языгъэпсэфыгъо уахътэ игупчэхэу ахэр щытынхэм зэкIэми анаIэ тырамыгъэт хъущтэп. Республикэм итворческэ коллектив шъхьаIэхэм зыкъыщагъэлъэгъон алъэкIыным тегъэ­псыхьагъэу культурэм ипсэуалъэхэу Iоф зышIэхэрэр щытынхэ фае», — къыхигъэщыгъ КъумпIыл Мурат.


Адыгеим и ЛIышъхьэ къоджэ паркым изэтегъэпсыхьан фэхъугъэ кIэуххэми защигъэгъозагъ. Илъэсэу икIыгъэм ыкIэ­хэм адэжь IофшIэнхэр мыщ щыкIуагъэх. Республикэ ыкIи муниципальнэ бюджетхэм ащ пае сомэ миллиони 6,3-м ехъу къахагъэкIыгъ. Республикэм и ЛIышъхьэ къуаджэм щыпсэухэрэм кIэу ашIыгъэ пстэуми анаIэ атырагъэтын, афэсакъын­хэ зэрэфаем епхыгъэ IофшIэн гъэнэ­фагъэ адызэрахьан зэрэфаер къыхи­гъэщыгъ. АщкIэ гурыгъэIон IофшIэным мэхьанэшхо иIэу щыт.

Республикэм и ЛIышъхьэ илъэсэу икIыгъэм ыкIэхэм адэжь агъэпсыгъэ, физкультурэмрэ псауныгъэм игъэпытэнрэ атегъэпсыхьэгъэ парк цIыкIоу агъэфе­дэрэр зэригъэлъэгъугъ. Псэуалъэм сомэ миллион 23,2-м ехъу тефагъ.

Мылъкур федеральнэ, республикэ ыкIи муниципальнэ бюджетхэм къахэкIыгъ, бюджетым къыхимыубытэрэ къэкIуапIэхэри агъэфедагъэх. Спорт джэгупIа­кIэу ашIыгъэм физкультурэмрэ спортымрэ апылъынхэмкIэ ящыкIагъэр зэкIэ щагъотыщт. Джащ фэдэу футбол, бас­кетбол зыщешIэщтхэ, тренажерхэр зэрыт чIыпIэхэр, къызщачъыхьан алъэкIыщт гъогухэр, кIэлэцIыкIухэм афытегъэпсыхьэгъэ шъолъыр гъэнэфагъэ иI.

Гъобэкъое къоджэ псэупIэм къыдэ­кIыжьыным ыпэкIэ республикэм и ЛIы­шъхьэ фельдшер-мамыку унакIэу къутырэу Петровым щашIыгъэр зэригъэ­лъэгъугъ. Ар квадрат метри 122-рэ мэхъу. Псауныгъэм икъэухъумэн фытегъэпсыхьэгъэ псэуалъэм сомэ миллион 11,2-м ехъу пэIухьагъ, илъэсэу икIыгъэм ишэкIогъу мазэ ащ Iоф ышIэу ригъэ­жьагъ. Учреждением нэбгырэ 280-рэ фэдиз къызэлъеубыты, ахэм ащыщэу кIэлэцIыкIухэр зэрэхъухэрэр нэбгырэ 30. Фельдшерми мыщ цIыфхэр щыри­гъэблагъэхэ хъугъэ, терапевтми чIыпIэм ифэIо-фашIэхэр егъэцакIэх. Гъобэкъое врач амбулаторием къикIызэ кIэлэцIыкIу врачми фэIо-фашIэхэр мыщ щегъэцакIэх.

 

«Муниципалитетхэм ыкIи министерствэ зэфэшъхьафхэм япащэхэм анаIэ тырагъэтын фае псэолъакIэхэм яIы­гъынрэ яIофшIэнрэ. Анахь мэхьанэ зиIэ пшъэрылъыр чIыпIэхэм кадрэхэм Iоф ащыдэшIэгъэныр ары. УчреждениякIэхэу ашIыгъэхэмрэ агъэкIэжьыгъэхэмрэ зэрищыкIагъэм тетэу яIофшIэн зэхэщэ­гъэным анаIэ икъоу тырагъэтын фае», — къыхигъэщыгъ КъумпIыл Мурат.

Пэнэжьыкъуаерэ Лъэустэнхьаблэрэ

Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат культурэм ипсэуалъэхэу псэупIэхэу Пэнэжьыкъуаерэ Лъэустэнхьаблэрэ адэт­хэр зэрагъэкIэжьыгъэм уасэ къыфишIыгъ.

