Комсомолэу сызыем…

Непэ ВЛКСМ-м къикIырэр къэзыIон зылъэкIыщтыр илъэс 50 — 60-м зыныбжь ехъугъэхэр ары ныIэп. Ащ фэдэ организацие зэрэщыIагъэр тыгу къэзгъэкIыжьэу къэнагъэри урамхэм ацIэхэмрэ комсомолым и Мафэрэ.

Сиджабгъу бгъэджыбэ
Сибилетэу сикIасэу,
Комсомолэу сызыем
Къыситыгъэр ерэлъ.
Сэмэгубгъур пхыралэу,
Сыгоу Iэлыр къэIасэу,
Мысысыжьэу зыщыхъурэм,
А билетыр ишъухыжь…

Непэрэ ныбжьыкIэхэм ащыщ мы ситхыгъэ еджагъэми, Совет хабзэм къыхиубытэгъэ кIалэхэмрэ пшъашъэ­хэмрэ агу къадеIэу зэшIуахыщтыгъэр, зэрэзекIощтыгъэхэр къыгурымыIонкIи хъущт, ау… Ары зэрэщытыгъэр. КъыкIэкIощтым емыгупшысэхэу а лъэхъаным комсомольцэхэм шIогъаби, дэгъуби ашIагъ. Хэгъэгу зэошхом илъэхъан, «целина» чIыгухэм ялэжьынкIэ, космосым зыщыбыбыгъэхэм… ахэр апэрэ сатырхэм ахэтыгъэх. Ащ фэдэ ныбжьыкIэ унагъо пэпчъ исыгъ. Ащ фэдэу патриотизмагъэ ахэлъэу сабыйхэр зыщапIугъэхэм ащыщ сэри зигугъу къэсшIымэ сшIоигъор.

Къуаджэу Щынджые щыщ ЕмтIылъ Къамболэт Хьатыу ыкъом иунагъо сабыибэ зэрысэу, анахь алъытэхэрэм ащыщыгъ. КIэлитфырэ пшъэшъитфырэ исыгъ. СабыипшI пIыгъыныр IэшIэхыгъэп. Тыр колхозым щылажьэщтыгъ. Ащыгъум лэжьапкIэхэр мэкIэ дэдагъэх, а тIэкIури коцкIэ, тыгъэгъазэкIэ, да­гъэкIэ е нэмыкI гъомылапхъэкIэ къатыщтыгъ. Ащ фэшI хэбзэIахьхэмкIэ инспектор IэнатIэ къоджэ Советым иIэ зэхъум, ащ зигъэзэжьыгъагъ.

А лъэхъаным кIэлэцIыкIухэм апае къатырэ пособием нэмыкI къэралыгъо IэпыIэгъухэр унэгъо Iужъухэм къаратыщтыгъэх. ГущыIэм пае, сабыеу ащ фэдэхэм арысхэм ащыщхэр еджэпIэ-интернатхэм ащырагъаджэу хъущтыгъ. Ахэм ящыкIагъэр зэкIэ къэралыгъор ары языгъэгъотыщтыгъэр. Ащ тетэу Къам­болэт икIалэхэм ащыщэу Зауркъан­рэ Аскэррэ хэку еджэпIэ-интернатым агъэкIогъагъэх.

Зауркъан Iофтхьэбзэ гъэшIэгъонэу зэхащэхэрэм зэкIэми ахэлажьэзэ, комсомол IофшIэнымкIэ опытышхо иIэ хъугъагъ. ЕджапIэр тыжьын медалькIэ къыухыгъэу, гухэлъышхохэр, ежь зэрилъытэщтыгъэмкIэ, иIэхэу Ленинград иполитехническэ институт чIахьи, курсым исхэм анахь дэгъоу, кандидат диссертацие хьазыр IэкIэлъэу къыухыгъагъ.

Институтым къычIэнэжьынэуи игъо къыфалъэгъугъагъ, ау сэнэхьатэу зэри­гъэ­гъотыгъэмкIэ Iоф ышIэнышъ, опыт зэригъэгъотыгъэу, нахь кIасэу диссертациер къыухъумэнэу фэягъ. Исэнэхьат шъэфэу хэлъыр зэкIэ къызIэкIэхьэгъэ специалист ныбжьыкIэм нэмыкI амалхэри иIагъэх. ГущыIэм пае, Германием, къалэу Дрезден, Iоф щишIэн ылъэкIыщтыгъагъ. Арэу щытми, Мые­къуапэ къыгъэзэжьыгъ.

