Блэгъожъ Сар: «СынасыпышIо дэдэу зысэлъытэжьы»

Нэбгыритф къэбгъэхъуныр ыкIи ппIуныр псынкIэп. Ар къыздэхъугъэ бзылъфыгъэм лъытэныгъэрэ шъхьащэрэ фэпшIынхэр тефэ. Теуцожь районым ит къуаджэу Пэнэжьыкъуае щыщ Блэгъожъ Сарэ (Хъутмэ яныс) джащ фэдэ бзылъфыгъэ насыпышIохэм ащыщ.

Ишъхьэгъусэу Ислъамрэ ежьыр­рэ пшъэшъиплIырэ зы шъаорэ зэдапIугъ, щыIэныгъэ гъогу занкIэм тырагъэуцонхэ алъэкIыгъ. Ным и Мафэ фэгъэ­хьыгъэ мэфэкI зэхахьэу АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат зы­щафэгушIуагъэм Сарэ рагъэблэгъагъ ыкIи тын лъапIэу «Материнская слава» зыфиIоу къыфа­гъэ­шъошагъэр къыщыратыжьыгъ.

— Бзылъфыгъэр чIышъхьа­шъом къызкIытехъорэр ны хъу­нэу ыкIи унэгъо джэныкъо ма­шIор ымыгъэкIосэнэу ары, — къеIуатэ Блэгъожъ Сарэ. — Мыщ фэдэ тын лъапIэ къысатыным сежагъэп, ау сыгу лъэшэу къыдищэягъ. Сыдигъуи сишъхьэгъуси (ыш пасэу дунаир ыхъо­жьыгъ) сэри тизакъоу тапIугъэти сабыибэ тиIэным тыкIэхъо­псыщтыгъ. Тхьэм нэбгыритф къы­титыгъ, хэбзэ IофшIэныр тшIэ­хэзэ, зэрэтфэлъэкIэу ахэр тпIугъэх, едгъэджагъэх.

Хъут Ислъам чIыгухэр зылэ­жьырэ фирмэу «Агрокомплекс» зыфиIорэм икъутамэу Пэнэжьыкъуае дэтым трактористэу Iоф щешIэ. Сарэ илъэс пчъагъэ хъугъэу цIыфхэр социальнэу къэухъумэгъэнхэмкIэ зэхэубы­тэгъэ Гупчэу Теуцожь районым щыIэм Iут. Социальнэ IофышIэу Сарэ зэрэщытзэ, илъфыгъэхэми, ахэм къакIэхъухьажьыгъэхэми (пхъорэлъфи 6 иI) уахътэ къафыхигъэкIын елъэкIы.

Сарэ унагъо ышIэнэу зыригъэжьагъэр ыгу къэкIыжьы:

— 1991-рэ илъэсым НэкIмазэр итыгъ, сшыпхъу къызы­хъугъэ мафэр хэдгъэунэфыкIынэу ыдэжь сыкIуагъ. Ащ Ислъам сыщыIукIагъ. МэзитIо тызэдэгущыIагъэу, «ори илъэс 30-м укъехъугъ, сэри ары, арышъ унагъо зэдэтшIэным игъо къэсыгъ» ыIуи къысиIуагъ. ТызэгурыIуи, тызэзэгъи щыIэныгъэ гъогум джаущтэу тызэдытехьанэу хъугъэ ыкIи сыкIэгъожьэу зы мафэ къыхэкIыгъэп. Зым къыIэпызырэр адрэм къыштэжьызэ, унэгъо дахэ зэдэтшIагъ.

ТигущыIэгъу Iоф ышIэзэ сабыитфыр ыпIун зэрилъэкIыгъэр ежь ышъхьэ закъо филъэгъужьырэп. Ащ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, IэпыIэгъушхоу иIагъэр ипщэу Хъут Хьаджрэт ары. Тэтэжъыр Хэгъэгу зэошхом хэлэжьагъ, уIэгъэ хьылъэ тещагъэу къыгъэ­зэжьыгъагъ. Арэущтэу зэрэщытзэ, ылъэкI къымыгъанэу унэгъо Iофыр ыгъэцэкIагъ, икIалэ исабыйхэм ынаIэ атетыгъ, гъэсэпэтхыдэу ариIощтым шъхьасыгъэп. Ыныбжь илъэс 89-м итэу дунаим ехыжьыгъ.

