Адыгеир гупсэфыпIэ афэхъугъ

Егъэзыгъэ IофкIэ Херсон хэкум зышъхьэ къизыхыжьыхи, Адыгеим къэкIуагъэхэу зыгъэпсэфыпIэу «Турист» зыфиIорэм щыпсэухэрэм адэжь тыщыIагъ. Ахэм ящыIэкIэ-псэукIэ зыфэдэр, республикэм ищыIэныгъэ зэрэхэгъуазэхэрэр зэдгъэшIагъ.

ЗыгъэпсэфыпIэу «Туристым» тызыдахьэм АР-м IофшIэнымкIэ ыкIи цIыфхэр социальнэу къэухъу­мэгъэнхэмкIэ и Гупчэ ипащэ игуадзэу КIыкI Зарэ къыщытпэгъокIыгъ. Ащ егъэзыгъэкIэ къэкощынэу хъугъэхэм яIофхэмкIэ пшъэдэкIыжь ехьы.

Зарэ къызэрэтфиIотагъэмкIэ, ежь зэпхыгъэ зыгъэпсэфыпIэм зэкIэмкIи нэбгыри 181-рэ щэ­псэу, ахэм ащыщэу зыныбжь имыкъугъэр 41-рэ мэхъух. Iоф зышIэн зылъэкIыщт ныбжьым къыхиубытэрэр нэбгырэ 87-рэ, ащ шIокIыгъэхэр 53-рэ мэхъух. Илъэси 7 — 18 зыныбжь нэбгырэ 36-рэ поселкэу Краснооктябрьскэм дэт гурыт еджапIэм макIох.

— АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Херсон хэкум къи­кIыгъэхэм алъэныкъокIэ къэуцурэ Iофыгъохэм язэшIохын лъэшэу ынаIэ тет, ащ пшъэры­лъэу къытфигъэуцугъэ­хэр зэрэдгъэцэкIэщтым тыпылъ, — къеIуа­тэ КIыкI Зарэ. — Зышъхьэ къезыхьыжьэ­жьынэу хъугъэхэр пIэлъэ гъэ­нэфагъэкIэ зычIа­гъэтIысхьагъэ­хэр республикэм ипащэ къыплъыхьагъэх, ахэм ягъэшхэн зэрэзэхэщагъэм, медицинэ фэIо-фашIэхэр зэрафа­гъэца­кIэхэрэм, психологическэ IэпыIэгъу зэраратырэм защигъэ­гъозагъ.

ГущыIэр лъигъэкIотагъ зыгъэпсэфыпIэм ипащэ игуадзэу Олеся Гребцовам.

— Егъэзыгъэ IофкIэ зышъхьэ къезыхьыжьэжьыгъэхэм якъин нахь къафэпсынкIэ хъунымкIэ тлъэкI къэдгъэнагъэп, — къеIуа­тэ Олесе. — КъыздэкIогъэхэ чIыпIэр гупсэфыпIэ афэхъунымкIэ амалэу тиIэр етхьылIагъ. Апэрэ мафэхэм къащегъэжьа­гъэу мыхэр анахьэу зэжагъэхэр гущыIэ фабэхэр ары. ЩыIэныгъэм хэгъозэфэхэ къяхьылъэ­кIыгъ, ау джы нахь къэрэхьатыгъэх.