Зауркъан машинэшI заводым иIоф­шIэн щыригъэжьэгъагъ, ащ ицех ипэщагъ, инженер, етIанэ конструктор шъхьаIэу щытыгъ, 2002-рэ илъэсым заводым игенеральнэ пащэу агъэнэ­фагъ. ХъызмэтшIапIэу зэхэтэкъогъа­гъэр къыIэтыжьыгъ. Мэз хъызмэтым щагъэфедэрэ оборудованиехэр къэзышIырэ хъызмэтшIэпIэшхоу дунаим тетхэм янэкъокъушъугъ. Непэ республикэмкIи, хэгъэгумкIи мэхьэнэшхо зиIэхэм ащыщ. Ар зишIушIагъэр Зауркъан сэнаущы­гъэу хэлъыр, шIэныгъэу иIэр ары.

Ар техническэ наукэхэмкIэ доктор, профессор, естественнэ наукэхэмкIэ Урысые академием хэт. Заводым непэ ипащэр ишъаоу Руслъан, ежь гъэцэкIэ­кIо директор ыкIи упчIэжьэгъу.

Къэралыгъом зэхъокIыныгъэхэр къы­щыхъухи, хъугъэ-шIэгъэ къинхэр къызщызэкIэлъыкIогъэ илъэсхэм Зауркъан Къамболэт ыкъом иунагъо цIыфхэм лъэшэу адеIагъ. ШIушIэ IэпыIэгъуи аратыгъ, нэмыкI лъэныкъохэмкIи яшIуа­гъэ арагъэкIыгъ. Зауркъан къафыритхыкIыгъэ гъэзетыр тинахьыжъхэм ащы­щыбэм афэкIо.

Ащ ыш зэтIуазэхэу Аскэррэ Нурбыйрэ гъэсэныгъэ дэгъу зэрагъэгъоты­гъагъ. Аскэр Полтавскэ дэт апшъэрэ дзэ училищэу радистхэр зыщагъасэхэрэр къыухыгъ. Ежь фэдэ офицер ныбжьыкIэу, комсомолым иидеехэм афэшъыпкъэхэр игъусэхэу Чехословакием, Афганистан, нэмыкI IэкIыб къэралы­гъоу дзэ Iофтхьабзэхэр зыщыкIохэрэм къулыкъу ащихьыгъ. Илъэс 36-рэ ыныбжьэу пенсием зэкIом Мыекъуапэ къыгъэзэжьыгъагъ, МЧС-м и ГъэIорышIапIэ Iоф щишIагъ. ЩыIэныгъэр о зэрэмыIоу мэхъу. Аскэр ошIэ-дэмышIэу къэсыма­джи, ныбжьыкIэу дунаим ехыжьыгъ.

Нурбыи дзэ къулыкъум ищыIэныгъэ рипхыгъагъ, къалэу Орджоникидзе дэт апшъэрэ еджапIэр къыухыгъ. Ащ ыуж Ростов хэкум идзэ объектхэм бэрэ Iоф ащишIагъ, Краснодар краим и Апшеронскэ район ит хьапсхэм ащыщ Iу­тыгъ. Пенсием щыIэу, зыгъэпсэфыпIэ чIыпIэ горэм кIозэ, гъогу хъугъэ-шIагъэм хэкIодагъ.

Зэшхэм язырэ Аслъан еджапIэр къы­ухи, дзэм къулыкъу зыщехьым ыуж Адыгэ кIэлэегъэджэ институтым ще­джагъ, физкультурэмкIэ кIэлэегъэджэ сэнэхьат щызэригъотыгъ. АщкIэ ежь иеджэпIэ гупсэ илъэсыбэрэ Iоф щи­шIагъ.

Общественнэ Iофхэм апылъ комсомольцэ кIэлэ чаныр гъэсэныгъэм исистемэ дэгъоу щашIэщтыгъ. Ащ фэшI Суповскэм дэт еджапIэр пащэ имыIэу къызэнэм, Аслъан агъэнэфагъ. Ащ Iутызэ пенсием кIуагъэ. Арэу щытми, зы чIыпIэ исэу зызгъэпсэфхэрэм ар ащыщэп, нэмыкI лъэныкъо зыщиушэтынэу рихъухьагъ. Джы мары Аслъан Щынджые къыщызэIуихыгъэ шхапIэм къоджэдэсхэм языгъэпсэфыгъо уахътэ щагъакIо.

