Къэхъухэрэм япчъагъэ нахьыбэ шIыгъэныр пшъэрылъ шъхьаI

Адыгэ Республикэм и Общественнэ палатэ зичэзыу зэхэсыгъо мы мафэхэм иIагъ. Адыгеим демографием ылъэныкъокIэ Iоф­хэм язытет, сабыеу къэхъухэрэм япчъагъэ, гурытымкIэ цIыфым къыгъашIэрэм хэгъэхъо­гъэнымкIэ Iофтхьабзэу зэрахьэхэрэм ар афэ­гъэхьыгъагъ.

Зэхэсыгъом хэлэжьагъэх Уры­сыем IофшIэнымкIэ и ЛIы­хъужъэу, УФ-м и Общественнэ палатэ хэтэу, Адыгеим, Къэ­бэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым янароднэ тха­кIоу МэщбэшIэ Исхьакъ, АР-м IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ хэхъоныгъэмкIэ иминистрэ игуа­дзэу Ирина Ширинар, псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ министрэм игуадзэу Максим Коробко, ЗАГС-м илIыкIохэр, общественнэ ыкIи профсоюз организациехэм япащэхэр.

Зэхэсыгъор зэрищагъ Адыгэ Республикэм и Общественнэ палатэ итхьаматэу Устэ Рус­лъан. Ащ пэублэ къышIызэ, цIыфхэр къэралыгъом баиныгъэ анахь шъхьаIэу зэриIэр хигъэу­нэфыкIыгъ. Къэралыгъо политикэр гъэцэкIагъэ зэрэхъурэм, щыIэкIэ-псэукIэ амалэу цIыфхэм яIэм бэкIэ ялъытыгъ ахэм япчъагъи зэрэхахъорэр. Джащ фэдэу АР-м и Общественнэ палатэ итхьаматэ къызэриIуагъэмкIэ, сыд фэдизэу хабзэм ыкIуачIэ рихьылIагъэми, демографием ылъэныкъокIэ Iофхэм язытет изэфэхьысыжьхэм уагъэрэзэнэу щытэп. УрысыемкIи АдыгеимкIи статистикэр пштэмэ, къэхъухэмрэ зидунай зыхъожьыхэмрэ япчъагъэхэм уагъэгумэкIы.

— Мы Iофыгъохэм ыгъэгу­мэ­кIэу УФ-м и Общественнэ палатэ бэрэ предложение зэ­фэ­шъхьафхэр къегъэхьазырых, — къеIуатэ Устэ Руслъан. — Ахэм зэу ащыщ сабыйхэр на­хьыбэу бзылъфыгъэхэм къа­гъэ­хъунхэм фэшI бэмышIэу къа­хилъхьагъэр. Ар ящэнэрэ ыкIи ащ къыкIэлъыкIорэ сабый къызыфэхъурэм федеральнэ унэгъо ахъщэ тынэу сомэ миллион зырыз аратыныр ары. Мы гу­къэкIым фэгъэхьыгъэ тхылъхэр УФ-м и Къэралыгъо Совет иI­офышIэ купэу «Социальная поли­тика» зыфиIорэм щыхэп­лъэнхэу агъэхьыгъ. Экспертхэм къызэралъытагъэмкIэ, мыщ ­фэ­дэ IэпыIэгъум ишIуагъэкIэ илъэс къэс кIэлэцIыкIу мини 100-м ехъу къэхъущт. Джащ фэ­дэу Урысыем и Общественнэ палатэ зэри­лъытэрэмкIэ, сабый ежэрэ бзы­лъфыгъэхэм мазэ къэс къа­­ратырэ пособиер узэ­рэпсэун плъэкIыщт ахъщэу анахь макIэу агъэнэфагъэм фэдиз ашIынэу ары. Мы тыныр хэгъэхъуагъэу зэратыщтхэр ящэ­нэрэ е ащ къыкIэлъыкIорэ сабый ежэхэрэр ыкIи зыныбжь илъэс 30-м ехъугъэ бзылъфыгъэхэу ны хъущтхэр арых.

