КъумпIыл Мурат: «Анахь шъхьаIэр хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлажьэхэрэмрэ къэкощыгъэхэмрэ тадэIэпыIэныр ары»

Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат АР-м иминистрэхэм я Каби­нет изичэзыу зэIукIэ зэрищагъ. ЦIыфхэм социальнэ IэпыIэгъу зэрара­гъэгъотырэм, бюджет пшъэрылъхэр, лъэпкъ проектхэр, къэралыгъо про­граммэхэр зэрагъэцакIэхэрэм ащ щатегущыIагъэх.

АР-м и ЛIышъхьэ зэрэхигъэу­нэфыкIыгъэмкIэ, апэрэ чэзыоу зэшIохыгъэн фэе пшъэрылъхэм ащыщ хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлажьэхэрэмрэ ахэм яунагъохэмрэ икъоу афэгумэкIыгъэныр, Геническэ районым исхэм апае шIушIэ Iоф­тхьабзэхэр зэхэщэгъэнхэр, Хер­сон хэкум зышъхьэ къизы­хыжьи республикэм къэкощы­гъэ­хэм социальнэ IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэныр.

Нэбгырэ 500-мэ яунэхэр къабгынэн, Адыгеим къэкощынхэ фаеу зэрэхъугъэр шъугу къэтэгъэкIыжьы. ПIэлъэ гъэнэфагъэкIэ цIыфхэр къызэолIэрэ чIыпIэ заулэ пэшIорыгъэшъэу республикэм щагъэхьазырыгъ. ЫпкIэ хэмылъэу цIыфхэр ахэм ащагъашхэх, медицинэ фэIо-фашIэхэр щафызэхащэх, психологическэ IэпыIэгъу къащараты. АР-м и ЛIышъхьэ унашъо зэришIыгъэм тетэу пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ цIыфхэр къызэолIэрэ чIыпIэхэм социальнэ IофышIэхэр арапхыгъэх. Ахэм республикэм къэкощыгъэхэм социальнэ паспортхэр афызэхагъэуцох.

АР-м IофшIэнымрэ социальнэ хэхъоныгъэмрэкIэ иминистрэу Мырзэ Джанбэч зэIукIэм къызэ­рэщиIуагъэмкIэ, пIэлъэ гъэнэфа­гъэкIэ цIыфхэр къызэолIэрэ чIы­пIэхэм ащыIэ пстэуми яIофы­гъохэм язэшIохынкIэ, документхэм язэхэгъэуцонкIэ IэпыIэгъу афэхъух. УФ-м игражданствэ икъыдэхынкIэ, УФ-м ипаспортрэ СНИЛС-рэ къаIыхыгъэнымкIэ, лицевой счетхэм якъызэIу­хын­кIэ, банк картэхэмрэ сим-кар­тэхэмрэ аIэкIэгъэхьэгъэнхэмкIэ Iофтхьэбзэ гъэнэфагъэхэр зэра­хьэх. Зэтыгъо, мазэ къэс аратырэ ахъщэ IэпыIэгъур къаIу­кIэным зыщыкIэлъэIухэрэ тхылъхэри аIахых.

ГущыIэм пае, республикэм къэкощыгъэ пстэуми сомэ мини 10 хъурэ федеральнэ ахъщэ IэпыIэгъуи республикэ ахъщэ IэпыIэгъуи аратыщт. АР-м и ЛIышъхьэ унашъо зэришIыгъэм тетэу Адыгеим ибюджет щыщэу республикэм къэкощыгъэхэм сомэ мин 20 зырыз аратыщт. Мазэ къэс федеральнэ ахъщэ IэпыIэгъу къаратыным зыщыкIэ­лъэIухэрэ тхылъхэри аIэкIагъэ­хьан алъэкIыщт. Федеральнэ IэпыIэгъу лъэпкъхэм зэу ащыщ унэ къызэращэфыщт зэтыгъо ахъщэр. Ащ пае псэупIэхэм хэ­хъоныгъэ языгъэшIырэ Фондым зэзэгъыныгъэ дашIыгъ. Ащ нэмы­кIэу гъомылапхъэхэмкIэ, кIэлэцIыкIу шхынхэмкIэ, бэрэ агъэфедэрэ пкъыгъохэмкIэ, щыгъынхэмкIэ, лъэкъопылъхьэхэмкIэ шIушIэ IэпыIэгъуи арагъэ­гъоты.

ХэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлажьэхэрэмрэ ахэм яунагъохэмрэ социальнэ Iэпы­Iэгъу ягъэгъотыгъэным епхыгъэ пшъэрылъхэр зэрагъэцакIэрэми шъхьафэу зэIукIэм щыхэплъа­гъэх. Мы лъэныкъомкIэ зэра­хьэхэрэм ащыщ сомэ мини 100 хъурэ шъолъыр IэпыIэгъур, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм кIорэ сабыйхэм яфэIо-фашIэхэр зэра­гъэцакIэрэм тефэрэ уасэр ны-тыхэм зэраIамыхырэр, хэушъхьа­фыкIыгъэ дзэ операцием хэла­жьэхэрэм якIэлэцIыкIухэу гурыт еджапIэхэмрэ колледжхэмрэ ачIэсхэр ыпкIэ хэмылъэу зэрагъашхэхэрэр, мобилизацием къыхиубытагъэхэм яунагъохэм яIофыгъохэм язэшIохынкIэ IэпыIэгъу зэрарагъэгъотырэр.

Мобилизацием къыхиубытагъэхэм IэпыIэгъу тедзэ ягъэгъо­тыгъэным ехьылIэгъэ унашъуи Адыгеим и ЛIышъхьэ ыштагъ. Социальнэ газификацием тегъэ­псыхьэгъэ программэм диштэу субсидиехэр къызэратыщтхэу фэгъэкIотэныгъэ зиIэхэм ахэр ахагъэхьагъэх. Заявкэ 26-рэ къаIэкIэхьагъ. ХэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлажьэхэрэм транспорт хэбзэIахьыр ямыгъэтыгъэным тегъэпсыхьэгъэ гъэтэрэзыжьынхэр республикэ хэбзэгъэуцугъэм фашIыгъэх.

«ТиIофшIэнкIэ непэ анахьэу тынаIэ зытедгъэтын фаер хэу­шъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлажьэхэрэмрэ егъэзыгъэ Iоф­кIэ республикэм къэкощыгъэ­хэмрэ IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэныр ары. Ащ пае шъуфэлъэкIыщтыр зэкIэ шъушIэ. Муници­палитет пэпчъ Iофхэр тэрэзэу щыжъугъэпсых мобилизацием къыхиубытагъэхэм, гуфакIохэм, ахэм яунагъохэм яIофыгъо гори зэшIомыхыгъэу къэмынэным пае, а пшъэрылъхэр зэрагъэца­кIэрэм гъунэ лъышъуф. «Единэ Россием» шъуригъусэу хэушъ­хьа­фыкIыгъэ дзэ операцием хэла­жьэхэрэм зыфэныкъохэр ренэу яжъугъэгъот, Херсон хэ­кум, Ге­ническэ районым арыс­хэм шIушIэ IэпыIэгъу зэряшъутырэр лъыжъугъэкIуат», — къы­Iуагъ Адыгеим и ЛIышъхьэ.

Лъэпкъ проектхэр, къэралыгъо программэхэр

Адыгэ Республикэм иминист­рэхэм я Кабинет изэIукIэу щы­Iагъэм мы илъэсым лъэпкъ проектхэмкIэ ыкIи къэралыгъо программэхэмкIэ пшъэрылъхэр гъэцэкIагъэ зэрэхъугъэхэр ыкIи 2023-рэ илъэсымкIэ Iофтхьа­бзэхэу зэшIуахыщтхэр респуб­ликэм и ЛIышъхьэ къыгъэнэфагъэх. КъумпIыл Мурат зэрилъы­тэрэмкIэ, программэхэм ягъэцэ­кIэн зынэсыгъэ лъэгапIэм къыкIырагъэчы хъущтэп, джащ фэдэу IофшIэнхэм ягъэцэкIэнкIэ гуетыныгъэу яIэми къыщагъакIэ хъущтэп.

Адыгэ Республикэм и Премь­ер-министрэ ипшъэрылъхэр зы­гъэцэкIэрэ КIэрэщэ Анзаур къы­зэриIуагъэмкIэ, республикэм лъэпкъ проектхэмрэ къэралыгъо программэхэмрэ гъэцэкIагъэ щы­хъунхэм пае мы илъэсым сомэ миллиард 17,8-рэ къыIэкIэхьагъ, ащ щыщэу сомэ миллиард 16,3-рэр федеральнэ бюджетым къыхэкIыгъ. Контрактациемрэ кассэм къихьагъэмрэ процент 90-м ехъугъ. Адыгеим а лъэныкъомкIэ хэгъэгум я 11-рэ чIыпIэр щеубыты.

