«Арэп, пщыгъупшэжьыгъа?»

Чэтыкъо Алыйрэ ягощэ Раерэ илъэс 20-м къехъугъэу зэдэпсэух: зэрэлъэгъу­хэмэ, зэфэгубжых, зэрэмылъэгъухэмэ, зэфэзэщых. ЛIыри шъузри ащкIэ зэфэдэх. Тхьэм ишыкуркIэ унэгъо шIагъуи ашIагъ, япшъашъи дэкIуагъ, кIэлитIуми, уялъэ­Iужьын имыщыкIагъэу, къащэн фалI. Ау Рае ахэм заригъэгъапэрэп. «ДэкIуагъэми сиIоф хэлъэп, мыдрэхэми афэIыгъыщтхэмэ къащэхэрэр, зэрэгъэдэIошъущтхэмэ, зыкIи сагъапэрэп», — еIо.


Алый ышъхьац имыжъыгъоу фыжьы зышIыгъэр зышIэхэрэм янахьыбэр Рае- пщэркIэ егуцафэх.

— КIо, ухэтми, усыдми, а щыIэныгъэм узэрэтеф (узэрэхэзэгъэшъу), — еIо лIэу есэжьыгъэм, — илъэс 20-м ишIыкIэ-Iуа­­кIэу зэблимыхъугъэр джы зэблихъужьына?

Ежь Рае-пщэр «Чэтыкъом Iаджи еIо, ау синасып псынкIэу кIэжъукIыжьышъ», — еIо, хьа-хьахьэу мэщхы.

ЛIыр гумзагъэшъ, унэм имыс зыхъукIэ, пшIэ шъузым къыфытео. Рае ышIэшхо щымыIэми, шэны фэхъугъэу, тIэкIурэ къытыригъаомэ, ыгукIэ ыгъатхъэщтыгъ. Ау лIым ишэн зэрэрыджэгурэм гу лъитэ­щтыгъэп. ЛIыри хъурэр ымышIэу хъуп­шIапшIэщтыгъ: къэкIожьын Iоф имыIэгъа­хэу, джащ фэдэм ушъхьагъу горэхэр ышIызэ, машинэмкIэ къыIулъэдэжьы­щтыгъ.

ЗэкIэ зэзыгъотылIэжьырэ бысымгуащэу Рае гъомылэ Iанэм дэхащэу кIэрысыгъ. «А Чэтыкъомэ яныс, зыпшIоода, зэ шхэным ыуж икIи зыгорэ шIэба», — ыIозэ дэлъэтыжьыщтыгъ. ЛIэу машинэм итIысхьажьырэм зыкIэлъэплъэм, Iэпс- лъэпс гъэшкъыгъэу, зикъэщэгъушIум фэдэ теплъэ тыриштагъ, Рае апэрэу гъунджэм екIуалIи иплъагъ: а лъэкъо зэндэ псы­гъобзэ цIыкIущтыгъэр арыми пшIэжьынэп, зэдэб-зэпэхъурай, пшъи шъхьи зэшIот. Рае ыгу къыпиIонтIыкIыгъ: — «Сыкъызащэм, «сыд гущэу щымыIаха» аIуи, хьэблэ шъузи, гощэ-шыпхъуи пхъатэ сызпахьыгъагъэп, джы лы стехъуагъэшъ, «Рае-пщэркIэ» лIыри, нэмыкIхэри къы­сэджэх. Я вам всем покажу, Рае-пщэр», — ыIуи, ыпсэ, ыгу хэIэжьэу бзылъфыгъэ гомэ-ламэр тепкIагъ.

Ягъунэгъу Сарэ нэшIошI къашIэ о къыздизыгъэр, упкIэ цуакъэ щыгъым фэдэу, макъи лъакъи пымыIукIэу унэм къипкIагъ.

— Алыйчик сыфэягъ, — ыIозэ, зыгорэм ищыкIэгъэшхом фэдэу диван гузэгум къитIысхьагъ.

Губжыгъэм хэтэу Рае бзылъфыгъэм зыфыричыгъ:

— Алыйчик, ара, сыд Iофэу дыуиIэр, хэта къыоджагъэри?

