«Сэгъай, сэгъэшIу, сиIэшIурэкIэжъ»

Загъорэ гъунджэм уиплъэмэ, иплъэгъорэ нэгур оуиеми къэмышIэжьэу, зэхэуагъэу, зэтегъуа­гъэу, нэр кIосагъэу, пэр шъэджа­шъэу къыхэкIы. Ары, зыфэдэ мыхъурэ щыIэп. Ащ фэдэ та­къикъхэр тыгу зыщымышIухэм япхыгъэх. Арыщтын гъунджэм бэрэ уиплъэмэ мышIоу адыгэхэм зыкIаIорэр. Ау гъунджэм уиплъ— уимыплъэми, уцIыфышъуныр зэкIэми анахь уасэ зиI. Арымэ, зыпшIобэлахьыжъ фэдэу, ашIырэ пэшIыжьэу зыхэоIэтыкIы, убгъэ утеожьыкIэ пкIэ иIэп.


* * *

Зымафэ синэIосэ бзылъфыгъэ «гъэсагъэм» сыIукIагъ. Къыс­фэчэф дэдэу, шэны зэрэфэхъугъэу, къысIуфэфагъ, Iэ къысщифагъ, «Ощ фэдэу Iушырэ гъэпкIагъэрэ щыIэп», — ыIуагъ. Сэри сыщхыпцIи, ишэн сыщыгъуазэти, «уишъыпкъа?» сIуагъэ, тIэкIу къэтхыуагъэми, къызхигъэщы­гъэп.

Пытэу зыблыпкъ хэгъэнэгъэгъэ иIофшIэгъур зыдэкIуагъэмкIэ IупшIэ ышIызэ, «Ео-ой, мы тхьа­мыкIэу IукIыжьыгъэри цIыфхэм ахалъытэ, — ыIуагъ, етIанэ жьы къыщи, къыпигъэхъожьыгъ: пцIыр къыIотэкъу, зыфагъатхэрэм фэд».

ШIуи бзаджи сыжэ зэтесхэу къыдэзгъэкIыгъэп. ТыздакIорэр зы лъэныкъоу къычIэкIыгъэти, бэIо-бацэм, зэресагъэу, сыб­лыпкъ къыубытыгъ, «ау ащ фэдэу сесагъэп» сIуи сIэ къыIэпыс­хыжьыгъ. Ежьыр Iон-къэIожьыным есэжьыгъэу фэIаз, уеупчIын е уелъэIун ищыкIагъэп, ымышIи зыхэни щыIэп, нычэпэ бзыоу быбырэми, лъэбанэшъ, ыкIэ къеубыты. Ащ фэдэхэри щыIэх ыкIи хъоих.

Нахьыбэм зэрашIэрэмкIэ, бзылъфыгъэу IукIыжьыгъэмрэ ежьыррэ Iоф зэдашIэ илъэс 25-рэ хъужьыгъэу. Ащ фэдиз уахътэм узэрэшIэнба?! ЧыжьэкIэ уяплъымэ, уяхъопсэнэу аблыпкъ зэкIэгъэчъыжьыгъэу, мыгумэкIыхэхэу, Iушъашъэхэзэ макIох, къашIэ о аIорэри! Ау сIон пIомэ, макIа пIон, пIожьын, къыкIэпIотыкIыжьын — пхьаджын плъэ­кIыщтыр? Ащ фэдэхэр ягъэпсыкIэ-шIыкIэкIи, яхьаплъэ-къуаплъэ­кIи, лъапэм къыщырагъажьэмэ, узэпаплъыхьэу, цы пхэлъмэ лъыхъухэу, гъуащэхэрэп. Сыдми, зэресагъэм тетэу, мо бзылъфыгъэ «гъэсагъэр» къэгущыIэ, зэрэсымаджэм пае IукIыжьы­гъэм ыгу фэгъушъо зешIы, «пскэ къодыеп ащ иIэр, ыжъагъэ «хъыхъыхъыр» пыIукIэу къэджэ, зэIэзэн фитмэ Iофа…»

— Сыда зыкIыфимытыр? – Тхьэм нахь сымышIэу сеупчIы.

— Сомэ уимыIэу сыдэущтэу узэIэзэщта, ыджыбэ гъуанэ, къихьэрэр етэкъу…

— Адэ дэгъоу, гупсэфэу щыIэу, мыхъэтэшхоми, лIы Iэ­сэжъ гори иIэу пIощтыгъэба?