Сабыеу къэхъухэрэм япчъагъэ ыкIи гурытымкIэ цIыфым къыгъашIэрэм ахэгъэхъогъэным фытегъэпсыхьэгъэ лъэпкъ проектэу «Демографиер» Адыге­им зэрэщыпхыращырэм къытегущыIагъ Ирина Ширинар.

2019-рэ илъэсым къыщегъэ­жьагъэу мы проектыр рес­публикэм щыпхыращы. Пстэуми апэу министерствэр зыдэла­жьэрэр ащ къыхиубытэрэ лъэныкъо шъхьаIэхэр гъэцэкIэ­гъэнхэр ары. Ахэр — демографием изытет нахьышIум ылъэныкъокIэ зэхъокIыныр, цIыфхэм нахьыбэ къагъэшIэныр, спортым пылъхэм япчъагъэ хэгъэхъогъэныр.

Сабыибэ зэрыс унагъохэм хабзэм IэпыIэгъоу къаритырэм епхыгъэ Iофтхьабзэхэр респуб­ликэм зэрэщагъэцэкIагъэхэм, нэмыкI лъэныкъохэми язэфэхьысыжьхэр министрэм игуадзэ къышIыгъэх.

Лъэпкъ проектэу «Демографием» игъэцэкIэн 2019 — 2024-рэ илъэсхэм сомэ миллиарди 8 фэдиз пэIуагъэхьанэу агъэнэфагъ. Тызыхэт илъэсыр тштэмэ, пстэумкIи сомэ миллиард 1,5-м ехъу пэIуагъэхьащт, ащ щыщэу мэзи 9-м сомэ миллиардым ехъу агъэфедэгъах.

— АР-м граждан Iофхэм язытет тхыгъэнымкIэ и ГъэIорышIапIэ къызэритыгъэмкIэ, 2022-рэ илъэсым Iоныгъом и 30-м ехъулIэу Адыгеим сабый 3314-рэ къыщыхъугъ, блэкIыгъэ илъэсым мыщ фэдэ иуахътэ егъэпшагъэмэ, а пчъагъэр 31-кIэ нахь макI (3214-м фэдизыгъ), — къеIуатэ Ирина Ширинам. — Сабыеу къэхъухэрэм япчъа­гъэ къызэрэщыкIагъэр зэрапхырэ ушъхьагъухэм ащыщых къэралыгъом иэкономикэ ыкIи иполитикэ язытет къызэрыкIоу зэрэщымытыр, коронавирусым къыхэкIыкIэ эпидемиологием изытет зэрэхьылъэр, нэмыкI­хэри.

IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ хэхъоныгъэмкIэ министрэм игуадзэ къызэриIуагъэмкIэ, апэ­рэ сабый къызэрыхъухьэгъэ унагъом мазэ къэс сомэ 12018-рэ раты. Тызыхэт илъэсым чъэ­пыогъум и 1-м ехъулIэу ащ фэдэ унэгъо 3405-рэ респуб­ликэм исэу атхыгъ. Арэущтэу щыт нахь мышIэми, зэрагъэунэфыгъэмкIэ, апэрэ сабыеу къэ­хъухэрэм япчъагъэ мыгъэ къы­щыкIагъ.

Ящэнэрэ ыкIи ащ къыкIэ­лъыкIорэ сабыеу къэхъухэрэм япчъагъэ зыкъегъэIэтыгъэным фэшI зэтыгъо ахъщэ IэпыIэгъоу сомэ мин 50 ыкIи ахэм аныбжь илъэсищым нэсыфэ мазэ къэс сомэ 12048-рэ республикэм ареты. Сомэ мин 50 хъурэ тыныр мы илъэсым имэзибгъу сабыибэ зэрыс унэгъо 673-мэ аIукIагъ. 2022-рэ илъэсым имэзи 9-у пыкIыгъэм кIэлэцIыкIу къызэрыхъухьэгъэ унагъохэм ахъщэ IэпыIэгъу афэхъугъэным ыкIи ащ епхыгъэ шъолъыр проектым игъэцэкIэн сомэ миллион 675-рэ пэIуагъэхьагъ.