Сарэ нэмыз-Iумыз къэхъугъ, егъашIэм зэгъунэгъух, зэхэхьэх…

— Зыми сыфэежьэп, ау сыкъызэрэкIогъагъэри, зыкъызэрэсфэпшIыгъэри ор-орэу уилI еIотэжь, — ыIуи, икIыжьыгъ.

Рае инепэрэ мафэ укъогъагъэ. «ЛIыри къысэдысы, фэмыхъурэр о къашIэ, Сарэжъ цIыкIури – гъэсагъэба сихъазынэжъыр, къысфыкIэкIуатэ; пхъу закъо­ми иунагъу шIоIофыр, сикIэлэ пIугъитIуи Алахьым ешI къащэмэ зызэрагъэпсыщтыр» — ыIозэ, ыгу зэхахьи гъэу тIысыгъэ. Пагъэу, пшъыгъэу, хэпази чъыягъэ, къызэущыжьым, ахъшам хьазырэу, кIэлитIури лIыри нэмыз-Iумызхэу, ибашъо атеоу щысыгъэх.

«Шыкур! Iофыр сэ къызэрэсщыхъугъэу дэй дэдэп: кIалэхэми шъхьэгъусэми сэ сырялыеп, ошIа?!» Ауми, гъой-щэяшъо зыригъэшIэу Рае къэтэджыгъ, пчыхьэшъхьашхэ аригъэшIыгъ. Ау мы пчыхьэм къыщыкIэдзагъэу игъэпсыкIэ-шIыкIэ зэблихъун мурад ышIыгъ: зигъэодыщт, зигъэкIэрэкIэщт — зишIыщт, IофышIи Iухьащт.

Ыужырэ пчэдыжьым унэм исхэр зэрэригъэкIхэу пкIэн-лъэныр Рае-пщэр ригъэ­жьагъ, сыхьатныкъуи темышIагъэу пшъы­гъэ, къэмэлэкIагъ, ыгу къыпишъугъ, ау, зэрихабзэу, Iанэ къыштагъэп.

«Сыкъарэгъот джы!» — ыIуи щыгъын бэдзэрым кIуагъэ, ау пщэрыIоти, нахь шъошэ тэрэзхэр фэшIу хъугъэп. Ыгу жъэражъэу, ышIэмэ хъущтыр ымышIэу шIукIаерэ лъэсэу къэкIуагъ, зэкIэутыгъэу къэсыжьи, кIэнкIэ жъапхъэ ышIи, щхыу Iэпэщыпсым хилъхьи, пIэстэ такъыр стырыбзэ кIыгъоу ышхыгъ, ащ гъусэ фимышIыжьэу пэкIыжьыгъ; шхэным изэщ, зэришэнэу, тыримылъхьэу тэджыжьыгъэ. Щагум икIи мэкIэ-макIэу щыIэо-лъэуагъ, унэм илъ телефоныр чылэр къызэпигъэ­джэжьэу, «Ислъамыер» къыригъэпшIыкIутIукIэу къытеуагъ. Рае иныбжьыкIэгъу ыгу къэкIыжьыгъэу, чэрэзэу, ыIэхэр бзыу тамэу зэкIэщыгъэхэу унэкIоцI пчэгум къытелъэрэзагъ, ыгу ыгъэпсэфэу, тхъэ­жьэу къэшъуагъ, ыкIуачIэ нахь къеблыжьыгъ, ыгукIи нахь самбырыжьыгъэу, «ох, ох, сытхъэжьыгъи» ыIозэ, диван шъабэм хэтIысхьагъ.

Бзылъфыгъэм ышъхьэ зэлъызыштэгъэ гупшысэхэр, ошъопщэ коренхэу, мэкIэ-макIэу текIошъыжьыгъэх, джы Рае- пщэр бэрэчэт хьарамыгъэ-плIэмыягъэ хэмылъэу зытетым тетыгъ.

