Улажьэмэ, лыжъ пшхын

Тиадыгэ лъэпкъ зыщыпсэурэм чъыг дэгъухэр къыщагъэкIэу хабзэ. Къушъхьэ лъапи, мэз гъэхъуни, губгъо зэикIи — адыгэ унэ зыдагъэу­цурэм чъыгхати щагъэтIысхьэ.

Зэмышъогъу къэгъагъэхэмкIэ гъатхэм ахэр къызэIокIых, гъэмафэм, бжыхьэм пкIашъэхэр ащызэIушъашъэхэу къутамэмэ афэмыIэтыжьэу пхъэшъхьэ-мы­шъхьэхэр къапэкIэ.

Адыгэхэм чъыгым мэхьанэшхо щыIэны­гъэм щыратыщтыгъ. Ары сабый къызыфэхъурэ унагъом чъыг ыгъэтIысхьаныр хэбзэшIоу зыкIыщытыгъэр.

Сабый уиIэмэ, ар боу гухахъу,
Къызыфэхъурэм хьаблэр фэхъохъу:
ГъэшIэ кIыхьэу, насыпышIоу орэхъу,
Сабый цIыкIуми чъыг фагъэтIысхь.

Жэнэ Къырымыз.

Сабыйри чъыгри къызэдэ­хъущтыгъэх. Ар ежь зэричъыгыр кIэлэцIыкIум гурагъаIощтыгъ, узэрэдэлэжьэн фаем щагъэгъуа­зэщтыгъ, IэкIагъэуIашIущтыгъ.

Джащ фэдэуи лIакъо пэпчъ ищыIэныгъэ гъогу рагъапшэ чъыгым, «древо жизни» зыфаIорэр ары.

Чъыгыуджи адыгэхэм яIагъ, ащ ычIэгъ нэжъ-Iужъхэр щызэрэугъоищтыгъэх, Тхьэм ще­лъэIущтыгъэх, тхьэрыIохэр ща­шIыщтыгъэх.

ЦIыфэу мы дунэешхом тет пэпчъ зы чъыг хэхыгъэ иI нахь фэщагъэу, нахь шIу ылъэгъоу, гупсэф ригъотылIэу.

Адыгэ чыл, адыгэ щагу ­Ешыку Хьазрэт зыщыпсэурэр, Бжы­хьакъоякIэр ары. Ащ фэдэу угу мыкъабзэу, гулъытэ ин фыуимыIэу ичъыгхатэ фэдэ къэб­гъэкIын плъэкIыщтэп. Адыгэмэ аIощтыгъ: «ЦIыфышIум Iэпызрэр къэкIы». Чъыгхэр сатыр-­сатырэу гъэтIысхьагъэх, алъа­псэхэр хъурэябзэу гъэушъэ­быгъэх, ыгъэушъэбыгъэ хъурае­хэр мыжъо инхэмкIэ хэгъэунэфыкIыгъэх, чъыгхэр фыжьыбзэу пыгъэлыкIыгъэх. Ахэм ачIэгъ лъэгъо цIыкIухэр щызэбгырэкIых. Чъыгмэ ятеплъэ къа­Iуатэ хэшIыкI фыриIэу, Iэдэбныгъэшхо хэлъэу ахэм ар зэрадэлажьэрэр. Чъыг гъэтIыс­хьанри шIэныгъэ псау. Машэу зэрыбгъэтIысхьащтым икууагъи тебгъэфэн, ыкIыIу къытепхырэ ятIэр ычIэ ебгъэкIунышъ, чIыгъэшIу зэфэшъхьафхэмкIи уешIушIэн фае… Пчэндэхъумэ гъатхэр къытфахьыжьэу къызщыбыбыжьхэрэм, къэмытIэм­хэзэ, пхъэшъхьэ-мышъхьэ чъыг­хэр бгъэтIысхьэхэмэ нахь тэ­рэзэу елъытэ Хьазрэт. О уихатэ къекIущт чъыгри къыхэпхышъун, чIыопсым зызэрэзэбли­хъурэри къыдэплъытэн, игъоми къутамэхэр кIэуупхъухьанхэ, уIа­гъэу фэпшIырэри бгъэкIы­жьышъун фае…

Тэтэжъым садыр къызэпекIухьэ,
Чъыгхэр зэкIэ къызэпеплъыхьэ…
Хьамлыу набгъор къахешыпыкIы,
Къутэмэ гъугъэхэр пеупкIы.

