«Гъырэм тыдэгъы, гушIорэм тыдэгушIо»

Граждан Iофхэм язытет тхыгъэнымкIэ отделэу Адыгэкъалэ щыIэм мэфэкIым ипэгъокIэу теблэгъагъ. Мыщ ипащэу Цопсын Бэлэрэ ащ иIэпыIэгъоу Цуекъо Маринэрэ нэгушIоу къытпэгъокIыгъэх.

Бэлэ отделым зипащэр илъэ­си 9 хъущт. Урысыем юстициемкIэ и Министерствэ и ГъэIорышIэпIэ шъхьаIэу Краснодар краим щыIэм IэнэтIэ дэгъоу щыриIагъэр ыгъэтIылъи, бзылъфыгъэр мыщ къэкIожьынэу хъу­гъэ ыкIи кIэгъожьыгъэп.

— Iофэу пшIэрэр угу римыхьы зыхъукIэ, гухахъо хэбгъотэщтэп, — къеIуатэ Цопсын Бэлэ. — Мыщ сыкъызэрэкIожьыгъэм сырыкIэгъожьэу зы мафи къы­хэкIыгъэп, сыда пIомэ сицIыкIугъом къыщегъэжьагъэу ЗАГС-м Iоф щысшIэным сыкIэхъопсыщтыгъ. Мыщ Iоф щыпшIэным пшъэдэкIыжьышхо пылъ, пшъэ­рылъ шъхьаIэр — хэбзэгъэуцугъэм диштэу граждан Iофхэм язытет тхыгъэныр, цIыфхэм яфитыныгъэхэр ыкIи яшIоигъоныгъэхэр къэухъумэгъэнхэр ары. IофшIэныр анахьэу зыфэгъэзагъэр цIыфхэр, ахэм ящыIэныгъ ары. Тыгу изы Iахь цIыкIу нэмыIэми къытэуалIэхэрэм алъыд­гъэIэсынэу щыт. СишэнкIэ цIыфхэм Iоф адэсшIэныр, гущыIэгъу сафэхъуныр сикIас.

ЗАГС гущыIэр зызэхэтхыкIэ, джэгур, къэзэрэщэхэрэр, унэгъо­шIэныр зэу шъхьэм къехьэх. Ежь отделым ипащи ныбжьыкIэхэр зэгуитхэнхэр нахь ыгу рехьы. Ахэм ягушIуагъо адигощыныр, янасып зэхэлъ хъунымкIэ ишIуа­гъэ къызэрыкIорэм рэгушхо ыкIи къэзэрэщэрэ пэпчъ унэгъо зэгурыIожьэу, щыIэныгъэ кIыхьэ къызэдакIумэ шIоигъу.

Ау, а пшъэрылъ закъор арэп мыщ щагъэцакIэрэр. Iофхэм язытет лъэныкъуи 7-мэ афэгъэ­загъэу ЗАГС-м щатхы: сабыеу къэхъухэрэр, зидунай зыхъожьы­хэрэр, къэзэрэщэхэрэр, зэхэ­кIыжьхэрэр, сабый зыпIунэу зыштэхэрэр, ятэ зэриIэр гъэнэ­фэгъэныр, цIэр зэблэхъугъэныр.

— ЗАГС-м Iоф щыпшIэныр мэфэкI зэпытэу бэхэм къащэхъу, — еIо илъэс 14 хъугъэу мы отделым Iоф щызышIэрэ Цуекъо Маринэ. — Ау ар зэрэщытыр нэмыкI шъыпкъ, тиIофшIэн екIолIэкIэ гъэнэфагъэ, пшъэдэ­кIыжь ин фыуиIэн, ащ дакIоу хэбзэгъэуцугъэхэм ахэпшIыкIын, гулъытэ чан пхэлъын фае.

«ГушIоу къыIухьэрэм тэри тыдэгушIо, ау къин хэфагъэхэри къытэуалIэх, ахэм тадэгъэу мэхъу, — яIофшIэн зы гущыIэухыгъэкIэ бзылъфыгъэхэм къыраIотыкIыгъ.

