Мэхьанэшхо зиIэ Iофтхьабз

Телефон гъэпцIакIохэм зэрахьэрэ бзэджэшIагъэхэр обществэмкIэ зэрарышхоу зэрэщытыр ыкIи ащ узэрэпэшIуекIон плъэкIыщтхэм афэ­гъэхьыгъэ шъолъыр шIэныгъэ-практическэ конференцие Мыекъуапэ щыкIуагъ.

Iофтхьабзэм кIэщакIо фэхъу­гъэх АР-м хэгъэгу кIоцI Iоф­хэмкIэ и Министерствэ ыкIи ведомствэм епхыгъэу Iоф зы­шIэрэ Общественнэ советыр.

Зэхахьэм къырагъэблэгъа­гъэх Урысые общественнэ органи­зациеу «Всероссийская полицейская ассоциация» (Москва) зы­фиIорэм ипрезидентэу Ю. Ждановыр, ащ игуадзэхэу А. Быкодир, О. Аверинар, Мые­къуапэ ибанкэу ВТБ-м иофисэу «Майкопский» зыфиIорэм ипащэу Былымыхьэ Руслъан, Урысыем хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ уголовнэ лъыхъу­нымкIэ и ГъэIорышIапIэу Краснодар краим щыIэм ивете­ран­хэм я Совет итхьаматэу Л. Лы­сенкэр, АР-м хэгъэгу кIоцI Iоф­хэмкIэ и Министерствэ иве­теранхэм я Совет итхьаматэу ХъутIыжъ Азмэт, нэмыкI­хэри.

Конференциер рамыгъажьэзэ шIэныгъэхэм ыкIи технологиякIэхэм я Паркэу Адыгэ къэралы­гъо университетым хэтым хьа­кIэхэр рагъэблэгъагъэх. Къэ­­Iо­гъэн фае Урысыем ит апшъэрэ еджэпIэ анахь дэгъуи 100-мэ Адыгэ къэралыгъо университетыр зэращыщыр. Къэбар техно­логием ылъэныкъокIэ ушэтынэу ыкIи зэхэфынэу студентхэм Iоф зыдашIэхэрэм Адыгэ къэралыгъо университетым иректорэу Мамый Даутэ нэIуасэ афишIыгъэх.

Шъолъыр шIэныгъэ-практическэ конференцием хэлэжьагъэх АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ иминистрэу Олег Безсмельницыныр, ведомствэм щызэхащэгъэ Общественнэ советым ипащэу Хъунэго Рэщыдэ, АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм и Тхьаматэ игуадзэу, Урысыем и ЛIыхъужъэу Цэй Эдуард, Урысые общественнэ организациеу «Всероссийская полицейская ассоциация» зыфиIорэм и Краснодар шъолъыр къутамэ ипрезидентэу Валентин Михайловскэр, АР-м ихэбзэ гъэцэкIэкIо къулыкъухэм, муниципальнэ об­разованиехэм ыкIи къоджэ псэупIэхэм ялIыкIохэр, общест­веннэ организациехэм, объединениехэм япащэхэр, студент-волонтерхэр.

Iофтхьабзэр зэрищагъ ми­нистерствэм ипресс-къулыкъу ипащэу Гъомлэшк Байзэт. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, зытегущыIэнхэу агъэнэфэгъэ Iофыгъор анахь гумэкIыгъо лъэныкъохэм ащыщ. Сыда пIомэ, умышIэрэ цIыфым цыхьэ фэпшIы, банкым къыуитыгъэ картэм иномер нэмыкIхэм япIо зэрэмыхъущтым фэгъэхьыгъэ къэбарыр хэбзэухъумэкIо къулыкъухэм цIыфхэм ренэу алъагъэIэсми, ащ къыгъэуцухэ­рэп, гъэпцIакIохэм зарагъэгъэделэ.

Гъомлэшк Байзэт щысэхэр къыхьыхэзэ, гъэпцIагъэ зыхэлъ бзэджэшIагъэу республикэм щызэрахьагъэхэм ягугъу къы­шIыгъ. ЗэкъодзакIохэм шIыкIэу агъэфедэрэр зэфэшъхьафы, хэбзэ фитыныгъэхэр аукъохэзэ, цIыфхэм якъэбар шъэфэу къыз­IэкIагъахьэ. Мы мафэхэм бзэ­джашIэхэм яIофшIэнкIэ шIыкIэу агъэфедэрэр нахь къин ашIыгъ. АгъэпцIэн гухэлъ яIэу зыфы­теохэрэ цIыфым бэрэ дэгущыIэх, банкым къырашIыкIыгъэу ышIошъ агъэхъу, ахъщэ къыIэ­кIа­хыным фэшI ышъхьэ «аушъэ».

Нэужым зэхахьэм гущыIэ кIэкI къыщишIыгъ АР-м хэ­гъэгу кIоцI IофхэмкIэ ими­нистрэ.

