Къоджэшъэо Казбек: «ЦIыфхэмрэ хэбзэ къулыкъухэмрэ нахь зэпэблагъэ хъунхэм тынаIэ тетыщт»

Тыгъэгъазэм и 1-м Адыгеим шъолъыр гъэIорышIэнымкIэ и Гупчэ (ЦУР) къызызэIуахыгъэр илъэситIу мэхъу. А уахътэм къыкIоцI ипшъэрылъ шъхьаIэхэр зэригъэцэкIагъэхэм, цIыфхэр анахьэу зыгъэгумэкIыхэу къыхагъэщыгъэхэм, яIофшIэн шIыкIакIэу къыфагъотыхэрэм афэгъэхьыгъэу гущыIэгъу тыфэ­хъугъ Гупчэм ипащэу Къоджэшъэо Казбек.

— Казбек, илъэситIоу къэшъукIугъэм уфызэплъэкIы­жьымэ, IофшIэным изэхэщэнкIэ сыд фэдэ къины­гъо­ха шъузэрихьылIа­гъэхэр?

— Гупчэр къызызэIуахым Адыгеим имызакъоу, зэрэ Урысыеу ащ фэдэ опыт щыIагъэп. Социальнэ хъытыухэм, къэралыгъо хабзэм икъулыкъухэм Iоф зэрадэтшIэщтыр гъэнэфагъэу щытыгъ, ау ар зэрэтшIыщтыр къыдгурыIощтыгъэп. Анахьэу апэрэ мафэхэм, тызычIэс унэми гъэцэкIэжьынхэр щыкIохэу, техникэри къытагъэуалIэзэ къи­ныгъо гъэнэфагъэхэр зэпытчыгъэх. Ахэр псынкIэу зэшIотхынхэмкIэ IэпыIэгъу къытфэхъугъ АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат. Джащ фэдэу IофышIэ купым икъыхэхыни псынкIагъэп. Игъорыгъозэ зэкIэ зэтедгъэуцуагъ.

— Мыр тиапэрэ зэдэгущыIэгъоп, арышъ, шъуи­пшъэрылъхэми тащы­гъуаз. ЦIыфхэм ядаохэм Iоф зэрадашъушIэрэм зэхъокIыныгъэ горэхэр фэхъугъэха?

— Типшъэрылъ шъхьаIэр цIыф­хэм хэбзэ къулыкъухэм зызэрафагъэзагъэмкIэ ищыкIэгъэ джэуапыр игъом агъотыжьыныр ыкIи зэпхыныгъэу азыфагу илъыр нахьышIу шIыгъэныр ары.

Нахь игъэкIотыгъэу къэпIон зыхъукIэ, псауныгъэр къэухъу­мэгъэным, гъэсэныгъэм, социальнэ ухъумэным, псэупIэ-коммунальнэ хъызмэтым, нэмыкI лъэныкъохэм япхыгъэу закъы­фэзыгъэзэрэ цIыфхэм ятхылъхэр зэгъэшIэгъэнхэр, нэужым а Iофыгъохэр зэхафынхэу ахэм афэгъэзэгъэ гъэцэкIэкIо хэбзэ къулыкъухэм аIэкIэдгъэхьанхэр. Ащ дакIоу ахэр зэшIохыгъэ зэрэхъущт уахътэр нахь макIэ шIыгъэным тыпылъын фае.

Арышъ, дэо закъоп мыщ хахьэхэрэр, лъэIоу ыкIи къэбар гъэнэфагъэхэу къатхыхэрэм зэкIэми Iоф адэтэшIэ. Автомат шIыкIэхэу «Инцидент Менеджмент» ыкIи «Платформа обратной связи» зыфиIохэрэм яшIуагъэкIэ ахэр тэугъоих. Джащ фэдэу гъэцэкIэкIо органхэм яинтернет-приемнэхэмкIэ, мобильнэ едзыгъоу «Госуслуги Жалобы» зыфиIорэмкIэ цIыфхэм ягумэкIыгъохэр къытIэкIэхьэх.

— ИлъэситIу IофшIэныр зэфэпхьысыжьымэ, сыда анахьэу къыхэбгъэщыщтыр?

— Пстэуми ягугъу къэтымы­шIыщтми, анахь шъхьаIэхэр къы­хэзгъэщыных. Лъэныкъоу «Онлайн-социология» зыфиIорэм ишIуагъэкIэ социальнэ мэхьанэ зиIэ IофыгъохэмкIэ цIыфхэм тяупчIызэ яеплъыкIэ зэтэгъашIэ. Ащ фэдэ Iофтхьабзэу илъэситIум къыкIоцI редгъэкIокIыгъэхэм Адыгеим щыпсэурэ нэбгырэ мини 10-м ехъу къахэлэжьагъ. Шъолъырым икъэралыгъо хэбзэ къулыкъухэм яIофшIэн цIыфхэм еплъыкIэу фыряIэр ашIэнымкIэ мыщ фэдэ социальнэ ушэтынхэм яшIуагъэ къэкIо.

