Адыгабзэм изэгъэшIэн иIофыгъохэр

АдыгабзэмкIэ Советэу Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ дэжь щызэ­хэ­щагъэм изэхэсыгъо Правительствэм и Унэ щыкIуагъ.

Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат пшъэрылъ къы­зэрэфишIыгъэм тетэу Iофтхьабзэр зэрищагъ Адыгеим и Премьер-министрэ ипшъэрылъхэр зыгъэцэкIэрэ КIэрэщэ Анзаур.

ЕджапIэм джыри мыкIорэ кIэлэцIыкIухэм ыкIи еджэпIэ учреждениехэм адыгабзэр зэращарагъэхьырэм иIофыгъохэм, ащ изэгъэшIэн хэбзэгъэуцугъэ лъапсэ иIэным, а лъэныкъомкIэ проектхэр пхырыщыгъэнхэм яIофыгъохэр ары зэIукIэгъум хэлажьэхэрэр зытегущыIагъэхэр.

Адыгэ Республикэм и Премь­ер-министрэ ипшъэрылъхэр зы­гъэцакIэрэм къэзэрэугъоигъэ­хэм закъыфигъазэзэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, Адыгеир къэралыгъо гъэпсыкIэ иIэу зыщыIэр илъэси 100 зэрэхъурэм ихэгъэу­нэфыкIын тегъэпсыхьагъэу про­ектыбэ щыIэныгъэм щыпхы­рыщыгъэ хъугъэ. Ахэм зыкIэ ащыщых адыгабзэр къэухъумэгъэныр ыкIи хэхъоныгъэ егъэшIыгъэныр, культурэмрэ бзэмрэ япхыгъэ шапхъэхэр лIэужхэм алъыгъэIэсыгъэнхэр.

«ЗэкIэхэми дэгъоу къыдгурэIо тиреспубликэ икультурнэ кIэн бай изы Iахьышхоу адыгабзэр зэрэщытыр. Ащ ишIуагъэкIэ цIыфыгъэ-шэпхъэ дахэхэр, лъэп­къым ихэбзэ шIагъохэр, гу­шъхьэлэжь байныгъэу иIэр лIэшIэгъу пчъагъэхэм нахь пытэ хъугъэх. Адыгеим и ЛIышъхьэ пшъэрылъ къытфигъэуцугъ адыгабзэм икъэухъумэнкIэ ыкIи ихэхъоныгъэкIэ, къыткIэхъухьэ­хэрэр ащ изэгъэшIэн нахь фэ­гъэчэфыгъэнхэмкIэ амалэу щы­Iэр зэкIэ дгъэфедэнэу», — къыIуагъ КIэрэщэ Анзаур.

АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ иминистрэ ипшъэ­рылъхэр зыгъэцэкIэрэ Евгений Лебедевым къызэрэхигъэщы­гъэмкIэ, 2020-рэ илъэсым гъэсэ­ныгъэмкIэ программэхэм яфедеральнэ реестрэ адыгабзэмрэ литературэмрэкIэ программи 6 хагъэхьагъ. Зэреджэщтхэ тхы­лъэу «Адыгэ ныдэлъфыбз» зы­фиIорэр апэрэу зэреджэщтхэ тхылъхэм яфедеральнэ спискэ хагъэхьагъ. 2021-рэ илъэсым грант IэпыIэгъум диштэу адыга­бзэкIэ зэреджэщтхэ-методическэ тхылъхэм якъыдэгъэкIын пае сомэ миллиони 8 респуб­ликэм къыIэкIэхьагъ.

А тхылъхэу зэреджэщтхэр нахьыбэ шIыгъэнхэм пае джыри сомэ миллион 15 къаIэкIагъэхьанэу заявкэ атыгъ.

Адыгэ литературэмкIэ (а 1 — 11-рэ классхэм апае) зэре­джэщтхэ-методическэ тхылъхэм язэхэгъэуцон мы лъэ­хъаным макIо. ЗэрэхагъэунэфыкIыгъэмкIэ, республикэм имуниципалитети 7-мэ адэт кIэлэцIыкIу IыгъыпIэ 15-мэ ныдэлъфыбзэм изэгъэшIэнкIэ пилотнэ проектым тегъэпсы­хьагъэу Iоф ашIэ. Гъэ­сэныгъэ зыщарагъэгъотырэ уч­режде­ниехэу еджапIэм джыри мыкIохэрэр зычIэсхэм адыга­бзэр кIэлэцIыкIу мини 7,1-м ехъумэ ащызэрагъашIэ.

Гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтым иотдел ипащэу Анцокъо Сурэт къызэриIуагъэмкIэ, АР-м гъэсэныгъэмкIэ и Министерствэрэ АРИГИ-мрэ яспециалистхэм осетиныбзэр Аланскэ гимна­зием (къ. Владикавказ) зэращызэрагъашIэрэм иопыт зэрагъэшIэнэу мы илъэсым рагъэжьагъ.

АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм гъэсэныгъэмкIэ, нау­кэмкIэ, ныбжьыкIэхэм яIоф­хэмкIэ, спортымкIэ, СМИ-мкIэ, общественнэ организациехэм адэлэжьэгъэнымкIэ икомитет итхьаматэу Шэуджэн Тембот къызэриIуагъэмкIэ, къэралыгъуа­бзэу щыт адыгабзэр федеральнэ ыкIи шъолъыр хэбзэгъэу­цугъэу щыIэхэм икъоу адиштэу республикэм щарагъэхьы ыкIи щызэрагъашIэ. Хабзэм ишъо­лъыр къэралыгъо къулыкъухэм социальнэ нэкIубгъохэр къызэIуахынхэу игъо афалъэгъугъ, 2022-рэ илъэсым тыгъэгъазэм и 1-м къыщыублагъэу хэбзэгъэу­цугъэ хэушъхьафыкIыгъэмкIэ ар гъэпытэжьыгъэ хъугъэ. Адыгабзэри мыщ къыхеубытэ.

Гуманитар ушэтынхэм апылъ Адыгэ республикэ институтым ипащэу ЛIыIужъу Адам адыгабзэм икъэухъумэнрэ изэгъэшIэнрэ япхыгъэ екIолIэкIэ тэрэз щыIэным диштэу 2019-рэ илъэ­сым проект офисэу зэхэщагъэ хъугъэм фэгъэхьыгъэу къы­Iо­тагъ. Адыгэ къэралыгъо университетым иеджэпIэ-зыгъэ-псэ­фыпIэ базэу «Горная ле­генда» зыфиIорэм тегъэпсы­хьагъэу мы илъэсым ятIонэрэ этноязыковой лагерэу «Адыг­ленд» зыфиIорэр зэхащэгъагъ. Офисым иIофы­шIэхэм ансамблэу «Ислъамыем» иорэдыIохэр ягъусэхэу проектэу «Шъэожъые ыкIи пшъэшъэжъые анахь цIыкIухэм апае кушъэ орэдхэр» зыфиIорэм Iофэу да­шIэрэр ыкIэм нэсыгъ. Джащ фэдэу зэлъашIэрэ мультфильмэхэр адыгабзэкIэ зэрадзэкIых, Къэ­бэртэе-Бэлъкъар Рес­публикэм и РАН инаучнэ гупчэ гъусэ­ныгъэ дыряIэу бзэмкIэ гуадзэ агъэхьазыры.

«Адыгэ Хасэм» ипащэу ЛIымыщэкъо Рэмэзан мы лъэныкъомкIэ Iофэу ашIэрэм къытегущыIагъ. Ащ зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, общественнэ дви­жениер кIэщакIо фэхъуи на­хьыжъхэм, ныбжьыкIэхэм, ны-тыхэм, кIэлэпIухэм ыкIи кIэлэ­егъаджэхэм зэIукIэгъухэр адыряIагъэх. Темыр Осетием а лъэ­ныкъомкIэ IофшIагъэу иIэхэм защагъэгъозагъ, ныдэлъфыбзэр къэухъумэгъэнымкIэ ЮНЕСКО-м ащ зэзэгъыныгъэ дишIыгъэу щыт. Ащ нэмыкIэу адыгабзэм изэгъэшIэн нахь зегъэушъом­бгъугъэным телъытагъэу Адыгэ Хасэм ынаIэ тырегъэты этнодиктантхэм япхыгъэ Iофтхьа­бзэхэр игъом гъэцэкIагъэ хъун­хэм. Дунаим тет адыгэхэм ялIы­кIохэри онлайн шIыкIэм тетэу мыщ къыхэлажьэх.

Зэхэсыгъом икIэухым гъэсэныгъэ зыщарагъэгъотырэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэу адыгабзэр зыщарагъашIэхэрэм япчъагъэ нахьыбэ ашIынэу, джащ фэдэу адыгабзэм икъэухъумэнкIэ ыкIи зегъэушъомбгъугъэнымкIэ Iоф­тхьабзэхэр (зэнэкъокъу зэфэшъхьафхэр) нахьыбэрэ зэха­щэнхэу унашъохэр аштагъэх. Мы зэхэсыгъом анахьэу анаIэ зыщатырагъэтыгъэхэм ащыщых проектхэу рагъэжьагъэхэр нахь шIогъэ ин хэлъэу гъэцэкIагъэ хъунхэр. Проект офисэу АРИГИ-м щыублагъэ хъугъэм иIофшIэни зэрахэтэу. Мы лъэныкъом дэлэжьэрэ пстэуми пшъэрылъ афашIыгъ адыгабзэм изэгъэшIэнкIэ ныбжь зэфэшъхьафхэм ателъытэгъэ курсэу зэхащэхэрэм нахьыбэу цIыфхэр къызэлъаубытынхэу.

Хабзэм иреспубликэ къулыкъухэм ясайтхэм къэралыгъо бзитIумкIэ къарыхьэхэрэр на­хьыбэ шIыгъэным, ютуб-каналэу адыгабзэкIэ Iоф зышIэщтыр зэхэщэгъэным, орфографическэ гущыIалъэ, адыгабзэкIэ текстхэр автоматическэу уплъэкIугъэнхэм пае компьютер программэхэр зэхэгъэуцогъэнхэм ыкIи нэ­мыкIхэм япхыгъэ предложениеу къахьыгъэхэр тэрэзэу гъэпсыгъэнхэу пшъэрылъ къагъэуцугъ.

АР-м и ЛIышъхьэ ипресс-къулыкъу