Лъэпкъ культурэм и Гупчэу къуаджэу Пэнэжьыкъуае дэтым игъэцэкIэжьынкIэ IофшIэнхэр блэкIыгъэ илъэсым итыгъэгъэзэ мазэ аухыгъэх. Бюджет пстэуми къахэкIыгъэ сомэ миллион 41,6-м ехъум­кIэ унашъхьэр, пчъэ-шъхьангъупчъэхэр, инженер коммуникациехэр зэблахъу­гъэх, сценэмрэ кабинетхэмрэ гъэцэкIэжьын IофшIэнхэр арашIылIагъэх. Гупчэм къы­пэIулъ чIыпIэм изэтегъэпсыхьанкIэ му­ниципальнэ образованием амалхэр къы­гъотыгъэх.

1961-рэ илъэсым агъэпсыгъэ Гупчэм къуаджэм ищыIэныгъэкIэ мэхьанэшхо зэриIэр хагъэунэфыкIыгъ. Ансамбль, драматическэ кружок, хореографическэ коллектив ыкIи нэмыкI куп 13-у мыщ щызэхэщагъэхэм нэбгырэ 200-м ехъу ахэлажьэ. Илъэс 45-рэ хъугъэу Iоф зы­шIэрэ лъэпкъ ансамблэу «Орэдым» къуаджэри, Теуцожь районри арэгушхо.

КъумпIыл Мурат къэлэ гъэпсыкIэ зиIэ поселкэу Лъэустэнхьаблэ культурэм и Унэу щагъэкIэжьыгъэри мы мафэм зэригъэлъэгъугъ. Сомэ миллион 34,6-рэ фэдиз зытефэгъэ гъэцэкIэжьын IофшIэнхэр блэкIыгъэ илъэсым икIэух мыщ щаухыгъэх. Унашъхьэр, пчъэ-шъхьан­гъупчъэхэр, инженер сетьхэр мыщ щы­зэблахъугъэх, сценэм гъэцэкIэжьын IофшIэнхэр рашIылIагъэх, мебельрэ обо­рудованиерэ къащэфыгъэх. Видеокамерэхэм ягъэуцун епхыгъэ IофшIэнхэр лъагъэкIуатэх. Непэ культурэм и Унэ художественнэ самодеятельностымкIэ кружок 17 щызэхэщагъ. Фольклорнэ ансамблэу, хореографическэ, цирк, театральнэ коллективхэу ыкIи нэмыкI купхэу ащ хахьэхэрэм нэбгырэ 260-м ехъу ахэлажьэ. Коллективищмэ народнэ цIэр ахьы, зы коллективыр щысэтехыпIэу щыт. Культурэм и Унэ къекIуалIэхэрэр программэ, зэнэкъокъу, пчыхьэзэхэхьэ зэфэшъхьафхэм, нэмыкI Iофтхьабзэхэм ренэу ахэлажьэх. Республикэм и ЛIышъхьэ псэупIэхэм защэIэ, культурэм иучреждениеу агъэцэкIэжьыгъэхэр къызызэпеплъыхьэхэ, коллективхэм ахэтхэм задэгущыIэ нэуж муниципальнэ образованиемрэ культурэмкIэ министерствэмрэ япащэхэм пшъэрылъ заулэ афишIыгъ.

ЦIыфхэм языгъэпсэфыгъо уахътэ шэпхъэ лъагэхэм адиштэу зэхэщэгъэн, цIыфхэр жъугъэу зыхэлэжьэрэ культурэ Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэм ныбжьыкIэ­хэр ахэгъэлэжьэгъэн, творческэ коллектив пэрытхэм ренэу культурэм икъоджэ унэхэм закъыщагъэлъэгъон зэрэфаер шъхьафэу хигъэунэфыкIыгъ.

«Культурэм иIофышIэхэм яIэпэIэсэныгъэ зыщыхагъэхъощт курсхэр къызэIухыгъэнхэм, Iофтхьабзэхэм амалыкIэхэр ащыгъэфедэгъэнхэм, цIыфхэм языгъэпсэфыгъо уахътэ нахьышIоу зэ­хэщэгъэным, ныбжьыкIэхэр районми, республикэми якультурэ щыIэныгъэ хэ­гъэлэжьэгъэнхэм мэхьанэшхо яI», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.