Ны-тыхэм яунэ къинагъэр Мыхьамэт. Къоджэ еджапIэм зычIэсым еджэным лъэшэу пылъыщтыгъ. Анахь дэгъоу еджэхэрэр апэ пионерым хагъэхьащтхэу кIэлэегъаджэм къызареIом ахэм ащыщ зимышIэу уцугъагъэп. Галстукэу къыдалъхьагъэм рыгушхощтыгъ. Я 7-рэ классым исэу комсомолым хэхьэгъагъ. Анахь чанхэм ащыщыгъ. ЕджэпIэ ужым колхозым ыгъэкIуи, бухгалтер сэнэхьатыр Мыекъуапэ щызэригъэгъотыгъ.

Хэгъэгум ыпашъхьэ пшъэрылъэу щыриIэхэр ыгъэцэкIэнхэм игъо къызэсым, дзэ къулыкъум ащагъ. Москва ар щихьыгъ, хэушъхьафыкIыгъэ пшъэрылъхэр зиIэ полкым хэтыгъ. КIэлэ ищыгъэ лъэпэ-лъагэщтыгъ. Ащ фэшI бэрэ почетнэ караулым хагъахьэу хъугъэ. А лъэхъаным пэщэ IэнэтIэшхохэр зыIыгъыгъэхэм ащыщыбэр зэрилъэгъу­гъэхэм рыгушхощтыгъ.

Мыхьамэт колхозым къызегъэзэжьым Краснодар дэт мэкъумэщ институтым чIэхьажьи, агроном-шIэныгъэлэжь сэнэхьатыр щызэригъэгъотыгъ. ХьацIэ-пIацIэхэр зэзыгъашIэхэрэ агроном (агроном энтомолог) IэнатIэр колхозым щигъэцакIэщтыгъ. КIэлэ зэхэщэкIо чаныр комсомольскэ организациеу нэбгыри 127-рэ зыхэтым ипащэуи агъэ­нэфэгъагъ.

А лъэхъаным отраслэ пэпчъ социалистическэ зэнэкъокъухэр иIагъэх. Ащ фэшI трактористхэм, механизаторхэм, хэтэрыкIхэр къэзыгъэкIыхэрэм ныбжьыкIэ звенохэр зэхащэгъагъэх. Графикым ыпэ ишъыхэзэ япшъэрылъхэр агъэцэкIэнхэм специалист ныбжьыкIэхэр пылъыгъэх. Зэфэхьысыжьхэр зыщашIыгъэ илъэс горэм колхозым изы ныбжьыкIэ звенэ апэрэхэм ащыщ хъу­гъагъ, комсомольскэ организацием исекретарэу ЕмтIылъ Мыхьамэти УФ-м и ВЛКСМ и Гупчэ Комитет ищытхъу тхылъ къыфагъэшъошагъ. Ащ фэдэ тын лъапIэ тикъуаджэкIэ къызфагъэшъошагъэхэр ЕмтIылъ Мыхьамэтрэ Нащэ ГъучIып­сэрэ.

Щынджые дэт паркэу джы чъыг дэхэшхохэмрэ кондэ зэфэшъхьафхэмрэ къызщыкIыхэрэр комсомольцэхэр ары зыгъэпсыгъагъэр. А лъэхъаным гъэмэфэ мэфэ фабэхэм кинофильмэхэр къа­щагъэлъэгъонхэу «зэIухыгъэ» кинотеатрэхэр ашIыщтыгъэх. Щынджые иныбжьыкIэхэр зэхахьэхи, ежьхэм акIуачIэкIэ ащ фэдэ псэуалъэ агъэуцугъагъ. Ащ пае Псыфабэ мыжъошхохэр къыщаугъои къащэгъагъ. Ахэр ары псэолъапхъэу агъэфедэгъагъэр. Ащ тетэу къэралыгъо ахъщэр къагъэнэжьыгъагъ.

