Гъэбэжъулъ, дэрмэн пылъ

ЗыфасIорэр бжыхьэр ары. Ащ дэулэурэр сыдигъокIи егъэгушIожьы. ЧIыгур, шыкур, тихъой, пIэпызырэр къыщыкIыщт.

Мыгъатхэ сэри къуаджэм сызэкIом, хатэм сыдэхьагъ, зэрашI хабзэу, натрыф, картоф, бжьыны, нэмыкIхэр згъэтIысхьагъэх, сикIэсэ чIыгум сыхэIэ­багъ. Чъыгхэми сядэхэшIагъ сакъыдекIокIызэ, акIышъо стхъагъэмэ Iэ ащысфагъ, ощх зыщымыIэр шIукIае шIагъэти, псы щэлъэ зырыз акIэзгъэхъуагъ, розэ куашэу мокIэ-мыкIэ зыкъыщызыштагъэхэми зэрэсикIасэхэр язгъэшIагъ, макIэу сахэупхъу­хьагъ, псы «езгъэшъуагъэх».

Сыдми, сыхъупхъагъ. Тхьаумэфэ мэфитIу ужым тIэкIу сIэпкъ-лъэпкъхэр зэхэукIыхьэгъэ хьазырыгъэми, сыгуи сшъуи нахь псэ ахэлъыгъ.

Ары. Тхъагъо къуаджэр. Укъыз­щыхъугъэу, лъэпэрыкIор зыщыпшIыгъэм фэдэ хъун щыIэп: щыфаб, щытынч, щыгупсэф пшхи, узашъуи гур къы­кIаубытэ. СызгъэгушIопагъэр хэтэкIыбым пырэжъые кондэ шъхьабырэбэ дахэу зыкъыщызыIэтыгъэр ары; сисабыигъо-кIэ­лэцIыкIугъо лъэхъан нэм къыкIэуцожьыгъ. Зэрэклассэу тызэхэтэу, тиапэрэ кIэлэегъэ­джагъэу Ордэн Дзэгъащтэ къуа­джэм пэIулъэшъогъэ мэз бырэбэ шъхьапырацэм тещэ: тIурытIоу тызэгот, октябрятэ орэдыр кIетэгъэщы:

Классымэ тарысмэ,
Тегугъоу тэ теджэ.
МэфэкIыр къытфэсмэ,
Орэдыр тэгъаджэ.
Теджэ, тэ теджэ,
Теджэ зэпыт.
Тхылъыр тикIасэшъ,
ЦIыфы тыхъун…

Мэзым тыкъэсы, пшысэу къытщэхъу: бзыу цIыргъ-щыр­гъым къызэпегъаджэ. ТхьакIумкIыхьэ щтагъэр къызыкъолъэтым, тигушIогъуагъэми, къызэтеуцуагъэп. Шхъомч, къужъэе ыкIи мые чъыгхэр щызэпэIутых, уеIэбэх къодыемэ, уиIалъмэкъ къаушъэщт. МыдыкIэ тикIэлэегъаджэ гъэпсэф имыIэу етIупщыгъэу зыгорэ къеIуатэ: «Ти­къуаджэ мы чIыпIэм къызытIысыгъэр илъэси 100 хъугъэ …» (1962-р кIощтыгъэ, зэрэхъурэмкIэ, 1862-рэ илъэсыр арыгъэ), ау тэ «ащ фэдизи…» зэрэтIуагъэм нэмыкIэу тыпылъыгъэшхоп.

