Хымэ лыуз щыIэп

Херсон хэкум исыгъэхэу егъэзыгъэкIэ зышъхьэ къезыхьыжьэжьын фаеу хъугъэ нэбгырэ 500 фэдиз мы мафэхэм Адыгеим къэкIуагъ. Ахэр зыщыпсэухэрэ Мыекъопэ районым те­блэгъагъ, ящыIакIэ зэдгъэшIагъ.

Мыекъуапэ итурбазэхэу «Лань», «Горная» ыкIи «Турист» зыфиIохэрэм къэкощы­гъэхэм янахьыбэр ачIагъэтIысхьагъ. Республикэм и ЛIы­шъхьэу КъумпIыл Мурат ахэм алъэныкъокIэ къэуцурэ Iофы­гъохэм язэшIохын ынаIэ тырегъэты. Джащ фэдэу пшъэрылъ зэрафишIыгъэм тетэу социальнэ къулыкъухэр, медицинэм иIофышIэхэр ыкIи нэмыкI ведомствэхэр гумэкIыгъохэм ядэ­гъэзыжьын чанэу дэлажьэх.


Егъэзыгъэ IофкIэ зышъхьэ къезыхьыжьэжьыгъэхэм ащыщ­хэу Мыекъуапэ изыгъэпсэфыпIэ базэу «Лань» зыфиIорэм щы­псэухэрэм адэжь тыздэщы­Iа­гъэр.

Мы чIыпIэм къыщытпэгъо­кIыгъ Херсон хэкум къикIы­гъэхэм алъыплъэрэ, ахэмкIэ пшъэдэкIыжь зыхьырэ IофшIэнымкIэ ыкIи цIыфхэр социальнэу къэухъумэгъэнхэмкIэ Гуп­чэм икъутамэу Мыекъопэ районым щыIэм ипащэу Болэкъо Анзор. ЗыгъэпсэфыпIэм тызыщыкIогъэ мафэм зышъхьэ къезыхьыжьэжьыгъэхэм ащыщхэр ятхылъхэр афагъэпсынхэу Мые­къуапэ къащагъэхэу тытефагъ, адрэ къыдэнагъэхэм яфэIо-фа­шIэхэр зэрифэшъуашэу афагъэ­цакIэщтыгъ. Анзор къызэрэтфиIотагъэмкIэ, ежь зэпхыгъэ зыгъэпсэфыпIэм зэкIэмкIи нэ­бгыри 127-рэ щэпсэу, ахэм ащыщэу зыныбжь имыкъугъэр нэбгырэ 32-рэ мэхъух. Ана­хьыжъэу ахэт Мария Девятовам илъэс 87-рэ ыныбжь, заом къыхэхъухьэгъэ кIэлэцIыкIухэм ар ащыщ. АнахьыкIэ пшъэшъэ­жъые цIыкIум мэзи 8 ыныбжь. Поселкэу Каменномостскэм дэт гурыт еджапIэу N 1-м кIэлэ­цIыкIуи 8 щеджэ, нэбгыритIур студентых.

— АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Херсон хэкум къи­кIыгъэхэм алъэныкъокIэ къэуцурэ Iофыгъохэм язэшIохын лъэшэу ынаIэ тет, пшъэрылъэу къытфигъэуцугъэхэр дэх имы-
Iэу зэрэдгъэцэкIэщтым тэри тыпылъ, — къеIуатэ Анзор. — Джащ фэдэу турбазэм ипащэу Вероника Кручининам гуфэбэныгъэ хэлъэу цIыфхэр къыригъэблэгъагъэх. Егъэзыгъэ IофкIэ зышъхьэ къезыхьы­жьэ­жьыгъэхэм охътэ гъэнэфагъэкIэ псэупIэ ягъэгъотыгъэным ыкIи агъэшхэнхэм фытегъэпсыхьэгъэ къэралыгъо IэпыIэгъу аратынымкIэ зэзэгъыныгъэу зэдашIыгъэм къыдыхэлъытагъэу ыпкIэ хэмылъэу цIыфхэр мафэм щэгъогогъо агъашхэх. Ащ нэмыкIэу республикэм иIэпыIэгъукIэ щыгъынхэр, гъомылапхъэхэр ыкIи кIэлэцIыкIухэм арагъэшхы­хэрэр къафащэх. АР-м мэкъу­-мэщымкIэ и Министерствэ ыкIи Джэджэ щэ заводым яшIушIэ IэпыIэгъоу адыгэ къое зэмы­лIэужыгъохэр къафащагъэх. Джащ фэдэу Херсон хэкум къикIыгъэхэм IэпыIэгъу афэ­хъунхэу предпринимательхэм ащыщыбэхэм зыкъытфагъазэ. Зыхэм лъэкъопылъхьэхэр ыкIи щыгъынхэр къафащэфыхэшъ къащэ, IофшIэпIэ чIыпIэхэр языгъэгъотыхэрэри ахэтых. Ащ нэмыкIэу Мыекъопэ районым идепутат корпус щылажьэхэрэм телефонхэр ыкIи ащ дэлъыщт сим-картэхэр къафащэфыгъэх. Мыекъопэ районым идепутатэу В. Игначенкэм автобус къы­ти­тыгъэу цIыфхэр рызетэщэ. Зэ­кIэми тафэраз, шъхьадж ама­лэу иIэм елъытыгъэу яшIуа­гъэ къызэрагъэкIощтым пылъых.

Анзор къызэриIуагъэмкIэ, апэрэ мафэм къыщегъэжьагъэу цIыфхэм лъэныкъо пстэумкIи яшIуагъэ арагъэкIыгъ, медицинэ ыкIи психологическэ IэпыIэгъу арагъэгъотыгъ. ЦIыфхэм япсау­ныгъэ изытет медикхэм ауплъэ­кIугъ, учетым хагъэуцуагъэхэри къыхэкIыгъэх. Нэбгырэ пэпчъ зэтыгъо ахъщэ IэпыIэгъоу сомэ мини 10 зырыз аратыгъ. Джащ фэдэу документхэр афэгъэпсыгъэнымкIэ, банкым счет къащыфызэIухыгъэнымкIэ социальнэ къулыкъухэм ялIыкIохэм Iоф макIэп ашIагъэр. Кощын IофхэмкIэ къулыкъоу Мыекъуапэ дэтым къащэхэзэ псынкIэу Урысыем ипаспортхэр афагъэпсыгъэх. Сабый зиIэ унагъохэм посо­биер аратынхэмкIэ фэIо-фашIэхэр афагъэцакIэх. Ащ нэмыкIэу АР-м иминистрэхэм я Кабинет шэкIогъум и 18-м унашъо зэришIыгъэм къыкIэ­лъыкIоу Херсон ыкIи Херсон хэкур егъэзыгъэкIэ къэзыбгынагъэхэу Адыгеим къэкIуагъэ­хэм псэупIэ сертификатхэр ара­тыщтых, тхылъхэм ягъэхьазырын мэфэ благъэхэм фежьэщтых, ахэм Адыгеим псэупIэ къыщащэфын алъэкIыщт.

ПсэупIэ сертификатым нэ­мыкIэу АР-м иминистрэхэм я Кабинет унашъо зэришIыгъэмкIэ, цIыфхэм псэупIэ зарагъэгъотыкIэ ащ итыщтхэр къыращэфынхэмкIэ унагъом ис нэ­бгырэ пэпчъ тефэу сомэ мини 100 зырыз аратыщт.

Херсон хэкум къикIыгъэ Галина Биляевар ежь ишIои­гъоныгъэкIэ социальнэ къулыкъум иIофышIэхэм ягъусэу фэIо-фашIэхэр адегъэцакIэ. Ащ къызэриIотагъэмкIэ, кIэлэегъа­джэу Iоф ышIэщтыгъ, ишъхьэгъусэ ыкIи янэ игъусэхэу ­ашъхьэ къырахьыжьэжьын фаеу хъугъэ. ЯкIэлэцIыкIухэр адыкIэ къэнагъэх, ыгу афэузы.