Унэм икIын зыщиIорэм джыри телефон мэкъэ пщынэ-жъынчыр къэIугъ; Рае игопэ дэдэу къытелъэрази, пшъхьапэу къыдэшъуагъ. IэпсынкIэ-лъэпсынкIэ хъугъэу икIи, унэ пчъэIум Iут къэгъагъэхэр ыгъэкъэбзагъэх, псы акIикIагъ, чэт-тхьачэт­хэм ахахьи, ашхын аритыгъ. МодыкIэ пчъэIум къытыринэгъэ телефоныр, Хьажъунэкъор гум къыгъэкIыжьэу, мэбзэрабзэ. Ящанэрэу верандэшхом иуцуи, дыргу-сыргоу тепкIэзэ, кIыригъэлъэсыкIэу (умышIэмэ джэгум щыIэм фэдэу) IугушIукIызэ тхъэжьэу къэшъуагъ. «Нартхэми зы мэфэ тхъагъо къякIу!» – ыIуи, етIысэхи, бахъсымэ зыжьыгъэ чъагъоу гъэучъыIалъэм дэтыр къышти, тасышхом из ригъахъуи, игопэ дэдэу ришъуи, ыгъэ­уцужьыгъ. КъызызэплъэкIым, ишъхьэгъу­сэ Алый пчъэшъхьаIум тет.

«Сыдэу непэ жьэу укъэкIожьыгъа?» — еупчIы лIым.

«Тыгъопчыхьэ угъой-щэягъэти, зытIо- зыщэ зэпызгъэузэ сыкъытеуагъ, къа­пштэрэп, сыгумэкIи сыкъэкIожьыгъ», — къыриIуагъ.

«Ары гущ, си Алый, угумэкIын адэ лыуз-гууз уиIэмэ, сэри къызхэсымыгъэщыми, орыкIэ боу сызаф, — ыIуагъ, зэшъхьэгъусэхэр зэфэрэзэжьхэу, аIапэхэр зэрэIыгъхэу унэшхом изэрэщэжьыгъэх. «Сэри неущ щегъэжьагъэу сыгукIэ сшIоигъо IофшIэн горэм сыпэуцощт», — ыIуагъ Рае, ау азыфагу чъыIэ гучIэихэу къыдэтэджэгъагъэр дэзыжьыгъэмэ, Алый нэмыкI горэми фэягъэп.

Ыужырэ мафэхэм телефоныр къытеомэ, къытелъэразэу къашъоу Рае шэн къыштагъ, ау ар цIыфыпсэ ышIэщтыгъэп, орэдыр къызыщиухырэм, гуIэзэ телефоныр къыпхъуатэти, къэзыIорэм дэгущыIэщтыгъ. Апэрэ тхьамафэр зытекIым, ышIэрэм есагъ; Рае зыдишIэжьэу ыгукIи ыпкъыкIи псынкIагъэ; ишхэн нахь фэсакъэу, пхъэшъхьэ-мышъхьэхэр, хэтэрыкI­хэр нахь иIанэ тыригъэуцохэ хъугъэ. Шъыпкъэ, тхьачэт лэпси, лыщыугъэ жъуагъи щыкIагъэхэп, ау салатхэр зэфэшъхьафхэу зыфишIыжьыщтыгъ; зэрэшIомышIыгъэу, икIэпхын ыбг къыщекIокI хъугъэ, бгыри нахь къыхэщыжьыгъ, ынэгушъхьэ шэплъыгъэкIэ дахэр къе­чъагъ, къашъор псэ пыгъэкIэжьба?! ЛIыми Рае итеплъэ зэрэзэхъокIырэм тIэкIу гу лъитагъ, ау хъурэр ымышIэу зы гущыIэ цIыкIукIи къызхигъэщыгъэп. КIэпхын зэжъу дахи, кофтакIэу ащ диштэрэри къыщэфыгъэх, тырашIыкIыгъэу фэшIу къабзэх, ышъхьаци мыкIэко дэдэу паригъэупкIи, дахэу IуигъэщыкIэу ыублагъ. Пхъур къызэкIом, янэ нахь ныбжьыкIэ ыкIи зыпылъыжь зэрэхъугъэм гу лъи­тагъ. «МэзитIу-щым зэ укъэкIо къодый, адэ тызэхъокIынба?» — риIожьыгъ.