Джащ фэдэу мэхьанэ зиIэ лъэныкъохэм аналитикэр ащыщ. 2022-рэ илъэс закъор тштэмэ, аналитическэ документ 11 дгъэ­хьазырыгъэ, ахэм алъэныкъокIэ АР-м ипащэхэм ищыкIэгъэ унашъохэр аштагъэх.

Къыхэзгъэщымэ сшIоигъу социальнэ хъытыухэм къэралыгъо пабликхэр ащыгъэпсыгъэнымкIэ Урысыем цифрэ шIыкIэм хэхъоныгъэ ышIынымкIэ и Ми­нистерствэрэ компаниеу «Диалог Регионы» зыфиIорэмрэ зэфэхьысыжьэу ашIыгъэм тетэу регион анахь дэгъуи 10-у алъы­тагъэхэм Адыгеир зэрахэхьа­гъэр.

Мы уахътэм ехъулIэу рес­публикэм къэралыгъо паблик 1905-рэ къыщызэIуахыгъ, ахэм организацие 732-мэ Iоф арагъа­шIэ, мыхэм ялIыкIохэм ЦУР-м егъэджэнхэр афызэхещэх.
— СызэрэщыгъуазэмкIэ, мыщ фэгъэхьыгъэ хэбзэ­гъэуцугъэ щыIэ хъугъэ.

— Ары. Тыгъэгъазэм и 1-м къыщегъэжьагъэу федеральнэ хэбзэгъэуцугъэу N 270-м кIуачIэ иIэ хъугъэ, ащ къызэрэщиIорэмкIэ, къэралыгъо хабзэм иорган пэпчъ социальнэ хъытыум шIокI имыIэу нэкIубгъо щыриIэн фае. Мыщ ыпэкIэ ежь организацием ипащэ къызэриIуагъэмкIэ ар агъэпсыщтыгъ.

Мы уахътэм анахь дэгъоу ыкIи гъэшIэгъонэу зисоциальнэ нэкIубгъо зышIырэмкIэ ЦУР-м зэнэкъокъу зэхещэ. Ащ къэбар жъугъэм иамалхэри хэлэжьэнхэ алъэкIыщт.

— Казбек, илъэситIум къы­кIоцI цIыфхэм тхьапшырэ зыкъышъуфагъазэу хъугъа ыкIи сыда анахь зыгъэгумэкIыхэрэр?

— «Платформа обратной связи» зыфиIорэ виджетымкIэ ыкIи социальнэ хъытыухэмкIэ илъэситIум къыкIоцI гъогогъу мин 28-рэ зыкъытфагъэзагъ. Ахэр псауныгъэр къэухъумэгъэ­ным ыкIи медицинэм, псэупIэ-коммунальнэ хъызмэтым ыкIи гъогухэм, социальнэ ухъу­мэным ыкIи фэIо-фашIэхэм япхыгъэх. Анахьэу мы аужырэ уахътэм цIыфхэр зыгъэгумэкIыхэрэр псауныгъэм икъэухъу­мэн: врач зэфэшъхьафхэм адэжь зызэрэхарамыгъэтхэ­шъурэр.

— ТапэкIэ сыда анахьэу шъунаIэ зытетыщтыр?

— ТиIофшIакIэ екIолIакIэхэр бэу хэдгъэхьагъэх. Джыри ахэр зэрэлъыдгъэкIотэщтхэм тыпы­лъыщт. Ахэм зэу ащыщ министрэхэм, муниципальнэ образованиехэм, ведомствэ зэфэшъхьафхэм япащэхэм «зэдэгущыIэгъу занкIэу» адэтшIыхэрэр. Ащ фэдэ эфир 40 зэхэтщагъ. ЦIыф­­хэр зыгъэгумэкIырэ упчIэ­хэм яджэуапхэр псынкIэу агъо­тыжьынымкIэ мыщ ишIуагъэ къэкIо. Джащ фэдэу социальнэ нэкIубгъохэм ягъэпсын, ахэр нахь дэгъоу шIыгъэнхэр лъыдгъэкIотэщт, мыхэм афэгъэза­гъэхэр зэредгъэджэщтхэм тыпылъыщт.

Тишъолъыр илъ социальнэ— экономикэ щыIакIэр нахьышIу шIыгъэным фэшI цIыфхэмрэ къэралыгъо хабзэм икъулы­къухэмрэ нахь зэпэблагъэ зэрэхъущтхэм тапэкIи тынаIэ тетыщт.

Iэшъынэ Сусан.