— Пчэдыжьым кIэлэцIыкIухэр зэбгырысщыхэти IофышIэм сыкIощтыгъ, — къеIуатэ Сарэ. — Щэджагъор къызысыкIэ унэм сыкъэчъэжьыти, згъашхэщтыгъэх. Нэужым сипщ къыфэз­гъанэхэти, ар алъыплъэщтыгъ, дэгъоу къыскъотыгъ. Сишъхьэгъуси сабый­хэр икIасэу щытти, IэпыIэгъушIоу сиIагъ.

Унагъо пшIэныр IэшIэхэп, ащ етIани сабыитф къэбгъэхъуныр, ахэм пIуныгъэ-гъэсэныгъэ тэрэз ябгъэгъотыныр псынкIэп. Ащ дакIоу, ежь кIэлэцIыкIухэм азыфагу гуфэбэныгъэ, зэгурыIоныгъэ илъэу ппIунхэм мэхьанэшхо иI. Сарэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, яунагъо къызэрыкIоу, шIулъэ­гъурэ зэкъотныгъэрэ зэрылъэу, адыгэ шэн-хэбзэ зекIуакIэхэм язехьакIоу щыт. А пстэури ялъфыгъэхэм ахалъхьанымкIэ зэ­рыгъуазэщтыгъэхэу бзылъфы­гъэм къыIуагъэр янэжъ-ятэжъхэм, янэ-ятэхэм ежьхэр зэрапIугъэ гъэсэпэтхыдэр ары.

— Сишъхьэгъуси сэри тикIэлэцIыкIухэр зэрэтпIугъэхэ шIыкIэм шъэф хэлъэу щытэп, —еIо Блэгъожъ Сарэ. — Тэ тина­хьыжъхэм тызэращэгъэ лъагъом тедгъэхьанхэм тыпылъыгъ, зэ­рэ­хъунхэ фаер зэпымыоу ятIо зэ­пытыгъ. Ау унэгъо закъор арэп сабыир зыпIурэр, ащкIэ мэхьанэшхо зиIэр еджапIэр ары. Унэм зидгъэкIыхэкIэ, кIэлэегъаджэр янэ мэхъу. Ащ зэредэIунхэ фаер ахэм агурыдгъэIуагъ. ЩыIэныгъэм зыкъызэрэхагъотэщтым, цIыф зэфыщытыкIэ анахь шъхьа­Iэхэм, нэмыкIыбэхэми еджапIэм щафагъэсагъэх.

Хъутхэм якIэлэ пIугъэхэм щы­Iэныгъэм чIыпIэ гъэнэфагъэ щаубытын алъэкIыгъ. Анахьы­жъэу Еленэ Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетыр къыухыгъ. Илъэс пчъагъэ хъугъэу ООО-у «Семейный стиль» зыфиIорэм тучантесэу Iоф щешIэ. Унагъо зихьагъэр илъэс 15-м къехъугъ, пшъэшъи­тIурэ кIалэрэ иIэх. Марини уна­гъо ис, пшъэшъитIурэ кIалэрэ епIу. КФХ-у А. Бэгъушъэм Iоф щешIэ. Фатимэ Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетыр къыухыгъ. «Товаровед» зыфиIорэ сэнэхьатэу зэреджагъэмкIэ Iоф ешIэ, ар Краснодар дэт тучанышхоу «Окей» зы­фиIорэм Iут. ИIофшIагъэ щытхъу тхылъхэмкIэ бэрэ къыха­гъэщыгъ. Нэфсэт сэнэхьат зэ­фэшъхьафхэр зэригъэгъотыгъ. Апэ Краснодар дэт колледжым, нэужым Пшызэ къэралыгъо технологическэ университетым ащеджагъ. Джы магистратурэм чIэхьажьыгъ.

Анахь шхьаIэу, анахь кIасэу, якIэлэ закъоу Аскэр Мыекъопэ къэралыгъо гуманитар колле­джым ия 3-рэ курс щеджэзэ чIэкIи, дзэ къулыкъум кIуагъэу къэт.

