ЦIыфыр щэIэфэ идахэ пIомэ…

«ЛъэкI зиIэ пэпчъ къыпэблэгъэ цIыфым деIэн зэрэфаемкIэ шIошъхъуныгъэ пытэ сиIэу сэ дунаим сытет».

Шъэумэн Хьазрэт.

ЦIыфыр мэпсэуфэ къылэжьыгъэ щытхъур фэпIон фае. Ау щыIэныгъэм нэмыкIэу щыхъоуи къыхэкIы. Зытефэрэм етымыпэ­сэу е игъо тыфимыфэу уахътэр ма­кIо. ЕтIанэ дунаим зехыжьыкIэ, шIушIагъэу иIэхэм татегущы­Iэ, щытхъушхо къылэжьыгъэу тэIо. Ау ар ежь ылъэгъужьырэп, зэхи­хыжьырэп. Ары зыкIаIорэр цIыфыр мэпсэуфэ идахэ пIон фае.

СигущыIэхэм дао горэ ахэлъ фэдэми, а гупшысэхэр сыгу къизгъэхьагъэр хъугъэ-шIэгъэ дэгъу. Щытхъур зытефэрэ Шъэу­мэн Хьазрэт ежь щыIэнэу мы­хъу­гъэми, икъуаджи, республикэми июбилей ехъулIэу шIоу щыфаIуагъэм гур къыIэтыгъ. Зыгу къэкIыгъи, Iофтхьабзэхэр зэхэзыщагъэхэми алъэкI къэнагъэп, Iофышхо ашIагъ. Ахэм ахэлэжьагъэхэу къэгущыIагъэхэм «зыгорэ къэпIонба?» пIозэ уялъэIунэу щытыгъэп, зэкIэми агу къикIэу, ягуапэу Шъэумэным игугъу къа­шIыгъ. «ШъэумэнымкIэ ущытхъу­ныри ущымытхъуныри тIури зы» зыIонхэри щыIэх. Шъыпкъэ, цIыфмэ афишIэрэр ащ къэбар ышIырэп, непэ ышIагъэм ипэгъо­кIэу щытхъум къызэремыжэрэри къыдгурэIо. Арэу щытми, идахэ пIомэ хэт зимыгопэщтыр?! ЕтIани ар къылэжьыгъэ шъыпкъэу щытмэ! «ШIоу пшIэрэм утегущыIэжьымэ, псапэ хъужьырэп» аIо цIыфмэ. Хьазрэт ар дэгъоу къыгурэIо, ышIэрэр ыгъэбагъоу тегущыIэрэп, ау «шIоу пшIэрэр кIодырэп» зэраIоу, ар къычIэ­ужьы. Ащ фэдэу культурэм и Унэу зэтырагъэпсыхьажьырэм ипащэ телевидениемкIэ къэгущыIэзэ къеIо илъэсыбэкIэ узэ­кIэIэбэжьмэ мыр Шъэумэным иахъщэкIэ зэрагъэкIэжьыгъагъэр. Сымэджэщэу къуаджэм щаригъэ­шIыгъэм чIэлъ ныо цIыкIухэу, жьы къащэнэу къычIэкIыхи, жьаупIэм чIэтIысхьагъэхэр Шъэу­мэным Тхьэм фелъэIухэу зэхэпхыщт. Джары «шIушIагъэр кIо­дырэп» зыкIаIорэр.

Ащ фэд Красногвардейскэ районымкIэ селоу Еленовскэм псыр къызыкIэуагъэхэм апае щаригъэшIыгъэ унэ зэтегъэпсы­хьагъэхэу сатырэу щытхэр. Ахэм машинэкIэ цIыфхэр аблэкIыхэ хъумэ, «Шъэумэныр мыхъугъэ­емэ, егъашIэми ахэм ащ фэдэ унэхэр алъэгъущтгъагъэп», — аIо. Джамбэчые, Хьатикъуае унэу щаригъэшIыгъэхэм апае фэразэхэу Шъэумэным игугъу ашIы. Ащ фэдэу псыр къызыкIэуагъэхэм адэжь ар кIуагъэу дзэ къулы­къум дыщыIэгъэ кIалэу зыIукIагъэм ипсэупIэ ыгу римыхьэу унэ фаригъэшIыгъагъ. Дунэе шапхъэ­хэм адиштэрэ клиникэ зэтегъэ­псыхьагъэу Афы­псыпэ щаригъэ­шIыгъэм нэмыкI шIушIагъэ ащ имыIагъэми, икъу­щт­гъагъэ ыцIэ лъагэу пIэтынымкIэ.