Лъэпкъ проектхэм атегъэ­псы­хьагъэу мы илъэсым псэолъэ 30-мэ ягъэцэкIэжьын е яшIын макIо. Ахэм ащыщэу 11-р агъэ­псыгъах, агъэфедэным тегъэ­псыхьагъэ хъугъэр кIэлэцIыкIу IыгъыпIи 4, псауныгъэм игъэпытэн зы комплекс, культурэм иунэу 4. Псэуалъэхэм ащыщхэу къэкIощт илъэсым аухыщтхэм афэгъэхьыгъэу нафэ къызэрэ­хъугъэмкIэ, Шэуджэн районым ит къутырэу Тихоновым кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм ишIын щэкIо, псэупIэу Ханскэм искусствэ­хэмкIэ кIэлэцIыкIу еджапIэр, Мыекъопэ районымкIэ псэупIэу Первомайскэм псауныгъэм игъэ­пытэнрэ физкультурэмрэ афытегъэпсыхьэгъэщт комплексым ишIын щаублагъ.

«ЗэкIэ пIалъэхэм адиштэу ыкIи дэгъоу зэшIохыгъэ хъуным пае тфэлъэкIыщтыр тшIэн фае. Мыщ дэжьым псэолъакIэхэм яшIын тегъэпсыхьэгъэ проектхэр зэхэжъугъэуцохэ зыхъукIэ, шъу­наIэ лъэшэу лъэныкъо пстэуми атежъугъэтын фае. Проект пэпчъ икъоу ыкIэм нэгъэсыгъэн, цIыф­хэмкIэ псэуалъэхэр Iэрыфэгъу­хэу ыкIи теплъэ дахэ яIэу хъуным зэкIэми анаIэ тырамыгъэт хъущтэп. ТшIэрэр зэкIэ цIыфхэр ары зыфатшIэрэр», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.

Къалэу Мыекъуапэрэ псэупIэу Яблоновскэмрэ хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэным епхыгъэ Iофыгъохэм шъхьафэу къащыуцугъэх. Мыекъуапэ икъэлэ парк изы­гъэпсэфыпIэ шъолъырыкIэ изэтегъэпсыхьан ухыгъэ зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэ отчетым КъумпIыл Мурат едэIугъ ыкIи алъыплъэнхэм тегъэпсыхьэгъэ камерэхэм япчъагъэ нахьыбэ ашIынэу, тIысыпIэхэр агъэуцунхэу, цIыф­хэм языгъэпсэфыгъо уахътэ нахь дэгъоу зэхэщэгъэным атегъэ­псыхьэгъэ пшъэрылъхэр афишIыгъэх. Ахэм анэмыкIэу къалэм чъыг-къэгъагъэхэр щыгъэтIысыгъэнхэмкIэ, пыдзэфэ пытэхэм яугъоинкIэ контейнерыкIэхэр къызIэкIэгъэхьэгъэнхэм апае къафатIупщыгъэ мылъкур зэрагъэфедэрэр ауплъэкIунэу рес­публикэм и ЛIышъхьэ пшъэрылъ афишIыгъ.

«ПсэупIэу Яблоновскэм Iоф­шIэнышхо щызэшIотхыгъ, ау цIыфхэм ашIэн фае тшIэрэр зыфытегъэпсыхьагъэр, псыр нахь дэгъоу аIэкIэгъэхьэгъэным, транспорт инфраструктурэм хэхъоныгъэ егъэшIыгъэным, энергием икъэкIуапIэхэм зягъэу­шъомбгъугъэным ыкIи нэмыкIхэм япхыгъэ IофшIэнхэр зэрэ­кIохэрэр къагурыгъэIогъэн фае. НепэкIэ ащ щыпсэухэрэм къаIэтырэ Iофыгъуабэхэм язэшIохын ащ нахь къыгъэпсын­кIэщт», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.

Джащ фэдэу зэIукIэм илъэ­хъан зытегущыIэгъэхэ Iофхэм ащыщых бюджетым изэхэгъэуцон, федеральнэ программэхэм ахэлэжьэгъэныр, «чIэукъощэгъэ» лэжьапкIэхэм ятын пэшIуекIо­гъэныр, муниципальнэ образование пэпчъ мылъку къэкIуапIэу яIэхэр къыхэгъэщыгъэнхэр.