— Зыщымырэхьат уахътэм тефагъ сикIэлэ закъо къулыкъур зыщихьырэр, — еIо Сарэ. — А нынэ, укIатхэу зыгорэм укIокъон есэIо. Ежьым «Тэрмырмэ хэта шъукъэзыухъумэщтыр?» къы­сеIожьы. Зэзэгъыныгъэм кIэ­тхэнышъ, къулыкъум къыхэнэ­жьынэу ащ сыдигъуи ыIощтыгъ. Ащ фэдэ унэшъо теубытагъэ зишIыкIэ фызэпысыутыныр сиамалэп, дезгъэштэщт. Сыда пIомэ къыухъумэщтыр ежь къы­зыщыхъугъэ хэгъэгур ары.

ТигущыIэгъу ащ фэдэ зэхэшIыкI куу зэриIэм ушъхьагъу гъэнэфагъэ иI. Къырым Урысыем къызыхагъэхьажь лъэхъаным Сарэ иIофшIэгъоу Нэныжъ Саидэ игъусэу Украинэм кIохи, кIэлэцIыкIухэр къыращыгъагъэх. Мары джыри бэмышIэу ахэм нэбгырэ 500 фэдиз Украинэм къыращыхи, республикэм изыгъэпсэфыпIэхэм къащагъэх. Арышъ, зыщищыкIагъэм зыщымырэхьат чIыпIэхэм укIон фаеу зэрэщытыр бзылъфыгъэм дэгъоу къыгурэIо.

ИIофшIэгъухэм къызэрэха­гъэщырэмкIэ, Блэгъожъ Сарэ сабыибэ зиIэ нэу зэрэщытым дакIоу, иIофшIэнкIэ чанэу къа­хэщы. ПшъэдэкIыжь гъэнэфагъэ иIэу ащ екIуалIэ, сыд фэдэрэ Iоф фежьагъэми, зэрифэшъуа­шэм тетэу егъэцакIэ. Илъэс зэкIэлъыкIохэм опытэу зэригъэ­гъотыгъэр ныбжьыкIэу гупчэм къыIухьэхэрэм зэралъигъэIэсыщтым сыдигъуи пылъ, ахэм янэм фэдэу ашъхьэрыубгъуагъ. Социальнэ IофышIэхэм азыфагу зэхащэрэ зэнэкъокъухэм ар чанэу ахэлажьэ. А зэпстэуми яшыхьат щытхъу ыкIи рэзэныгъэ зыхэлъ тхылъыбэхэр къызэрэфагъэ­шъо­шагъэм.

Къыхэсымыгъэщын слъэкIыщтэп, волонтер отрядхэу «Гу зэIухыгъэр» ыкIи «Тэ тызэгъус» зыфиIохэрэм Сарэ пэрытэу зэ­рахэтыр.

Сабыибэ зиIэ ныр насыпышIоу сыдигъуи алъытэ. Ащ дакIоу, ным иIофшIэн фэдэ пчъагъэкIэ нахьыбэ зэрэхъурэр, къиныбэ зэрилъэгъурэр къыхагъэщы. Ау Сарэ арэущтэу ылъытэрэп.

— СынасыпышIо дэдэу зысэ­лъытэжьы, — еIо Блэгъожъ Сарэ. — Сыда пIомэ насыпыгъэр кIэлэцIыкIухэр ары. Ахэр еджапIэм е IофышIэм къикIыжьхэу «Мам, пап мыр къыддэхъугъ, мыр тшIагъэ, мырэущтэу тыкъыхагъэщыгъ» заIокIэ уагъа­тхъэ. Сабыибэ сиIэнэу сызыкIэхъопсыщтыгъэ гухэлъ чыжьэр джы къыздэхъугъ. Унэгъо Iужъу зэгурыIожьым илъ шIулъэгъум ыкIи насыпым къинэу плъэгъурэр пщагъэгъупшэ.

Унэгъо Iужъум щапIурэ сабый пэпчъ ным игуфэбагъэ, ишIу­лъэгъу лъыIэсынэу щыт. Джащ Сарэ зэпымыоу ыуж итыгъ, ишъхьэгъусэу Ислъами фэлъэ­кIыщтымкIэ ыуж къинагъэп. Ялъфыгъэхэми ар дэгъоу зэха­шIыкIыгъ. Ны-тыхэмкIэ ащ нахь лъапIэ зи щыIэп.

Iэшъынэ Сусан.