Шъэумэн Хьазрэт Адыгэ Рес­публикэм и Президентэу зыщэтым бюджет IофшIапIэхэм аха­хьэу бэрэ къыхэкIыщтыгъ. Ары пэпчъ IэнэкIэу кIощтыгъэп, ахъ­щэ шIухьафтын нэбгырэ пэпчъ ритыщтыгъ. ПхъэнкIакIом къыщегъэжьагъэу пащэм нэсы­жьэу аритырэр зэфэдагъ. Непэ къызнэсыгъэм къэтэшIэжьы сомэ минибл зырыз къызэрэтитыгъагъэри, ар зыпэIухьэгъагъэри.

Шъэумэным ишIушIагъэ къэу­ухын плъэкIыщтэп. Ежь лъэIукIэ зыкъыфэзыгъазэхэрэм язакъоп, зэхихыгъэ къодыеми цIыфым деIэным фэхьазыр. Ахэм ащыщых игъашIэ зэрипхыгъэ Сыбыр чыжьэм щыIэ къалэу Красноярскэ щаригъэшIыгъэ еджэпIэ-интернатыр, ащ непэ ынаIэ зэрэтетыр, илъэс зэкIэлъыкIохэм Адыгеим исабыйхэм ИлъэсыкIэм ехъулIэу IэшIу-IушIухэр къазэрафищэщтыгъэр. Зигугъу къэсшIыгъэр анахь макIэр ары. Ахэм ащыщ республикэм къыщыдэкIырэ журналхэр илъэсыбэ хъугъэу ежь иахъщэкIэ къызэрэхаутыхэрэр. «Адыгэ макъэм» икIэтхэнкIи илъэс пчъагъэ хъугъэу IэпыIэгъу къытфэхъу. КIэтхэгъу пэпчъ республикэм ис нэжъ-Iужъхэм, анахьэу къоджэдэсхэм, экземпляр 500 къафыретхыкIы. Джыри зы къэбар, Хьазрэт къы­зыхъугъэ мафэр къэмысызэ, икъуаджэ дэс унагъо пэпчъ шIу­хьафтын фишIыгъ, икъоджэгъу­хэм агу къыIэтыгъ.

Шъэумэным июбилей фэгъэ­хьыгъэу гъэзетхэм бэ къыхаутыгъэр. Ахэм зэкIэми къаIотагъэр зыфэкIожьырэр зы. Ар тефэу ыкIи кIэкIэу итхыгъэ къы­щиIуагъ юбилярым пэблэгъэ цIыфэу, тхэкIо цIэрыIоу МэщбэшIэ Исхьакъ: «ЗищыIэныгъэ къин хэзылъэгъогъэ, гушIуагъо хэзы­хыгъэ Шъэумэн Хьазрэт гукIэгъу­рэ гугъапIэрэ зыхэлъ цIыф хьа­лэлэу Тхьэм къытфыригъэхыгъ».

Хьазрэт къызыхъугъэ мафэр къэмысызэ, республикэм къы­IэкIэхьэгъэ тхылъэу ащ ищыIэныгъэ гъогу фэгъэхьыгъэр зы­лъэгъугъэхэм агъэшIагъо икъугъ, икIэрэкIагъэ, ямышIыкIэу зэрэгъэпсыгъэр зэкIэми къыхагъэщыгъ. Тхылъым иавторэу Елена Еханинам «Хазрет Совмен. Дорогами земли» ыIуи иIофшIагъэ цIэ фишIыгъ. Тхылъым узе­джэкIэ, егъашIэм тхакIор Шъэу­мэным игъусагъэм, къызэ­дэ­хъугъэхэм, якIэлэцIыкIугъуи, яныбжьыкIэгъуи къызэдагъэшIагъэм фэд. Урыс бзылъфыгъэу егъашIэми адыгэ къуаджэ дэмысыгъэм адыгэ дунэететыкIэм хэшIыкIышхо фыриIэу, гукIэгъугъэ- шъэбагъэ хэлъэу, игерой къыз­хэкIыгъэ лъэпкъым лъытэныгъэ зэрэфыриIэр къыхэщэу тхылъыр ытхыгъ. А зэпстэуми авторым шъхьэкIафэ фыуагъэшIы.

Шъэумэным янэ-ятэхэм къатегущыIэ хъуми, иIахьылхэм, игупсэхэм якъэбар къыIуатэ зэхъуми, Хьазрэт ахэм гукIэ­гъоу афыриIэр дэгъоу авторым къыгъэлъэгъон ылъэкIыгъ.

Тхылъыр къызэрэзэIупхэу Шъэумэным игущыIэхэр олъэ­гъух: «ЛъэкI зиIэ пэпчъ къыпэб­лэгъэ цIыфым деIэн зэрэ­фаемкIэ шIошъхъуныгъэ пытэ сиIэу сэ дунаим сытет».

Мы гущыIэхэм зыпари ахэпIухьажьын плъэкIыщтэп. ИдунэететыкIэ къэзыушыхьатырэ гущыIэх. Адрэ нэкIубгъом тетхагъ: «ЗыцIэ дышъэкIэ тихэгъэгу итарихъ хэтхэгъэ Шъэумэн Хьазрэт Мэджыдэ ыкъом фэгъэ­хьыгъэ очеркхэр» еIошъ. Ащи гушхуагъэ къыпхелъхьэ.