Къуаджэу ПчыхьэлIыкъуай

Культурэм и УнакIэ икъызэIухын те­гъэпсыхьэгъэ Iофтхьабзэр Теуцожь рай­онымкIэ къуаджэу ПчыхьэлIыкъуае щыкIуагъ. Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ащ хэлэжьагъ.
Адыгеим лъэпкъ къашъомкIэ икъэралыгъо академическэ ансамблэу «Налмэсыр» сценакIэм къыщышъуагъ. Артистхэм къэшъонымкIэ яномер анахь дэгъухэр цIыфхэм къафагъэлъэгъуагъэх.

Концертыр рагъэжьэным ыпэкIэ Адыге­им и ЛIышъхьэ культурэм и Уна­кIэр къызэрэзэIуахыгъэмкIэ къоджэдэс­хэм къафэгушIуагъ, цIыфхэм ящыIэкIэ-­псэукIэ къуаджэ пэпчъ зыкъыщегъэIэты­гъэнымкIэ хэбзэ къулыкъухэм Iофэу ашIэ­рэм ар изычэзыу лъэбэкъоу зэрэщы­тыр хигъэунэфыкIыгъ.

«Къуаджэ, поселкэ, къутыр пэпчъ джырэ шапхъэхэм адиштэрэ гурыт еджа­пIэхэр, фельдшер-мамыку IэзапIэхэр, спортымрэ культурэмрэ япсэуалъэхэр дэтынхэмкIэ ищыкIэгъэ амалхэр зетэхьэх. АщкIэ амалэу щыIэр зэкIэ къызфэтэ­гъэфедэ, къэкIопIэ зэфэшъхьафхэм на­хьыбэу мылъку къахэтэхы. Къуаджэхэм зэдиштэу хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэным тегъэпсыхьэгъэ къэралыгъо программэм ишIуагъэкIэ бэ зэшIотхын тлъэкIырэр», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.

Республикэм ипащэ къызэрэхигъэ­щыгъэмкIэ, ыпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ къэралыгъо программэм къыдыхэлъытагъэу Теуцожь районым ипсэупIэхэу Пэнэжьыкъуае, Гъобэкъуае, Лъэустэнхьаблэ культурэм иунэхэу адэтхэр гъэ­рекIо агъэцэкIэжьыгъэх.

Культурэм иучреждениехэу агъэкIэ­жьыгъэхэм гъэхъэгъэ шIукIае зэрашIыгъэр хагъэунэфыкIыгъ. ГущыIэм пае, илъэситIукIэ узэкIэIэбэжьмэ модельнэ шапхъэм диштэу Очэпщые тхылъеджапIэу щызэтырагъэпсыхьагъэм тхылъеджапIэхэм я Урысые форум осэшхо къыщы­фашIыгъ.

Теуцожь Цыгъо имемориальнэ унэ-музееу Гъобэкъуае дэтым игъэкIэжьынкIэ гухэлъэу яIэхэм афэгъэхьыгъэу респуб­ликэм и ЛIышъхьэ къафиIотагъ.

НыбжьыкIэ сэнаущхэм ятворчествэ зегъэушъомбгъугъэнымкIэ амал гъэнэфа­гъэхэр ягъэгъотыгъэн зэрэфаем къы­тегущыIэзэ, КъумпIыл Мурат къызэрэхи­гъэщыгъэмкIэ, мыгъэ культурэм иунищ­мэ гъэцэкIэжьын IофшIэнхэр арашIылIэнэу ыкIи псэолъитIу агъэпсынэу рахъухьэ.

«Пшъэрылъэу бэ тиIэр. Хэгъэгум ипащэхэми, республикэм исхэми яIэпыIэгъу ишIуагъэкIэ шIокI имыIэу итхъу­хьагъэр зэкIэ дгъэцэкIэщт», — къы-Iуагъ КъумпIыл Мурат.

Шъугу къэтэгъэкIыжьы культурэм и УнакIэу ПчыхьэлIыкъуае къыдэтэджа­гъэр 2022-рэ илъэсым ыкIэм зэратIупщыгъэр. 1939-рэ илъэсым агъэпсыгъэгъэ унэ­жъым культурэм и Унэ чIэтыгъ, ар зэ­хэтэ­къоным нэсыгъагъ. Инвестиционнэ про­ектым диштэу учреждениякIэм игъэ­псынрэ оборудованиемрэ сомэ миллион 83,3-рэ фэдиз апэIухьагъ. Непэ мыщ щызэхэщэгъэ купи 6-мэ нэбгырэ 80 фэдиз ахэлажьэ. Культурэм икъоджэ Унэ Iоф щызышIэхэрэр районым щыкIорэ культурэ Iофтхьабзэхэм чанэу ахэлажьэх.

АР-м и ЛIышъхьэ ипресс-къулыкъу
Сурэтхэр: А. Гусев.