Тэ тлъэгъурэ гъэшIэгъоныбэм, мэз хьалэмэтым идэхэгъэ-баигъэ тызэлъиубытыгъ зэкIэми етIупщыгъэу тэшыпэ: зым шхъом­чыр, адрэм – пырэжъыер, ящэнэрэм — къужъ шэгъэ дахэхэр… Мафэр тэ къытфашIыгъэм фэдэу нэгушIу: тыгъэ нэгушхор, гур ыгъэшIоу, мэз шIункIыр къыгъэнэфэу, мыбэ­шхоми, макIэу тыкъигъэфабэу къытшъхьащыт; ащ нахь хъупхъэ­жьэу ынаIэ къыттет Дзэгъащт Хусеновичым: «А Нурет, а Саид, шъуикофтэ фабэхэр сыда зыщышъухыгъэха?» — зызыулъэ­пцIыгъэ шъэожъыехэми афигъэ­пыти, яцуакъэхэр зыщаригъэлъэжьыгъэх. Ау тэ тикофтэхэр дгъотыжьхэрэп, нэмыз-Iумызэу тыкъэуцугъ, джащыгъум, тикласс шъэожъые Iуш дэдагъэу (щы­Iэжьэп) Къэплъан къэгузэ­жъуагъ: «Сэ сэшIэ, ахэр модэ мэзхэхьагъум дэжь щыт куандэм телъых». Тэри тыгу къэкIыжьи тыкъэгушIожьыгъ, ежь Къэп­лъан, цIыф емылъэIугъэу, чъэкIэ ащ нэси, зэпшъэшъэгъу цIыкIуитIум тикофтэхэр къытфихьыжьыгъ.

МыдыкIэ тикIэлэегъаджэ пшысэ дахэу мэз къэбарыбэр — хэси, ашхи, псэушъхьи, бзыуи, нэмыкIи псэ зэряIэр, ахэм яшIуагъэ къызэрэтэкIырэр, ау узфэсакъын фаехэри блэхэм зэрахэтхэри къызеIом, тыз­фэежь щымыIэу тэ, пшъэшъэ­жъыехэм, къыкIэтIагъ…

Тыпшъыгъэми гу лъытымытэу, жьы къэбзэ хъуаур тыгу щизэу зыIутщагъэу, тынэгушъоми шэплъыгъэкIэ макIэр къакIэхьа­гъэу, тикIэлэегъаджи, тэ, зэде­джэхэрэми, тызэфэрэзэжьэу, тиIалъмэкъ цIыкIухэр ушъагъэу, тхэхъуагъэу, къуаджэм тыкъыдэхьажьыгъ, тиорэд макъэ зи­Iэтызэ чылэм зыдигуащэщтыгъ. Сыдэу уимыкIэсэщта бжыхьэ гъомылэ Iанэр, дышъэ пкIашъэ­кIэ чIыр къэзыфапэрэр?

Ащ къыщыублагъэу типсы­хъоу Фарзэ псы макIэп дэчъыгъэр, тэри, шыкур, цIыфы тыхъугъ. Ны-ты мыпшъыжьхэм, тиапэрэ кIэлэегъаджэ ыкIи кIэлэегъэджэ дэгъубэу педучилищым, кIэлэ­егъэджэ институтым сащезыгъэ­джагъэхэм «тхьауегъэпсэу» иныр къалэжьыгъ.

Тиадыгэ къуаджэхэр! Ахэр пстэуми типытапIэх, тикъежьапIэх, тпсэ зыхэлъых. Ау, гухэкIми, непэ, ыпэкIэ фэдэу, къуа­джэу къыздэхъухьагъэу, зыщапIугъэу, зыщеджагъэр, анахьэу хъулъфыгъэ кIалэхэм, лIэкъо лъапсэу алъытэхэрэм, къырадзэ­жьырэп. Ны-тыхэм, ныжъ-тыжъхэм аIэ зэкIэдзагъэу ашIыгъэ унэшхуи, нэмыкI бгъагъи ащэ­жьыхэшъ, къалэм мэкIожьых, ащыгъум къо (кIалэ) зыкIыуиIэщтыр сыда?! ГухэкIми, тиреспуб­ликэ зэфэдэкIэ къызэпэкIухьи, мы къэсIуагъэр зэрэшъыпкъэр нафэ къыпфэхъущт. ЦIыфыбэр, сабый щхы мэкъэ чэфыр, гу­шIуа­гъор, насыпыр, тхъагъор зыдизыгъэ чылэхэр зэхъокIыгъэх. МокIэ-мыкIэ къарыкIырэ лъэпкъ зэфэшъхьафхэм ащыщ­хэр тикъуаджэхэм адиз хъугъэх, аузэ адыгапсэу адэтыгъэ­ри нахь макIэ мэхъу. Тикъуа­джэхэр тэ, адыгэхэм, тикушъапIэх, титынчыпIэх, тигупшысапIэх, ахэр теIэфэхэ тыбай, ты­цIыф, ты­лъэпкъ.

Мамырыкъо Нуриет.