ЦIыкIузэ зыфэягъэм екIолIагъ

Адыгеим имэкъумэщ хъызмэт хэхъоныгъэхэр егъэшIыгъэнхэм иIахь мымакIэу зэрэхилъхьэрэм фэшI къэралыгъо тын мыгъэ къызфагъэ­шъошагъэхэм ащыщ Шэуджэн районым ичIыгулэжьэу Абрэдж Мыхьамодэ.

Ар къуаджэу Пщыжъхьаблэ къыщыхъугъ, ары иунэе хъыз­мэтшIапIэ зыщигъэпсыгъэри. «Урысые Федерацием мэкъу-­мэ­щымкIэ изаслуженнэ IофышI» зыфиIорэ щытхъуцIэмкIэ ар къыхагъэщыгъ.

Мыхьамодэ къыгъэшIагъэм инахьыбэр мэкъу-мэщым ри­тыгъ. Джыри цIыкIугъ колхоз тхьаматэ хъумэ шIоигъоу краим къикIыгъэ пэщэшхом зыреIом. АщкIэ щысэ фэхъугъагъэх колхозым хэт ятэу Ахьмэд зыдэлажьэхэрэр.

— Ащыгъум Адыгэ хэкур Краснодар краим хэтыгъ, — щхызэ къеIуатэ Мыхьамодэ. — Партием икрайком иапэрэ секретарыгъ Сергей Медуновыр. Тиколхоз, «Родина» ыцIагъэр, натрыфэу къыхьыжьырэмкIэ илъэс заулэ хъугъэу краим ятIонэрэ чIыпIэр щиубыты­щтыгъ. Ащ фэшI Медуновыр бэрэ зи­хьакIэщтыгъэхэм ар ащыщыгъ. Сятэ колхоз автобусым исыгъ, сэ ащ ренэу сыригъусэщтыгъ. Пэщэшхор къызщыкIогъэ мафэ горэм цIыфэу ар зыIукIагъэхэм сэ кIэлэцIыкIоу сахэтыти, къысэкIуалIи сIапэ къыубытыгъ, «Хэт ухъунэу уфай?» ыIуи къы­сэупчIыгъ. Ащыгъум колхоз тхьа­матэм пшъэрылъэу иIэхэр сшIэным сиIоф тетыгъэп, ау ащ кIуачIэ зэриIэу, цIыфхэм япащэу зэрэщытыр къызгурыIуа­гъэти, «Колхоз тхьаматэ сы­хъунэу сыфай» есIожьыгъагъ. Нэужым Сергей Медуновыр къызщыкIуагъэ горэм къыскIэ­упчIагъэуи къысаIожьыгъагъ.

Сэнэхьат къыхэсхыным сы­ныбжь зынэсым, партийнэ пэщэшхом есIуагъэм секIолIэнэу теубытагъэ сшIи, мэкъумэщ ин­ститутым сыкIуагъ. ЕтIани, къуаджэм удэсмэ сыд ащ нэмыкIэу пшIэщтыр?!

Мыхьамодэ гурыт еджапIэм дэгъу дэдэу щеджагъ, медалькIэ къэзыухыгъэхэм ащыщ. Ащ ыуж Краснодар дэт мэкъумэщ институтым чIахьи, агроном сэнэхьатыр щызэригъэгъоты-гъэу къызегъэзэжьым, Хьакурынэхьаблэ бригадэм иагрономэу иIофшIэн щыригъэжьэ­гъагъ. ИлъэситIурэ ащ щыIагъэу икъоджэ гупсэ къыгъэзэжьи, колхозэу «Родинэм» исеменоводыгъ, етIанэ агроном шъхьаIэ хъугъэ.

1990 — 2000-рэ илъэс къинхэу СССР-р зэхэзыжьи, колхозхэм, совхозхэм яIофхэр дэи къызщыхъугъэхэм ар ахэфагъ. А лъэхъаным хъызмэтшIапIэу бэ «истыхьагъэр», банкрот хъу­щтыгъэр. Ахэм арбитражнэ гъэ­IорышIакIоу афагъазэщты­гъэхэр опыт зиIэу, Iофым хэзышIыкIырэ цIыфхэр ары. Ащ фэшI Мыхьамодэ икъоджэ кол­хозэу джыри зэхэзыгъо имыфагъэм иагроном шъхьаIэу Iоф ышIэзэ, ащ Iуащи къутырэу Чер­нышевым арбитражнэ гъэ­IорышIакIоу агъэкIогъагъ. Ащ ипшъэрылъыгъэр хъызмэтшIапIэр зэтыригъэуцожьынышъ, чIыфэхэр ытыжьынхэр е мылъкоу къэнагъэм зыпари химы­гъэзэу зыпкъ изыгъэуцожьыщтым рищэжьыныр ары.