Шъыпкъэ, цIыфым ищыIэныгъэ мэхьанэ зиIэ хъугъэ-шIагъэу хэхъухьэхэрэр хэбзэгъэуцугъэм диштэу тхыгъэнхэр ЗАГС-хэм афэгъэзагъ. Сабыир къызщы­хъурэм къыщегъэжьагъэу цIыфым идунай зихъожьырэм нэс мыхэр лъэплъэх. Къэралыгъор гъэпсыгъэным, цIыфхэм яфитыныгъэхэр ыкIи яшIоигъоныгъэхэр къэухъумэгъэнхэм ЗАГС-м иIофышIэ пэпчъ иIахьышIу хэлъ.

— Бэрэ къыхэкIы цIыфыр зэрэщымыIэжьыр къэзыушыхьатырэ тхылъыр ыхьыжьынэу зы шъхьэгъусэр къызыкIокIэ, чэфынчъэу «мы чIыпIэм дахэу тыщызэгуатхэгъагъ, тикIалэ къы­зэхъум свидетельствэр къыщытатыгъагъ» зыIохэрэр, — къеIуа­тэ Бэлэ. — Ащ фэдэ уахътэм ЗАГС-м иIофышIэ щэIагъэ къыз­хигъэфэн, цIыфыр зыгъэIэсэн гущыIэхэр къыфигъотынхэ фае. Зигупсэ чIэзынагъэхэм ямызакъоу, зиунагъо зышIокIо­ды­гъэхэри къытэуалIэх, бэмэ яунэгъо шъэфхэр къытфаIуатэх. Ахэм ягукIаехэр адэбгощын, ушъый гущыIэхэр къафэбгъотыным мэхьанэшхо иI. ЗэхэкIыжьы зы­шIоигъоу къытэуалIэхэрэм тазыдэгущыIэкIэ, ащыщхэр кIэгъо­жьыхэу къыхэкIы.

Къиным гушIуагъор готэу зэдэкIох. Граждан Iофхэм язытет тхыгъэнымкIэ отделым иIофы­шIэхэр зэрэпсихологхэм дакIоу сценаристых ыкIи гъэуцуакIох. Сыда пIомэ, къэзэрэщэхэрэр зэгуатхэхэ е илъэсыбэ къызэдэзыгъэшIагъэхэм афэгушIохэ зыхъукIэ къафаIощт гущыIэ фабэхэр ежьхэм атхы.

ЦIыфхэм ямызакъоу организациехэми зэпхыныгъэ адыряIэу мэлажьэх. IофшIэныр бэкIэ къа­фэзгъэпсынкIагъэхэм ащыщ Урысыем и ЗАГС-хэм якъулыкъухэр системакIэм зэрэтехьагъэхэр — ЗыкI къэралыгъо реестрэ (ЕГР) щыIэ хъугъэ. Тхьапэм тетхагъэу аIыгъыгъэ документхэр зэкIэ электроннэ шIыкIэм ралъхьагъэх. Ащ ишIуа­гъэкIэ федеральнэ базэ щыIэ хъугъэ. ГущыIэм пае, цIыфым документ горэ шIокIодыгъэмэ, ар къызщыратыгъэгъэ отделым кIон ищыкIэгъэжьэп, зыщыпсэурэ чIыпIэм щыIэ ЗАГС-м иотдел къыщыдихыжьын ылъэкIыщт.

Унагъом ыкIи къэзэрэщэнхэм яинститут гъэпытэгъэным фэгъэ­хьыгъэ IофшIэнэу агъэцакIэрэм Цопсын Бэлэ къатегущыIэзэ, граждан Iофхэм язытет тхыгъэнымкIэ отделым икIыгъэ илъэсым пстэумкIи акт 776-рэ, мы илъэсым имэзэ 11767-рэ зэратхыгъэр къыхигъэщыгъ.

Сыд фэдэрэ лъэхъани уна­гъом имэхьанэ зэхъокIырэп, ары цIыфыр насыпышIо зыщыхъурэр.