Елена Еханинам иIофшIагъэ шъхьэ дэгъу къыфигъотыгъ. Зи­щы­Iэныгъэ шIушIэ закIэу зэхэлъым фэптхырэ тхылъым гущыIэу «шIушIагъэр» хэмытэу шъхьэ фэшIыгъошIоп. Ау авторым а гущыIэм щиухьи, «Шъэумэн Хьазрэт. ЧIыгум игъогухэмкIэ» ыIуи шъхьэ фишIыгъ. ГущыIэу «гъогум» мэхьанэшхо кIоцIылъ. Ар къыоджэрэ, узылъызыщэрэ тамыгъэу щыт. Гъогу кIыхьэу, гъогу къинэу Шъэумэным къыкIугъэр чIыгу хъураем къекIокIын гъогууанэу елъытэн фае. Сыда пIомэ, ЧIыгум игъогубэ ащ къы­кIугъ, гъогу зимыIэ чIыпIабэхэми осыр пхыритхъузэ арыкIуагъ.

Ащ фэдэу ЧIыгум игъогоу икъоджэ гупсэ къыщежьагъэм зэхэкIыпIэ пчъагъэхэр зэрэщызэпичыгъэхэр, гъогу зыдэщымыIэ Темыр чIыгур ыIэ къызэрэригъэ­хьагъэр авторым гъэшIэгъонэу къыIотагъ.

Хьазрэт шIушIэным къыфэхъу­гъэу тэIо. Адэ хэта щысэу иIагъэр? Янэ-ятэхэр арынхэ фае. Сыда пIомэ, янэу Гощэфыжь мыхьамелэкIэ хьалэлыгъ, IофшIэнымкIэ чаныгъэ, лIакъуи, чыли афэхъупхъагъ. Ятэу Мэджыдэ ихьалэлыгъэ, ипсэемыблэжь къэзыгъэнэфэрэ къэбар седжэгъагъ. Къоджэ къэхалъэр лIыхэм къашIыхьагъ, ау къэлапчъэ зыхашIыкIын щымыIэжьэу къэнагъэти, Мэджыдэ ядэжь кIожьи, якъэлапчъэ къыхихи къэхэлъэ чэум хигъэуцуагъэу. «Ащ фэдэ мэхъуа, шъуичэу къэлапчъэ хэмылъэу?» заIом, «тэри зыгорэу тыхъун» ыIогъагъэу.

КIэлэкIэ дэдэу Хьазрэт Темырым кIуи, ыкIуачIэкIэ, иакъыл­кIэ мылъку къылэжьын ылъэ­кIыгъ. ЦIыфмэ агукIэ аштагъ, цыхьэ къыфашIыгъ, япащэ зыкIи ыгъэпцIагъэхэп, афэшъыпкъагъ. Ау шъугъуалэхэр тыди щыIэх, ахэм апкъ къикIэу хьапс тыралъхьэуи хъугъэ, ау шъыпкъагъэр ыкIыIу къэхъугъ. КIодыпIи пчъа­гъэрэ ифагъ, ылъакъохэри ыIэ­хэри пахынхэу аIоу Iэзэгъу врачхэм фамыгъотэуи хъугъэ, тракторым тесэу мылым пхырычъэуи къыхэкIыгъ. Ау сыдрэ чIыпIи Тхьэр къыдеIагъ, псаоу къэнагъ. Анахь къинэу Хьазрэт къекIугъэр ыкъо зэрэчIинагъэр ары. Ащ рыгущыIэнэу, цIыфмэ агу къызэригъэгъунэу фаеп. Икъин ежь къырехьакIы…

ЫпшъэкIэ къызэрэщытIуагъэу, цIыфыр мэпсэуфэ шIушIагъэу иIэм пае «тхьауегъэпсэу» епIон, шIоу ышIагъэр цIыфмэ зэращымыгъупшэрэр ышIэн фае.

Джыри зы къэбар тыщыгъуазэ хъугъэ. Мэкъуогъум и 25-м «Адыгэ шъау-2022» зыфиIорэр мыгъэ апэрэу республикэм щыкIощт. Ащ изэхэщакIох Шъэумэн Хьазрэт ишIушIэ фонд, АР-м культурэмкIэ и Министерствэ, Тэхъутэмыкъое районым иадминистрацие культурэмкIэ и ГъэIорышIапIэ ыкIи лъэпкъ культурэм и Гупчэ.

Ащ фэдэу ыцIэкIэ мэфэкIхэр зэхащэхэу, Шъэумэн Хьазрэт ащымыгъупшэу, дахэкIэ игугъу ашIэу щыIэнэу тыфэлъаIо.

Сихъу Гощнагъу.