Мэщхы сигъусэ шэнышIор:

— Ары Iай, къэошIэжьы о зэкIэ. Ау ар бэрэ хэсыгъэп, хэсына, унэм щыуан щыпамы­лъэу? Ежь мы дахэу плъэгъурэр зыфаер хэти къыпишъущтыр ары, а лIы тхьамыкIэм кIэкIахьи, имашинэ ригъащи зэдидзагъ, ежьым джы норкэ шубэ кIакорэ щазмитIурэ рищэфыгъ. ЛIыр къэущыжьи, «сиахъщэ машинэм кIэкIыгъэр къысэтыжь» ыIуи къызыфежьэм, мырэу плъэгъу­рэм инэIосэжъ полицейскэр ыуIуши, фытыригъауи, «цыф» къымыIожьынэу ышIыгъ.

— Ащ нахь хэмылъэуи?

— Ар ошIа, Бэла, хьапсым дэсыгъ, арыти, щынагъэ.

— Мы уиIофшIэгъу пшъэшъэ­жъые иI сшIошIы, — сеупчIы.

— Ар ины хъуи, дэкIуагъ, Грузием щыI, сабыйи къыпы­фагъ, инасыпмэ, зыригъэзэгъэн. А цIыкIум къиныбэ ылъэгъугъ: ны фэдэу мы сиIофшIэгъур зэ пщэрыхьагъэп, ар еджапIэм чIэ­сыгъ урокхэр гуIэзэ ышIыжьхэмэ, лъакIэу, пхъанкIэу, пщэрыхьэу зыщэтым. Къылъфыгъэр имылъфым фэдагъ, тIуми Тхьэр къа­фэупсагъ, грузин кIалэу апэ къыдэгущыIагъэм дэкIуагъ. Ау ежь пхъум янэ щыгъупшэрэп, къэмыкIоми, къыдеIэ.

КIо, мы сэ сиподруги дэеп ыкIи сиджагъоп (тырелъэшъо­жьы), ау акъыл иIэп, пхъур зыдэкIом гушIуи, хэт ащ ахъщэ чIыфэ къызIимыхыгъэр, сэри сомэ мин 20 ести, ерагъэу къы­Iэпыстхъыжьыгъ, ау зэримытыжьыгъэр бэдэд, ыуж итхэзэ езэщхи, пызыжьыгъэх. Джы мы сиподругэ лIы дэхэкIае горэ къыфыкъозыгъ, ишъхьэгъусэ лIагъэ, мыдрэр гоIушхоба, зыгорэ дэд шIошIы, ыщэмэ къышIэн, ифэныкъуагъэмэ ерэщ!

Жьыкъэщэгъу ымышIэу бэ джащ фэдэу сызIукIэгъэ бзылъфыгъэ «гъэсагъэм» къыIутэкъугъэр. ТыздакIощтыгъэм тынэ­сыгъ. Сэри ибэIо-бэцагъэ кIэзгъэтхъэу «оры мафэ къэс готыр, ыкIыб щымыIоу, ежьым еIоба» зесэIом, къэушхъонтIыгъ. «Сэ ащ сыгу фэмыгъоу, сыфэмысакъыщтыгъэмэ, къыщышIырэр плъэгъуныгъи. О, Бэла, щэкIэ угъэпскIыгъ, дунаим хэпшIыкIы­шхо щыIэп» ыIозэ, ыIэ скIыб къыщифагъ.

— Хэти зэресагъэм тетэу псэущт, ау о сыгу къэбгъэкIы­жьыгъэр «Сэгъай, сэгъэшIу, сиIэшIурэкIэжъ» зыфиIорэ гущыIэжъыр ары. ПыпIухьани къанэрэп, уготыни къанэрэп, — сIуагъэ.

ГущыIэжъыр къыгурымыIуагъэу, зэхимыхыгъэм фэдагъ. ЕжьыркIэ, «гъэсагъэмкIэ», анахь мэхьанэ зиIэр, къызэрэсшIошIырэмкIэ, ыгу хэтми зыгорэм тыригъэпщэхэныр, зы Iон-къэIо­жьын къэбар мыухыжь мышъо— мылым хэтыныр ары.

Унэм сызехьажьым, сшъо къэмышIэжьынэу пызыгъагъ, къэIо-Iожьым нахь сфэмылъэ­гъуи, сызыгъэпшъи, сызыунэкIи щыIэп, ау сэ силажь, сыд Iофэу сиIагъэр Iогъу-шIэгъу зыкъесымыгъэшI мыхъунэу!? ЩыIэны­гъэм къончэ-санчэу хэлъыр макIа?! Ар зыутхындзыжьырэми мафэ къэс зышIогъэсагъ. «Есэрэр …» сыд аIора? Ау, гухэкIми, непэ убэн-Iон-къэIожьыныр шхъоу щыIэныгъэм хэлъ, ар дэи нахь, дэгъоп.

Дзэукъожь Нуриет.