— Адыгеим дахэу къыщытпэгъокIыгъэх, агу зэIухыгъэу, дэгъоу къытфыщытых. Зэтефыгъэу тагъашхэ, чIыопсыри дахэ. Мыщ фэдэ къиныгъохэм та­хэмытыгъэмэ, мыщ зыщыбгъэ­псэфынкIэ фэдэ щыIэп. Ау кIалэхэр къызэрэтфэмыкIуа­гъэхэм къы­хэкIэу сыгу адыкIэ щыI, — къыIуагъ ащ.

Нэбгырэ 12 хъухэу Бухаревхэм яунагъо Адыгеим щыI. ЫпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ ныоу илъэс 87-рэ зыныбжьыр ахэм ащыщ. Мы лIакъом ана­хьыжъэу ахэт хъулъфыгъэм къызэрэтфиIотагъэмкIэ, Брянскэ хэкум щыщых, 1960-рэ илъэсым къыщыублагъэу Херсон хэкум щэпсэух. Мыхэм чIылъэ унэ яIэу селом дэсыгъэх, анахьэу мэкъумэщ хъызмэтым пылъых, чIыгухэр алэжьых. Украинцэхэр япсэупIэ къеохэу зырагъажьэм, ашъхьэ къырахьыжьэжьын фаеу хъугъэ. Техникэу яIагъэр зэкIэ: тракторыр, комбайнэр, машинэр къагъэнагъ. Ащ нэмыкIэу чIыгу гектари 100, чIэлъхьапIэм щагъэтIылъыгъэ лэжьыгъэ тонн 300 къызэранэкIыгъэх.

ЗэкIэми зэдырагъаштэу къа­Iуагъ дахэу Адыгеим къызэращыпэгъокIыгъэхэр, ащкIэ рес­публикэм ипащэхэм афэразэх. Лъэшэу ягуапэу Болэкъо Анзор иIофшIакIэ къыхагъэщыгъ.
— Чэщыр хэкIотагъэу Краснодар тыкъыращи, Адыгеим тыкъызыкIуагъэм щыублагъэу Анзор къытэпхыгъэу къытхэт. КIэлэ хъупхъ, губзыгъ, мафэ къэс къытхахьэ, тищыкIагъэ щыIэмэ къыкIэупчIэ, лъэIоу ти­Iэхэр къытфегъэцакIэх. ЗэкIэми ацIэкIэ тхьауегъэпсэу етIо тшIоигъу, — къыIуагъ бзылъфыгъэхэм ащыщ.

Бухаревхэм къызэраIуагъэмкIэ, кIэлэцIыкIуищ ягъус, ахэр еджапIэм ыкIи спортивнэ секцием макIох, ялэгъухэм псынкIэу ахэгъозагъэх, зэкIэ агу рехьы.

— Адыгеим рэхьатныгъэ зэ­рилъым тегъэгушIо. Тэ тызщы­псэугъэм дэт еджапIэр зэха­гъэтэкъуагъ, зы кIэлэеджакIом шъобжхэр тещагъэ хъугъэ. КIэ­лэцIыкIухэр ыкIи нэжъ-Iужъхэр уигъусэхэ хъумэ игъом чIыунэм унэсын фэягъ, ар къин къытщыхъущтыгъ, — къыIуагъ мы лIакъом щыщ бзылъ­фыгъэм.

УичIыпIэ гупсэ къэубгынэнышъ, умышIэрэ чIыпIэм укIоныр псынкIэп. «Хымэ лыуз щыIэп» аIо адыгэхэм. Херсон хэкум щыщхэу егъэзыгъэкIэ зышъхьэ къезыхьыжьэжьын фае хъугъэхэм ялыуз Адыгеим щыпсэухэрэм зэхашIагъ ыкIи шъхьадж иамал къызэрихьэу иIэпыIэгъу арегъэкIы. Агу амыгъэкIодэу, щыIэныгъэм къатырилъхьэгъэ къиныр зэрада­гощыщтым пылъых. Мыщ фэдиз хьэзаб зыпэкIэкIыгъэ цIыфхэм ящыIакIэ зэтеуцожьынэу тафэлъаIо.

КIАРЭ Фатим.