ЦIыфым игъашIэ нахь кIыхьэ хъунымкIэ министерствэм зэри­хьэрэ социальнэ Iофтхьабзэ-хэми Ирина Ширинар къащыуцугъ. Шъолъыр проектхэу «Старшее поколение», «Санаторий на дому», «Передышка» зыфи­Iо­хэрэр ахэм ащыщых.

ГущыIэр лъигъэкIотагъ АР-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ иминистрэ игуадзэу Максим Коробко. Сабый зыхэмыкIы­хэрэм IэпыIэгъу афэхъугъэным фытегъэпсыхьагъэу ЭКО-р зэрафашIырэм ар къытегущыIагъ.

— Мы шIыкIэр ыпкIэ хэмы­лъэу ашIы ыкIи ащ пае Краснодар дэт медицинэ организацие гъэнэфагъэхэм бзылъфыгъэхэр агъакIох, — къеIуатэ Максим Коробко. — 2022-рэ илъэсым чъэпыогъум и 1-м ехъулIэу нэбгыри 133-мэ шIыкIэр къызфагъэфедагъ, ахэм процедурэ 99-рэ афашIыгъ. Мыщ ишIуагъэкIэ республикэм щы­псэурэ бзылъфыгъэ 36-рэ лъэр­мыхьэ хъугъэхэу учетым хагъэу­цуагъэх, къызыфэхъугъэр — 29-рэ.

Джащ фэдэу зыныбжь хэкIотагъэхэм япсауныгъэ къызэтегъэнэгъэнымкIэ пэшIорыгъэшъ уплъэкIунэу афашIыхэрэм, нэмыкIхэми ар къатегущыIагъ. Iоф зышIэн зылъэкIыщт ныбжьым шъхьадэкIыгъэ нэбгырэ 18202-мэ мы илъэсым имэзибгъу пэшIорыгъэшъ уплъэкIунхэр арагъэкIугъ, уз гъэтIылъыгъэ зиIэ 31800-рэ диспансер лъыплъэным иучет хэтых. Зыныбжь хэкIотагъэхэм тхьабыл узым бэрэ зэригъэгумэкIыхэрэм къы­хэкIэу «пневмакокковэ инфекцием» пэуцужьырэ вакцинэр нэбгырэ 49-мэ ахалъхьагъ.

«Гериатрия» зыфиIорэ лъэныкъомкIэ IэпыIэгъу афэхъугъэ­ным фэшI Мыекъопэ къэлэ кли­ническэ сымэджэщым рес­публикэ гериатрическэ гупчэ (зыныбжь хэкIотагъэхэм зыщя­Iэзэхэрэ чIыпI) шышъхьэIум и 29-м къыщызэIуахыгъ. Гериатрическэ IэпыIэгъур цIыфхэм арагъэгъотынымкIэ зишIуагъэ къэкIуагъэхэм ащыщых лъэпкъ проектхэу «Демографиер» ыкIи «Псауныгъ» зыфаIохэрэр. 2022-рэ илъэсым имэзи 9 ащ фэдэ IэпыIэгъур нэбгырэ 273-мэ къызфагъэфедагъ.

Унагъом иинститут гъэпы­тэгъэным, зэхэкIыжьыхэрэм япчъа­гъэ нахь макIэ шIыгъэным афэгъэхьыгъэу къэгущыIагъэх АР-м ибзылъфыгъэхэм я Союз итхьаматэу Вэрэкъо Хьалимэт, граждан Iофхэм язытет тхы­гъэ­нымкIэ республикэ ГъэIорышIапIэм ипащэу Лариса Вол­ча­новскаяр.

Iэшъынэ Сусан.