А лъэхъаным ахэр зэшIоп­хынхэр IэшIэхыгъэп. Арэу щытми, IофшIэныр шIу зылъэгъоу, къинхэм къамыгъащтэрэ Мы­хьамодэ ыгу кIодыгъэп, амалэу щыIэр рихьылIи, зэтырегъэуцо­жьышъумэ ыушэтыгъ. Хъызмэт­шIапIэу зыдэкIуагъэм ипындж­шIапIэхэр илъэсипшI фэдиз хъу­гъэу амылэжьыжьхэу щы­лъыгъэх. Ахэр ары ыгъэфедагъэр, ахэм федэу къахьыгъэмкIэ Iофыгъуаби дигъэзыжьы­гъагъ, ау сомэ миллион пчъагъэу чIыфэу телъыр птыжьын плъэкIынэу щытыгъэп. Хъызмэт­шIапIэм имылъку зэхимыгъэзэу зыкIуачIэ къыхьыщтхэм арищэжьыгъагъ.

Ахэм ауж етыфэкIэ ежь зы­хэкIыгъэ колхозри зэхэтэкъуагъ, ащ къызегъэзэжьым, арбитражнэ гъэIорышIакIо ашIыгъ. «Родинэм» илъэсыбэрэ ежь Iоф щишIагъ, ар зэхэмызыным кIо­чIабэ хилъхьагъ, изытет дэгъоу ышIэщтыгъ. Ащ фэшI зэтеб­гъэуцожьын плъэкIынэу зэрэщымытыжьыр къыдилъыти, Мы­хьамодэ хъызмэтшIапIэм имылъку зыпари химыгъэзэу ежь ыщэфыжьыгъ.

А лъэхъаным ащ иIэгъэ псэуа­лъэхэри, техникэри непэ зэрэщымыIэжьыр нафэ, ау ахэм ачIыпIэ лъэхъаным диштэрэ техникэ къыщэфыгъ, псэуалъэ­хэр ышIыгъэх, ичIыгухэр къызэтыригъэнэжьыгъэх. Мыхьамо­дэ къызэрэтиIуагъэмкIэ, гек­тар 390-рэ пстэумкIи елэжьы. Ащ щыщэу 88-р цIыфхэм япаих, адрэр ежь иунэе чIыгу. Гектари 183-р пынджлэжьыпI, ау «севооборот» ышIыным пае илъэс къэс ар зэрэщытэу ыпхъы­рэп. Мары мыгъэ пынджым гектари 100 ригъэубы­тыгъ, адрэ гектар 80-м ехъум «зыригъэгъэпсэфыгъ». Ащ иIу­хыжьын джыри ыухыгъэп, ау къырихырэм лъэшэу зэригъэразэрэр къыхигъэщыгъ.

Ащ нэмыкIэу бжыхьэсэ коцэу гектари 100, тыгъэгъазэуи ащ фэдиз иIагъ. Коцыми дэгъоу къикIыгъэу ары къызэриIуагъэр. Мыщ дэжьым къыкIигъэтхъыгъ Краснодар иинститутэу лэжьыгъэ чылэпхъакIэхэм якъыхэхын фэгъэзагъэм ишIэныгъэлэжьхэм зэпхыныгъэ зэрадыриIэм ишIогъэшхо къызэрэкIорэр. Коц чылэпхъэ лъэпкъэу «Таня» зы­фиIорэр ахэм къаугупшысыгъэу ыушэти, ыгу рихьыгъэу аужырэ илъэсипшIым ары хилъхьэрэр.

Тыгъэгъазэр ары мыгъэ зымыгъэрэзагъэр. Ар къэгъагъэ зыщыхъущтыр фэбэшхоу зэрэтефагъэм къыхэкIыкIэ макIэу къытыгъ. Коцыри, тыгъэгъазэри Iуихыжьыгъахэх, ау ымыщагъэ­хэу игъэтIылъыпIэхэм ачIэлъых. Iуихыжьырэр зыщиIыгъыщтыр ежь иунаеу иIэшъ, лэжьыгъэм ыуасэ къырыкIощтым кIыры­плъыщтэу ары къызэриIуагъэр.

Мыхьамодэ мэкъумэщ хъыз­мэтым зыхэтым инахьыбэм пэщэ IэнатIэм Iут, ау ащ пае цIыфэу дэлажьэхэрэм затыри­IэтыкIэу, унашъохэр ышIэу кабинетым чIэсыныр сыдигъокIи икIэсагъэп. Ежь тракторым тесэу чIыгур зэригъэхьазырырэм, лэжьыгъэр зэрэхилъхьэ­рэм, комбайнэмкIэ зэрэIуихы­жьырэм ар къаушыхьаты.

ЩытхъуцIэу къыфагъэшъошагъэм уасэу фишIырэмкIэ ты­зеупчIым, ащ зэрэрыгушхорэр къыхигъэщыгъ, ау ар ежь иза­къоу къымылэжьыгъэу, зэкIэ икомандэ хэтхэм акIуачIи, япсауныгъи, яшIэныгъи хэлъэу къыIуагъ.

Ащ тетэу къызэрэхагъэщы­гъэм пае тыфэгушIо, псауныгъэ пытэ иIэу джыри илъэсыбэрэ игупсэхэм ашъхьагъ итынэу тыфэлъаIо!

ХЪУТ Нэфсэт.
Сурэтхэр Iэшъынэ Аслъан ты­рихыгъэх.