ЛъэпсэшIур мэбагъо

Тэхъутэмыкъое районым икъуаджэу Щынджые ЕмтIылъхэм ялIакъо изэIукIэ щыкIуагъ.

Анахьыжъхэу Щынджые дэсыгъэхэм къызэраIотэжьырэмкIэ, къуаджэр гъогогъуи 8 фэдизрэ кощыгъэми, ыцIэ зыкIи зэбли­хъугъэп. Хы ШIуцIэ Iушъом зэрэщыпсэущтыгъэр шIэныгъэлэжьхэм агъэунэфыгъ.

ТIопсэ районым ит къуаджэу КодэшъхьапIэ (Малое Псеушхо) пэгъунэгъоу чIыпIэ иI ЩынджыетхкIэ еджэхэу. Къ. Мэрэтыкъом ащ фэгъэхьыгъэ тхыгъэхэр къыхиутыгъэх.
ЗэлъашIэрэ археологэу, шIэныгъэлэжьэу ЛэупэкIэ Нурбый Щынджые итарихъ изэгъэшIэн илъэсыбэрэ пылъыгъ. Зэфэхьысыжьэу ышIыгъэхэм къахигъэ­щыгъ Адыгеим икъоджэ анахьыжъхэм Щынджые зэращыщыр. Апэ къуа­джэм лIакъоу дэтIысхьагъэр ЕмтIылъхэр ары. Абрэджхэм, нэмыкI лIакъохэм нэужым къуа­джэр псэупIэ афэхъугъ.
Щынджые щыщ ЕмтIылъ лIа­къохэр япчъагъэкIэ бэ мэхъух. Мэшэлахь! Шэуджэныкъохэр, Бжыдзэкъохэр, ДэкIымыкъохэр, БыгъэгушIохэр, Нэбэлэжъыкъохэр, Пщыпыикъохэр, Хьабаикъохэр, Хьэтыужъыкъохэр.

Шэуджэныкъо ЕмтIылъхэр 100-м къехъух, Хьабаикъохэр 90-м нахьыбэ мэхъух. Зы лъэкъуа­цIэр зыхьыхэрэр зэрэшIэх, зэ­лъэкIох, зыщищыкIагъэм IэпыIэгъу зэфэхъужьых, ягушIуагъо зэдагощы.

ЛъэкъуацIэр къызытекIыгъэр

Тарихъ шIэныгъэхэмкIэ кандидатэу, тхылъ пчъагъэ къыдэзыгъэкIыгъэу ЕмтIылъ Разиет зэри­лъытэрэмкIэ, лъэкъуацIэу ЕмтIы­лъыр къызыхэкIыгъэм еплъыкIэ зэфэшъхьафхэр иIэх.

Чъыгхэр къуаджэм щагъэтIысхьэхэу заублэм, а лъэхъаным лъэкъуацIэхэр яIагъэхэп, къазгъы­рыр зыIыгъым «емытIылъ» раIоу къыхэкIыщтыгъ. ЛъэкъуацIэм цIыфым ищыIэкIэ-псэукIэ къыгъэ­лъагъоу зылъытэщтыгъэхэр щыIэх. Зыщыпсэухэрэ чIыпIэр зэблахъун фаеу бэрэ хъущтыгъэ. Ящагухэм былымыбэ ащаIыгъыщтыгъ.

Бжъэдыгъухэм ЕмтIылъхэр ащыщхэу къэзытхыжьыгъэ шIэныгъэлэжьхэм ацIэхэр къыраIох. ЛIэкъо лъэшэу ЕмтIылъхэр зэрэщытыгъэхэр хагъэунэфыкIыгъ.

ЛIэкъо лъэш

ЕмтIылъхэм шэн-хэбзэ хэхыгъэ­хэр агъэцакIэщтыгъэх. Мылъку макIэ зиIэм, IэпыIэгъу зищыкIагъэхэм яшIуагъэ арагъэкIыщтыгъ, къаухъумэщтыгъэх. IофшIэным фэщагъэхэу, гуетыныгъэ ахэлъэу япшъэрылъхэр агъэцакIэхэу щытыгъэх. Рагъэзыхэзэ Iоф арагъэ­шIэныр агу рихьыщтыгъэп. ГукIэгъу ахэлъыгъ. IэнэтIэ зэфэшъхьаф­хэм аIутыгъэх, IофшIэным кIэщакIо, зэхэщэкIо дэгъу фэхъунхэ алъэкIыщтыгъ.