— СыдигъокIи унэгъошIэным мэхьанэшхо иIэу щыт, — къеIуа­тэ Бэлэ. — ХэзгъэунэфыкIы сшIоигъу тиныбжьыкIэхэр мы Iофым акъылыгъэ хэлъэу къекIуа­лIэхэ зэрэхъугъэр. Ар къэзыушыхьатыхэрэм ащыщ къэзэрэщэхэрэм аныбжь илъэс 23-м шIокIыгъэу илъэс 30-м нахь къекIуалIэу зэрэщытыр. 2021-рэ илъэсым унэгъуи 120-рэ зэготтхагъ, 67-р зэхэкIыжьыгъ. Джы мы илъэсым имэзэ 11 пштэмэ, къэзэрэщагъэхэм япчъагъэ на­хьыбэ хъугъэ – унэгъуи 158-рэ, джащ фэдэ зыкIи къыхэмыкIыгъэу зэхэкIыжьыхэрэм япчъагъи лъэшэу хэхъуагъ – 99-рэ. ХэткIи шъэфэп, а зэхэкIыжьыхэрэр нахьыбэ зыкIэхъугъэр кIэлэцIыкIухэм апае къежьэгъэ ахъщэ тынхэр ары.

ГушIуагъорэ насыпыгъэрэ унагъом къизылъхьэрэр, лъапсэр зыгъэпытэрэр сабыир ары. ГущыIэжъым къеIо: «Сабыим насыпыр къыдэкIо». 2021-рэ илъэ­сым Адыгэкъалэ и ЗАГС сабый 275-рэ щатхыгъ, джащ фэдизмэ ядунай ахъожьыгъ. Тызыхэт илъэсым мэзэ 11-м сабый 237-рэ къэхъугъ, а уахътэм къы­кIоцI нэбгырэ 234-рэ дунаим ехы­жьыгъ. ЦIэ гъэшIэгъонхэри непэ афаусых: Аиша, Айза, Линара, Нарт, Манвел, Амирхъан, Джантемыр…

Унагъор, зэшъхьэгъусэхэм гуфэбэныгъэу азыфагу илъыр нахь пытэ хъунхэм афэшI Iоф­тхьэбзэ зэфэшъхьафхэр ЗАГС-м иIофышIэхэм Адыгэкъалэ щызэхащэх. Унэгъо ныбжьыкIэхэр зыкIыныгъэм фэщэгъэнхэм фэгъэхьыгъэ зэхэхьэ гъэшIэгъо­н­­-хэри рагъэкIокIых.

Хабзэ зэрэхъугъэу, илъэсыкIэм апэу къэхъугъэ сабыйхэм ятхылъхэр мэфэкI шIыкIэм тетэу ны-тыхэм аратыжьы. Цопсын Бэлэ къызэриIуагъэмкIэ, жъоныгъуакIэм и 15-м, унагъом и Дунэе мафэ тефэу, зэгурыIохэу илъэсыбэ къызэдэзгъэшIэгъэ зэшъхьэгъусэхэм афэгушIох. «Унагъом иджэныкъо машIо» имафэ епхыгъэу Адыгэкъалэ хэхьэрэ псэупIэхэм яадминистрациехэм ялIыкIохэр ЗАГС-м иIофышIэхэм ягъусэхэу культурэм и Унэ мэфэкI Iофтхьабзэшхо щызэхащэ. Анахь мэхьанэ зиIэ мэфэкIэу «Ным и Мафэ» игъэкIотыгъэу хагъэунэфыкIы­хэрэм ащыщ, сабыибэ зыпIурэ ныхэр рагъэблагъэх, афэгушIох, агъэлъапIэх, шIухьафтынхэр афашIых.

Граждан Iофхэм язытет тхыгъэнымкIэ отделым ипащэу Цопсын Бэлэ мэфэкIымкIэ иIоф­шIэгъухэм гущыIэ фабэхэр афигъэзагъ:

— Тисэнэхьат епхыгъэ мэфэкIымкIэ сыгу къыздеIэу сышъу­фэгушIо! Шъузфэгъэзэгъэ IофшIэныр щытхъу хэлъэу жъугъэцэкIэнэу, псауныгъэ пытэ шъуи­Iэнэу сышъуфэлъаIо! Къэралыгъом лъапсэ фэзышIырэ унэгъо пытэхэр нахьыбэу терэIэх, ахэм кIэлэцIыкIу насыпышIохэр бэу къарэхъухьэх!

Iэшъынэ Сусан.