«Республикэм оперативнэ Iофым изытет зыпкъ щит нахь мышIэми, гумэкIыгъо къызхэ­кIыхэрэм ащыщ телефон зэпхыныгъэр къызфагъэфедэзэ гъэпцIакIохэм зэрахьэрэ бзэджэшIагъэхэм япчъагъэ зыкъызэриIэтырэр. Адыгеим щыпсэухэрэм яцIыфыгъэрэ яцыхьэшIынрэ гъэпцIакIохэм къызфагъэфедэ. Хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ Министерствэм зэпымыоу мы лъэныкъомкIэ пэшIорыгъэшъ Iоф­тхьабзэхэр зэхещэх нахь мышIэми, интернетыр, телефон зэпхыныгъэр къызфагъэфедэхэзэ бзэджэшIагъэу зэрахьэрэм хэ­хъо», — хигъэунэфыкIыгъ министрэу Олег Безсмельни­цыным.

Министрэм анаIэ зытыраригъэдзагъэхэм ащыщ IT-бзэджэшIагъэхэр дэгъэзыжьыгъэнхэмкIэ шIыкIакIэхэр къэгъотыгъэнхэу зэрэщытыр, ащкIэ къэбарлъыгъэIэс амалхэм яIэпыIэгъу мэхьанэшхо зэриIэр.

ГъэпцIагъэ зыхэлъ бзэджэшIагъэу зэрахьэхэрэр зыфэдэхэм ыкIи ащкIэ шIыкIэ-амалэу агъэ­федэхэрэм ягугъу къышIыгъ АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ уголовнэ лъыхъу­нымкIэ и ГъэIорышIапIэ ипащэу Эдуард Кобзарь.

«2022-рэ илъэсым имэзитфэу пыкIыгъэм гъэпцIагъэ зыхэлъ бзэджэшIэгъэ 454-м ехъу Адыге­им щызэрахьагъэу агъэунэфыгъ. Зэрарыр сомэ миллион 59-м ехъу. Зэфэхьысыжьхэм къы­зэрагъэлъэгъуагъэмкIэ, мыщ фэдэ бзэджэшIагъэхэр нахьыбэу къыз­щыхагъэщыгъэхэр Мые­къуап ары. БлэкIыгъэ илъэсым мыщ фэдэ иуахътэ егъэпшагъэ­мэ, гъэпцIагъэ зыхэлъ хъугъэ­-шIагъэу агъэунэфыгъэм ипчъагъэ процент 22-кIэ нахьыбэ хъугъэ. Ащ уимыгъэгумэкIын плъэкIырэп. ПэшIорыгъэшъ Iоф­тхьабзэу зетхьэхэрэм тызэрэфаем фэдэу яшIуагъэ къакIоу пфэIощтэп», — къыIуагъ Эдуард Кобзарь.

ГъэпцIагъэ зыхэлъ шIыкIэу агъэфедэхэрэр едзыгъо пчъагъэу зэрэзэтеутыгъэр Э. Кобзарь къыIуагъ ыкIи ащкIэ щысэхэр къыхьыгъэх. ГущыIэм пае, гъэпцIагъэ зыхэлъ бзэджэшIагъэу зэрахьэхэрэм ащыщ СМС шIыкIэр бзэджашIэхэм къызфагъэфедэзэ, банкым икартэу цIыфым ыIыгъым кIуачIэ имы­Iэжьэу макъэ зэрэрагъэIурэр. КъэIогъэн фае, бзэджашIэхэм анахьэу къызфагъэфедэхэрэр Сбербанкым икартэхэр ары. Мы гумэкIыгъор дэгъэзыжьыгъэным фэшI картэм ыкIыб пчъэгъищ хъурэ кодэу тетхагъэр къараIон фаеу цIыфым макъэ рагъэIу. СМС шIыкIэм тет мэкъэгъэIур Сбербанкым къыгъэхьыгъэу бэмэ къащэхъу ыкIи кодыр бзэджашIэхэм араIо. Нэужым цIыфым иахъщэу картэм илъыр зэкIэ рахы.

Джащ фэд цIыфым имылъку епхыгъэ щэфын-щэжьынри. Ана­хьэу сайтэу «Авито» зыфиIорэр ары бзэджэшIагъэхэр нахьыбэу зыщызэрахьэхэрэр. Имылъку ыщэу ыIозэ, бзэджашIэм цыхьэ къызфарегъэшIы, ар зыщэфы зышIоигъом зыIуимыгъакIэу, ащ тефэрэ ахъщэм изы Iахь гъэпцIагъэкIэ къыIихын елъэкIы.

ГъэпцIагъэ зыхэлъ шIыкIэу бзэджашIэхэм къызфагъэфедэ­хэрэр зэтефыгъэх. Ау ахэр зэкIэ зэзыпхыхэрэр цIыфхэм егъэлые­гъащэу бзэджашIэхэм цыхьэ зэрафашIырэр ары. Мыщ фэдэ бзэджэшIагъэхэр къыхэбгъэщынхэр псынкIэ Iофэу зэрэщымытыр гъэIорышIапIэм ипащэ къыIуагъ. Сыда пIомэ гъэпцIагъэ зызэрахьэгъэ нэуж бзэджашIэхэм псынкIэу зэрэтеогъэхэ телефон номерхэр чIадзыжьых. Ащ къы­хэкIэу ахэм янахьыбэр зэхафын алъэкIырэп.