ЛъэкъуацIэр къызытекIыгъэм ехьылIэгъэ къэбархэр къаIуатэхэ зыхъукIэ, лъэпкъым итарихъи нахьышIоу зэбгъашIэ пшIоигъоу олъыхъо.

ЯпсэупIэхэр

Адыгеим, Урысыем ишъолъыр­хэм, IэкIыб хэгъэгухэм ЕмтIылъхэр ащэпсэух, нэбгырэ 800-м нахьыбэ мэхъух. Щынджые унэгъо 60-м ехъу дэс. Мыекъуапэ, Краснодар, Адыгэкъалэ, АдыгеякIэм, Тэхъутэмыкъуае, Инэм, Аскъэлае, Яблоновскэм, Крымскэ, фэшъхьафхэм ЕмтIылъхэр адэсых. Тыдэ щэпсэухэми, ыпшъэкIэ къы­зэрэщытIуагъэу, зэрэлъытэх.

Къуаджэм щыкIогъэ зэхахьэм къыщаIуагъ ЕмтIылъ Зауркъан адыгэхэмкIэ техникэ шIэныгъэ­хэмкIэ апэрэ доктор зэрэхъугъэр. Мыекъопэ машинэшI заводым игъэцэкIэкIо пащ. Ащ ыкъоу Руслъан заводым ипащ. Заур­къан ышнахьыжъэу Мыхьамэт къуа­джэм щэпсэу, агрономыгъ, джы Щынджые дэс нахьыжъхэм я Совет ипащ. Аслъан кIэлэегъэджэ  IофшIэным иветеран.

Разиет щынджые бзылъфыгъэ­хэмкIэ тарихъ шIэныгъэхэмкIэ кандидат апэу хъугъэ. Ащ ышхэм, унагъом щыщхэм IэнэтIэ зэфэшъхьафхэр яIэу илъэсыбэрэ Iоф ашIагъ.

Хьамедэ ыкъоу Мурат Пшызэ къэралыгъо университетым ипрофессор. ХьакIмафэ ыпхъоу Зухра, ыкъоу ТIахьир шIэныгъэ зэфэ­шъхьафхэмкIэ кандидат хъугъэх. Хьаджыбрам, Пщыпый, Ахьмэд, Мэджыд, Аюб, Нухь, Хьамэт, Мэдин, Сэфдин, Зэйдин, нэмыкI­хэм акъохэм, апхъухэм ацIэхэр зэхахьэм къыщыраIуагъэх, къащытхъугъэх.

ЕмтIылъхэм нысэ афэхъугъэ­хэм гущыIэ фабэхэр къафаIуа­гъэх. Бэлэ медицинэм иIофышI, Заремэ тарихъ шIэныгъэхэмкIэ доктор. Джарымэкъохэм япхъоу Оксанэ Мыекъуапэ иполиклиникэ ипащ. Хэбзэ къулыкъушIэхэр, кIэ­лэегъаджэхэр, культурэм иIо­фы­шIэхэр, фэшъхьафхэри ЕмтIылъхэм яунагъохэм ащэпсэух,

Оскар хьыкум къулыкъушI, Зубер, Руслъан мэкъумэщышIэх, Рустам майорэу къулыкъур ехьы.

ЕмтIылъхэм язэIукIэ къыщыгущыIагъэх Мыхьамэт, Разиет, Ас­лъанчэрые, Наиб, фэшъхьаф­хэри.

— Адыгеим икъоджэ анахьыжъхэм Щынджые ащыщ, — къыIуагъ Мыхьамэт. — ЦIыф шIагъохэр чылэм щапIугъэх. Хэгъэгу зэошхом лIы­хъужъныгъэ щызэра­хьагъ. Къуаджэм хэхъоныгъэ ышIыным ЕмтIылъхэм яIахьышIу хашIыхьагъ.

Щынджые лъапсэу ышIыгъэр нахь пытэнэу, игъэхъагъэхэм гухахъо хагъуатэу цIыфхэр псэун­хэу, орэдэу фаусыгъэхэр щагъэ­жъынчыхэзэ мамырэу щыIэнэу фэтэIо.
Абрэджхэм, Бэгугъэхэм, нэмыкI лIакIохэм язэхахьэхэр Щын­джые щыкIуагъэх. Къоджэ псэупIэм ипащэу ПщыукI Алый чылэм щыщхэм къафэгушIуагъ, янасып зыдалъэгъужьызэ псэунхэу, бэгъашIэ хъунхэу къафэлъэIуагъ.

ЕмтIылъ Нурбый.