Джащ фэдэу турбазэм ипащэ игуадзэ къызэриIуагъэмкIэ, ыпкIэ хэмылъэу цIыфхэр мафэм щэгъогогъо япщэрыхьапIэ щагъа­шхэх. ЗэрэгыкIэщтхэ машинкитIу афагъэуцугъэу ежьхэр гыкIэнхэ амал яI, техъон-кIэлъынхэр зыгъэ­псэфыпIэм иIофышIэхэм тхьамафэм зэ афагыкIых. Ащ нэмыкIэу республикэм иIэпыIэгъукIэ щыгъынхэр, гъомылапхъэ­хэр ыкIи кIэлэцIыкIухэм арагъэ­шхыхэрэр къафащэх. Мафэ къэс тыдэ къикIыми, шIушIэ IэпыIэгъу зэфэшъхьафхэр къарагъэуалIэх. Медицинэ кабинетыр мыщ щызэIухыгъэу чэщи мафи врачым къулыкъур ехьы, психологическэ IэпыIэгъуми щыкIэхэрэп. ЗэкIэми афэразэх, шъхьадж амалэу иIэм елъытыгъэу яшIуагъэ къызэрагъэкIощтым пылъых. Джы зыгъэпсэфыгъо мафэхэм респуб­ликэм итворческэ купхэр къа­кIохэзэ концертхэр къафатыщтых. ШэкIогъум и 28-м орэдыIо-къэшъокIо ансамблэу «Ислъамыем» иконцертэу щыIагъэм еплъы зышIоигъохэм АР-м культурэмкIэ и Министерствэ билети 105-рэ къаритыгъ.

IофшIэнымкIэ ыкIи цIыфхэр социальнэу къэухъумэгъэнхэмкIэ Гупчэм ипащэ игуадзэу КIыкI Зарэ къызэриIуагъэмкIэ, апэрэ мафэм къыщегъэжьагъэу цIыф­хэм лъэныкъо пстэумкIи яшIуагъэ арагъэкIыгъ, ахъщэ тынэу афагъэнэфагъэхэр аратых. Нэб­гырэ пэпчъ зэтыгъо ахъщэ IэпыIэгъоу сомэ мини 10 зырыз аратыгъ, мазэ къэс сэкъатныгъэ зиIэ кIэлэцIыкIухэм сомэ мин 15, джащ фэдиз апIунэу аштагъэхэм, зы ны е ты зышъхьащытхэм — сомэ мини 10, унэгъо икъу щапIухэрэм —сомэ мини 4 аIэкIагъэхьагъ.

— Джащ фэдэу Херсон ыкIи Херсон хэкур егъэзыгъэкIэ къэ­зыбгынагъэхэу Адыгеим къэкIуа­гъэхэм псэупIэ сертификатхэр аратыщтых, — къыIуагъ Зарэ. — Тхылъхэм ягъэхьазырын ыуж итых, ахэм Адыгеим псэупIэ къыщащэфын алъэкIыщт. Сертификатым нэмыкIэу цIыфхэм псэупIэ зарагъэгъотыкIэ ащ итыщтхэр къыращэфынхэмкIэ унагъом ис нэбгырэ пэпчъ тефэу сомэ мини 100 зырыз аратыщт. Къэкощыгъэхэм ащыщыбэхэр Адыгеим къинэхэ ашIоигъу. Мы зыгъэпсэфыпIэм дэс хъулъфыгъэхэм ащыщэу нэбгыри 7-мэ IофшIапIэхэр къагъотыгъэу мэлажьэх, ахэр псэолъэшIыным хэщагъэх. Бзылъфыгъэхэм ащыщ­хэри шхапIэм IэпыIэгъу щафэхъух. Нахьыбэм Iоф ашIэнэу фаех, ау урысые паспортхэр джыри зэрямыIэгохэм къызэтыреIажэх, ау ахэр агъэпсыщтых.

Нэужым егъэзыгъэкIэ зы­шъхьэ къезыхьыжьэжьыгъэхэм ащыщ­хэм гущыIэгъу тафэхъугъ.

