ЦIыфхэм ярэхьатныгъэ къаухъумэ

Къулыкъум итарихъ 1952-рэ илъэсым къыщежьэ. СССР-м иминистрэхэм я Совет ышIыгъэ унашъоу «IофышIэхэу ухъумэным къыхэкIыжьыгъэхэм акIуачIэ промышленностым, псэолъэшIыным ыкIи народнэ хъызмэтым инэмыкI лъэныкъохэм ащыгъэфедэгъэнхэм, министерствэхэм ыкIи ведомствэхэм яхъызмэт псэуалъэхэм якъэухъумэн иIоф нахьышIоу зэхэщэгъэным ехьылIагъ» зыфиIорэм тетэу ар зэхащагъ.

Хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ къулыкъухэм япхыгъэу республикэ, край ыкIи хэку гупчэхэм вневедомственнэ къэрэгъулэ ухъу­мэныр ащыгъэпсыгъэнэу рахъу­хьагъ. Ащ пшъэрылъ шъхьаIэу фагъэнэфагъэр хъызмэт псэуа­лъэхэр (зыхэхьэрэ ведомствэм емылъытыгъэу) къагъэгъунэнхэр ары. Ащ пай цIэу «вневедомственнэр» иIэ зыкIэхъугъэр.

Зэхэубытэгъэ ухъумэным ипунктхэр (ПЦО) апэрэу 1970 — 1975-рэ илъэсхэм зэхаща­гъэх. Джащ фэдэу «Ночная милиция» зыфиIорэ подразделениер агъэпсыгъ.

Вневедомственнэ ухъумэным МыекъуапэкIэ иотдел 1980-рэ илъэсым зэхащагъ. Апэрэ пащэу иIагъэр Александр Киреевыр ары. 1984-рэ илъэсым нэс нэбгырэ 30 хъурэ взводыр зэрищагъ. Ухъумэным псэолъи 150-м ехъу ыкIи техническэ амалхэмкIэ къагъэгъунэрэ объек­ти 100 хахьэщтыгъэ. Транспортэу яIагъэр мотоциклэхэмрэ автомобили 4-рэ.

«Вневедомственнэ ухъумэным 2000-рэ илъэсым нэс хэхъоныгъэ зэришIыщтым и Концепцие» зыфиIорэм къыды­хэлъытагъэу 1993-рэ илъэсым зиушъомбгъоу регъажьэ. Ар хабзэм имылъкукIэ аIыгъыным тыращэжьы, «ЗыкI техническэ политикэр» хагъахьэ. Ащ ишIуа­гъэкIэ ухъумэнымкIэ унэе предприятиехэм язэнэкъокъу ащытекIон зэрилъэкIыгъэм имызакъоу, материальнэу изытет нахьышIу хъугъэ.

2011-рэ илъэсым гъэтхапэм и 1-м Федеральнэ хэбзэгъэуцугъэу «Полицием ехьылIагъ» зыфиIорэм кIуачIэ иIэ мэхъу. Мы къулыкъум хэтхэм зэкIэми икIэрыкIэу яшIэныгъэхэр ауплъэ­кIужьых. ЗисэнэхьаткIэ ухьазырыныгъэ дэгъу зыIэкIэлъхэу, Iоф щызышIэнхэу зифэшъуашэхэр къыхахых. 2016-рэ илъэсым зэхъокIыныгъэхэм апкъ къикIыкIэ Лъэпкъ гвардием идзэхэр зэхащэх ыкIи а илъэсым, чъэпыогъум и 1-м вневедомственнэ ухъумэныр ащ хагъэхьажьы. Мы мафэм ехъулIэу къулы­къум икъутэми 7-мэ тиреспубликэ ирайонхэм Iоф щашIэ.

Вневедомственнэ ухъумэныр зызэхащагъэр илъэс 70-рэ зэрэхъугъэм фэгъэхьыгъэ мэфэкI зэхахьэ Мыекъуапэ щыкIуагъ.

Урысые гвардием иподразделение хэтхэм ясэнэхьат еп­хыгъэ мэфэкIымкIэ афэгушIуагъэх Урысые гвардием и ГъэIорышIапIэу Адыгэ Республикэм щыIэм ипащэ иIэнатIэ зыгъэцакIэрэ Сергей Трубниковыр ыкIи вневедомственнэ ухъумэнымкIэ республикэ отделым ипащэу Андрей Власовыр.