КъэбарлъыгъэIэс амалхэр къыз­фагъэфедэзэ цIыфхэр зэра­гъапцIэхэрэм къытегущыIагъ ведомствэм иподразделениеу «К» зыфиIорэм ипащэу Жа­кIэмыкъо Руслъан. Банкым, яIа­хьыл­хэм, официальнэу Iоф зышIэрэ къэралыгъо учреждениехэм, джащ фэдэу хэбзэухъу­мэкIо къулыкъухэм яномерхэр бзэджашIэхэм зэблахъух. Мыщ фэдэ бзэджэшIагъэхэм цIыфхэр ащыухъумэгъэнхэм фэшI екIо­лIакIэу щыIэхэм ягугъу къы­шIыгъ министерствэм иIофышIэ. ТелефонымкIэ къафытеорэ ыкIи къафэтхэрэ бзэджашIэхэм цыхьэ афамышIынэу, апэрапшIэ къэбар лъапсэр зэрагъэшIэнэу ар цIыфхэм къяджэ.

«Социальнэ хъытыумкIэ цIыфым иаккаунт нэкIубгъо хъун­кIакIом ытыгъоу бэрэ къыхэкIы. Джащ фэдэу мобильнэ телефоныр къызфагъэфедэзэ зэрар къэзыхьырэ программэхэр фа­гъэхьых. Ащ къыхэкIэу теле­фоныр зием икартэ къэбарэу пылъыр бзэджашIэхэм къызIэ­кIагъахьэ, нэужым ахъщэр рахы. ГъэпцIагъэ зыхэлъ мыщ фэдэ шIыкIэм зыщыуухъумэныр къин­ми, ащ упэшIуекIон плъэкIыщт. Ащ пае вирусым пэуцужьырэ базэу телефоным хэтыр ренэу бгъэкIэжьын фае», — къыIуагъ ЖакIэмыкъо Руслъан.

ШIыкIакIэхэр къызфагъэфе­дэхэзэ гъэпцIакIохэм зэрахьэрэ бзэджэшIагъэхэм зэрапэуцужьхэрэм ыкIи цIыфхэм мы лъэныкъомкIэ яшIэныгъэхэм ахэгъэ­хъогъэным афэшI пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэу адызэрахьэхэрэм, яIофшIэн зэрагъэпсырэм къатегущыIагъ УФ-м и Лъэпкъ банк Къыблэ шъолъырымкIэ и ГъэIорышIэпIэ шъхьаIэу Адыгеим щыIэм икъутамэ игъэIорышIакIоу Сергей Самойленкэр.

— Банкым икартэ зыгъэфе­дэхэу, ащ ахъщэ изылъхьэхэрэм алъэныкъокIэ гуцафэ горэ къы­хагъэщымэ, банкым иIофышIэ цIыфым фытеон ылъэкIыщт. Ау шъунаIэ тешъозгъадзэмэ сшIоигъу, цIыфым фэIо-фашIэр ыгъэцэкIагъэу къеуцолIэжьымэ ары ныIэп банкым иIофышIэ зыкIэупчIэн ылъэкIыщтыр, — къыIуагъ банкым игъэIоры­шIакIо.

Ащ къызэриIуагъэмкIэ, чIыфэ зытырэ организациехэм къяуа­лIэхэрэм финанс шIэныгъэу аIэ­кIэлъым хэгъэхъогъэным мы аужырэ уахътэм анаIэ тырагъэ­ты. ЗэкъодзакIохэм банкым иIофышIэхэу зыкъагъэлъагъозэ, ар цIыфхэм ашIошъ агъэхъузэ, ахъщэ чIыфэ банкым къырырагъэхы. Ащ пае мобильнэ телефоным епхыгъэ онлайн-приложениемкIэ заявкэ арагъэты, ахъщэр «щынэгъончъэ» счетым рагъэхьанэу араIозэ, бзэджа­шIэхэм ар ратыгъукIы.

— Къытфэгъэхьыгъэ къэбар игъэкIотыгъэр тэр-тэрэу социальнэ хъытыум инэкIубгъохэм арытэгъахьэ, нэужым гъэпцIа­кIохэм ар яIэубытыпIэу тагъапцIэ. ШIуагъэ къытэу мы гумэкIыгъом узэрэпэшIуекIон плъэ­кIыщт закъор Iэпэдэлэл умышIэу, ренэу мы Iофыгъом утегущыIэныр ыкIи цIыфхэм къэбарыр икъоу алъыбгъэIэсыныр ары, — къыIуагъ Гъомлэшк Байзэт.

Пресс-конференцием хэлэ­жьагъэхэм зэкIэми зэдырагъа­штэу къаIуагъ полициер, общественностыр ыкIи къэбарлъы­гъэIэс амалхэм яIофышIэхэр зэгъусэхэу мы гумэкIыгъом Iоф дашIэмэ, ар дэгъэзыжьыгъэ зэ­рэхъущтыр.
КIарэ Фатим.
Сурэтыр Iэшъынэ Аслъан тырихыгъ.