Владимир Ульяновыр Хер­сон хэкум ит къалэу Новэ Каховкэм къикIыгъ:

— Сишъхьэгъусэу Валентинэрэ сэррэ мыщ тыкъэкIуагъ, — къеIуатэ ащ. — Сэ илъэс 76-рэ сыныбжь, Валентинэ илъэс 68-рэ. Тызэремыжагъэу, къызэрэтшIомышIыгъэу Адыгеим дахэу къыщытпэгъокIыгъэх. Ана­хьэу тигуапэ хъугъэр тыкъызащэгъэ чэщым АР-м и ЛIышъхьэ ежь ышъхьэкIэ мэшIоку гъогум къызэрэщытпэгъокIыгъэр ары, сыхьат пчъагъэрэ ар къытхэ­тыгъ. Джащ фэдэу гуфакIохэм тафэраз, зы хьылъэ тыкIамыгъаIэу тиIалъмэкъхэр къырахьакIыгъэх. Тыдэрэ чIыпIи гуфэбагъэ хэлъэу къыщытпэгъокIыгъэх, IэшIоу, дэгъоу тагъашхэ. Унэ зэтегъэ­псыхьагъэр, дачэр къэдгъэнэнхэ фаеу хъугъэ. ТикIалэу къэдгъэнагъэхэм, ахэм къакIэхъухьажьыгъэхэм лъэшэу тыгу афэгъу.

Бзылъфыгъэ нэгушIоу Ольга Козловам еджапIэм ипшъэшъэ­жъыеу Ульянэ (я 3-рэ классым ис) къырищы­жьынэу ежьагъэу тыIукIагъ.

— Сянэрэ сикIэлэцIыкIуищрэ скIыгъухэу мыщ тыкъэкощыгъ, — еIо Ольгэ. — СикIэлэ нахьыжърэ сишъхьэгъусэрэ Iоф­шIэнэу агъэцакIэрэм елъыты­гъэу Новэ Каховкэм къэнэнхэ фаеу хъугъэ. Сэ унэе предпринимателэу сыщытыгъ, илъэс 15-рэ тучан сIыгъыгъ. ЗэкIэ тиIэр зэ­рэчIэтыдзыгъэм, тиунэ къызэрэтыбгынагъэм игукъао мы цIыфышIоу тыкъызхэхьагъэхэм тщагъэгъупшагъ. Шъхьафэу къы­хэзгъэщыхэмэ сшIоигъу КIыкI Зарэрэ Краснооктябрьскэ гурыт еджапIэм ипащэу Елена Кубабшевамрэ. Егъэлыягъэу къызшIошIынхэр къыхэкIыных, ау ахэм афэдэ цIыф дэгъу къэз­гъэшIэгъэ илъэс 44-м сыри­хьылIагъэп, шъхьащэ афэсэшIы. Сертификатхэр къытатымэ, ти­унагъокIэ мыщ тыкъанэ тшIоигъу. Сибынхэм ащыщхэр, аныбжь елъытыгъэу, зыр кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм, адрэр гурыт еджапIэм макIох. Къэнэгъэ закъор пшъэшъэ нахьыжъэу София. Ащ гурыт еджапIэр къыухыгъэ къодыеу бырсырхэр къежьи, еджэныр лъигъэкIотэнэу хъугъэп. Юридическэ сэнэхьатым феджэнэу фай, апшъэрэ еджапIэм чIэдгъэ­хьаным ыуж тит.

ТыкъыдэкIыжьынэу тежьагъэу Шрайберхэм яунагъо исхэм таIукIагъ. Зэшъхьэгъусэ­хэу Денисрэ Ольгэрэ якIэлэцIыкIуитIу акIыгъоу мыщ къэкощыгъэх.

— «Аужырэ сыхьатым игъо тифагъ» зэраIоу, баркасым тыкъырагъэтIысхьи, псыхъоу Днепр тыкъызэпыращыгъэ къодыеу а чIыпIэр Украинэм идзэхэм къау­хьэу рагъэжьагъ, — къеIуатэ Денис Шрайбер. — Тыкъыздэкощыгъэ Адыгеим мыщ фэдэу къыщытпэгъокIынхэр тшIагъэп. Анахь лъэгэпIэ инхэм адиштэу типсэукIэ амалхэр къытфагъэ­псыгъэх, мыщ тыщыгупсэфынымкIэ хэти ылъэкI къыгъэнагъэп. А зэкIэри егъашIэм тишIэжь хэтыщт, пстэуми тафэраз.

Iэшъынэ Сусан.