— Вневедомственнэ ухъу­мэным икъулыкъушIэхэр лIыхъужъныгъэ зыхэлъ ыкIи пшъэдэкIыжьышхо зыхьырэ цIыфых, гумэкIыгъо хэфагъэ­хэм псынкIэу IэпыIэгъу афэ­хъунхэм ренэу фэхьазырых. Подразделениер зызэхаща­гъэр илъэс 70-рэ зэрэхъугъэм тарихъ мэхьанэ иI. Лъэпкъ гвар­дием хэхьэрэ структурэхэм мыр ащыщ ыкIи иIофшIэн шIуагъэу къыхьырэр уахътэм щаушэтыгъ. Щытхъу хэлъэу къулыкъур зэрэжъугъэцакIэ­рэмкIэ сышъуфэраз. ТапэкIи шъуипшъэрылъхэр зэрифэ­шъуа­шэм тетэу зэрэзэшIошъу­хыщтхэм сицыхьэ телъ. Вне­ведомственнэ ухъумэным иветеранхэм къулыкъум хэ­хъо­ныгъэхэр ышIынхэм яIа­хьышхо халъхьагъ ыкIи мы мафэм ехъулIэу ныбжьыкIэ кадрэхэм ягъэхьазырынкIэ яшIогъэшхо къагъакIо. КъулыкъушIэ ныбжьыкIэхэмкIэ ахэр щысэтехыпIэх, — къыIуагъ Сергей Трубниковым.

Вневедомственнэ ухъумэным иIофышIэхэм республикэм Iоф­тхьэбзэ зэфэшъхьафыбэу щызэхащэхэрэм цIыфхэм ярэхьатныгъэ къащаухъумэ, хэбзэукъо­ныгъэхэм якъыхэгъэщын анаIэ тырагъэты. ЯIофшIэнкIэ анахь пшъэрылъ шъхьаIэу яIэр цIыфхэр ямылъку темыщыныхьэхэу шэпхъэ лъагэхэм атетэу къэгъэгъунэгъэныр, бзэджэшIагъэм пэ­уцу­жьыгъэныр ары. Унэе мылъку бзэджэшIагъэхэм зэрахахъохэ­рэм ыпкъ къикIэу бэмэ мы къулыкъум зыкъыфагъазэ хъугъэ. Псэолъэ 1300-рэ, цIыфхэр зыщыпсэухэрэ ыкIи ямылъку зыщагъэтIылъырэ чIыпIэ 2400-рэ мы уахътэм ехъу­лIэу къагъэгъу­нэ. 2022-рэ илъэсым имэзи 9-у пыкIыгъэм мэкъэгъэIоу «щынагъо» зыфиIорэмкIэ дэкIыгъо миным ехъу къулыкъум иIагъ, хэбзэ­укъоныгъэ 84-рэ къыхагъэ­щыгъ, бзэджэшIэ нэбгыри 120-рэ къа­убытыгъ.

Къыхэбгъэщымэ хъущт, поли­цием иIофышIэхэм анахьи, Урысые гвардием идзэхэм ясэнэхьат епхыгъэ IофшIэнымкIэ фитыныгъабэ къазэрэритыгъэр ыкIи япшъэрылъхэр нахь макIэ зэрэхъугъэхэр. ГущыIэм пае, цIыфхэм зафагъэзэ зыхъу­кIэ ежь ацIэ, алъэкъуацIэ, Iоф­шIэнэу агъэцакIэрэр арамыIонхэ, удостоверениер арамыгъэлъэгъун фитых. Джащ фэдэу кадрэхэм ягъэхьазырын, хэушъхьафыкIыгъэ амалхэр гъэфедэгъэнхэр, бзэджашIэхэр къызэраубытырэ шIыкIэхэр тэрэзэу къыхэхыгъэнхэр вневедомственнэ ухъумэн къулыкъум ипшъэ­рылъ шъхьаIэхэм ащыщых.

АР-м и Къэралыгъо Совет – Хасэм идепутатэу Александр Лобода Росгвардием ивневедомственнэ ухъумэн икъулыкъу­шIэхэм къафэгушIуагъ, IофышIэ анахь дэгъухэм щытхъу ыкIи рэзэныгъэ тхылъхэр, шIухьафтын лъапIэхэр аритыжьыгъэх.

КIАРЭ Фатим.