Уахътэр лъыкIуати, ныбжьыкIэхэм япэщэ чан коммунистхэм ясатыр хэхьанышъ, пащи афэхъунэу игъо къыфалъэ­гъугъагъ. 1982-рэ илъэсым Мыхьамэт Къамболэт ыкъор а IэнатIэм Iуащи, партием ирайком и «Общество знаний» агъэкIогъагъ. Ащи специалист чанэу зыкъыщигъэлъэгъогъагъ.

«Перестройкэм» илъэхъан ЕмтIылъ Мыхьамэт прораб участкэм Iоф щи­шIагъ, «Автохозяйство» зыфиIорэ хъыз­мэтшIапIэм Iутыгъ. ПсэупIэ койхэр щыIэ зэхъум, Щынджые депутатэу щы­ха­дзыгъагъ, етIанэ администрацием ипащэ игодзагъ.

2002-рэ илъэсым псыхъохэм псэу адэтыр къадэкIи Красногвардейскэ районым ипсэупIэхэм закIахьэм, унэ 400-м ехъу ыгъэфыкъуагъ е риутыгъап. Ащыгъум цIыфэу псым тхьамыкIагъо къызфихьыгъэхэм зэкIэри IэпыIэгъу афэхъущтыгъэх, щыгъынхэр, гъомылапхъэхэр, псэолъапхъэхэр, нэмыкIэу ящыкIэгъэщтхэр афащэщтыгъэх.

ПсэупIэхэр зэтырагъэуцожьынхэм пае Адыгеим имуниципальнэ образование пэпчъ псэолъэшI бригадэхэр зэхищэгъагъэх. Щынджые дэс кIалэхэр Мыхьамэт япащэу районым щагъэпсыгъэ бригадэм хэхьэгъагъэх.

Охътэ кIэкIыкIэ унэу псым риутыгъэ­хэм ачIыпIэкIэ унакIэхэр къагъэуцущтыгъ. Бригадэм хэтхэм IофшIэн зэфэшъхьафыбэ зэдагъэцакIэзэ, унэ 12-мэ апае лъапсэхэр ашIыгъагъэх. А уахътэм республикэм ипэщэгъэ Шъэумэн Хьазрэт ирэзэныгъэ къалэжьыгъэу чылэм къагъэзэжьыгъагъ. Тэхъутэмыкъое рай­он администрацием ипащэу ащы­гъум тетыгъэ ХъокIо Аслъани бригадэу кIогъагъэм хэтыгъэхэм «тхьашъуегъэпсэу» къызареIом, ЕмтIылъ Мыхьамэт зипэщэ щынджые кIалэхэр къыхигъэщыгъагъэх.

Мыхьамэт сыдигъокIи кIэгъэкъоны­шхоу иIагъ ишъхьэгъусэ. Мэлайчэт къуаджэу Хьэлъэкъуае дэс МэщфэшIу­хэм япхъу. Ащ илъэсыбэ хъугъэу Щынджые дэт гурыт еджапIэм щырегъаджэх. Зэшъхьэгъусэхэм пшъэшъищырэ зы кIалэрэ зэдапIугъ. Ахэм еджапIэхэр къаухыгъэх, Iоф ашIэ, унагъохэр яIэх. Мыхьамэтрэ Мэлайчэтрэ ащыгушIукIы­хэу, арыгушхохэу япхъорэлъф-къорэлъфэу 8, ахэм къакIэхъухьажьыгъэу 4 яI.

Мыхьамэт ыш Аскэррэ Нурбыйрэ бэрэ ыгу къэкIых, псаоу щыIагъэхэмэ яхэгъэгу, ягупсэхэм афашIэщтгъагъэм игугъу ешIы. Ныкъылъфыгъэу джыри ныбжьыкIэу дунаим ехыжьыгъэхэм гуузэу къыфахьыгъэр уахътэм макIэу ыгъэкIосагъ, ау тыригъэкIышъугъэп.

СыдигъокIи цIыфхэм ахэтыгъэу, хъу­гъэ-шIагъэхэм якубзыпIэм ит зэпытыщтыгъэ Мыхьамэт джыри рэхьатэу унэм исышъурэп. Илъэс пчъагъэ хъугъэу Щынджые псэупIэ коим инахьыжъхэм я Совет итхьамат, Iоф зэфэшъхьафыбэм язэшIохынкIэ ишIуагъэ къегъакIо, Iоф­тхьабзэхэм ахэлажьэ.

АКIЭГЪУ Разыет.