Жэнэ Къырымыз.

Чъыгхатэр Хьазрэт ижъырэ чэум фэдэу къышIыхьагъ, жьыри кIэкIэпщэу чъыг пэпчъ, мэ­IэшIоу къапихырэри пхыри­лъэ­сыкIэу чъыгхатэр къэзы­гъэ­да­хэхэрэм ари ащыщ.

ИIэшIэгъэ анахь шIагъомэ ащыщ къыпцIэ чъыгэу къыгъэ­кIыгъахэм зэндэлэ (абрикос — ред.) къутамэр пигъэкIэн зэрилъэкIыгъэр. ИлъэситIу хъу­гъэу а зы чъыгым къыпцIэмрэ зэндалымрэ къыпехыжьых. Къужърэ айварэ зы чъыгым къызэдыпыкIагъэх, мыIэрысэ шхъонтIабзэмрэ плъыжьыбзэмрэ зэдыпытых. Пшысэ дахэ горэм ухэтым фэд ичъыгхатэ зэпып­лъыхьэмэ.

Сыд фэдэ лъэхъани уямыплъэкIэу Хьазрэт ичъыгхэр дахэх. Гъатхэм зэмышъогъу къэгъагъэхэмкIэ къэкIэракIэх, бзыумэ набгъохэр щашIых, яорэд жъынч зэпымыоу къаIо, щырхэр къыщыращых, хьацIэ­-пIацIэхэмкIэ загъэшхэкIы, яшIогъэшхо къэкIо. ХьампIыра­шъо­хэр щэбыбатэх, бжьэхэр щэугъуаех, пкIау цIыкIухэр щэпкIэтэ-лъатэх, пыжъхэр щызэблэ­чъых, чэтхэр щэупхъох, чэты­жъыехэр щэкIуашъэх, къазхэр щэIэлых.

Шъэфэуи бжыхьэр къэсэу, жьыбгъэ чъыIэтагъэри къафилъмэ, тхьапэхэр щызэIушъашъэх. МыIэрысэм, къужъым къуамэхэр къыращэхых. Ощхыцэхэр тхьапэмэ ащэджаех. Зэндэлэ гъожьыбзэхэр тыгъэжъыеу къы­пIоджагох, IэшIух. Черешнер гъэтхапэм ыкIэм къэгъэгъэмэIу къэхъу, жъоныгъокIэ мазэм щы­гъыжъыяцэ плъыжьыбзэхэу зэхэсых. КъыпцIэр фыжьы, шхъуантIэ. Зэмышъогъухэу чъыг­хэр зэдэкIэракIэх, пчэдыжьыпэ жьы къабзэм зэлъегъэсысых, ошъопщэ шIуцIэхэр къытехьэу, ощхыр къыритIупщымэ къелъэсыхьэх, щыуанкъопсыри къащхьащэуцо…

КIымафэр къэсмэ ос фы­жьыбзэр къутамэмэ апиз, чъые Iэ­шIум хелъасэх. КIымафэм пхъэшъхьэ-мышъхьэхэр зыхэ­жъукIыгъэ псыхэм шъо зэмы­лIэужыгъохэмкIэ Iанэр къагъэ­кIэракIэ. Узишъэми яIэзэгъух. Улажьэмэ, лыжъ пшхын.

Хьазрэт ичъыгхэтэ кIэракIэ адыгэ унэ дишIыхьагъ, кIэсэнхэр ипытапIэу. Ащ ригъэкIужьынхэу ыгу хэлъ Iэмэ-псымэ зэфэ­шъхьафхэу адыгэмэ агъэфе­дэщтыгъэхэу къыугъоигъэхэр. Тиадыгэ лъэпкъ ихъишъэ зыгъэ­лъэпIэрэ цIыф: игулъытэ ины, игупшысэхэр куух, ыIэ «дышъэр пэзы», ицIыфыгъэ узIэпещэ.

ЦУШЪХЬЭ Гощэхъурай.