«А си Рай, бзылъфыгъэр къызэтезыгъанэрэр ышъхьэ ренэу фэсакъыжьэу, зэрэзыпылъыжьырэр ары», — янэ къызэрэриIощтыгъэр ары Рае хэзыщыжьыгъэр ыкIи къышъхьэпагъэр. Ащ къынэуж, тхьаегъэпсэу хэтми а телефон Iэдэкъэ­чIэлъыр къэзыугупшысыгъэр, непэ анахь макIэмэ пшIэ къытео, ары къэс пытэу ыгу риубытагъэу Рае ансамблэм хэт артисткэм фэдэу, къытенэ щымыIэу, ыгукIэ ыгъатхъэу къэшъо.

МэзитIу-щы хъугъэ аущтэу зишIырэр, зымафэ Курганинскэ щэфакIо кIуагъэти, джыри щэчалъэр зэрелъэгъоу теуцуи заригъэщэчыгъ. ГъэшIэгъонба, лIыжъ цIыкIуми мо бзылъфыгъэ гоIу дахэр къышIэжьыгъ: «Вы просто красавица, и стройнее намного стали! Это и без весов видно», — IугушIукIызэ къыриIуагъ. Тхьэпэ цIыкIоу къыритыгъэм мазэкIэ узэкIэIэбэжьмэ къыщэчыгъагъэри, джыри хэкIыгъэри тетыгъ – килограмм 12.

«Сыдэу шIагъуа? Сыфаеуи схэхъогъа­гъэп, сымышIахэзэ, агъэпщыгъэм фэдэу зысштэгъагъ. Хэти есIонэп сшIагъи, схэзыгъэкIыгъи», — ыгукIэ ыIозэ, зыфэрэзэжьэу Рае IугушIукIыгъ. Апэмычыжьэу щыс Хьасанэшхор къыIукIи, «укIожьыщтмэ, къитIысхь» ыIуи, къыздищэжьыгъ. Яунэ пчъэIу шъыпкъэм, тхьаегъэпсэу, къыщыригъэкIыжьыгъ.

ЛIыри — Алый къыдэхьажьыгъэщтын, щагум дэтыгъэти, имыхабзэу, «къаштэ, дэхэ дэд!» ыIозэ, ыIыгъхэр Iэпиххи, рихьажьыгъэх. ЗэрэхъурэмкIэ, бзылъфыгъэ къызэрыкIо къодыеу ущымытэу, лъэбэкъу пэпчъ уфэсакъэу, зыхэпIэтыкIэу, ощ фэдэр зэрэмыбэр, пстэуми узэрялъэ­гэкIырэр зыдэпшIэжьэу зыбгъэпсын фае. «Опсэу, сителефон дышъ! «Си Ислъамый!» ыIуи, нитIур къигушIукIэу, лIым игъусэу унэм изэрэщэжьыгъэх.

— А дах! КъыпщышIыгъэр сшIапэрэп, ау узэхъокIыгъ, — ыIуи лIыр ыпашъхьэ упчIэ нэгоу къиуцуагъ.

– Сэ сызэрэщытыгъэ къабз, Алый, ау о цIэ дахэхэр къысфэпшIы зэрэхъугъэр сигуапэ, армырмэ, «Рае-пщэр» оIокIэ хъуныгъа?! О убзэ иIэшIугъэ сегъэткIу, сикIас, арышъ, сэщ паекIэ ушъхьамыс гущыIэ дахэ, — ыIуи, Iанэ къышIэу ригъэжьагъ.

Ау Алый шхын мэ IашIухэри ыпэкIэ фэдэу ынэ къыIуихьажьырэп, ягуащэ кIо­чIакIэу къыхэхьагъэр — нахь Iушэу, нахь фабэу, нахь Iугъэ-шIыгъэ зэрэхъугъэр зыфихьын ышIэрэпышъ, Iоф хэфагъ. Хьасанэшхори тыдэ къыщыIукIагъа? Ащ боу бзылъфыгъэхэр икIасэх, ишъуз шIуцIэжъ цIыкIу кIэрысэу щысына адэ; хьау, сабый дахэхэр яIэх, Iуи-шIи ахэлъэп, ау Хьасан унагъом икомандирыр, тэрэз кIай.

«Адэ Рае ишъэф сыдэущтэу зэзгъэшIэхэна?» – икIэрыкIэу къалъфыжьыгъэм фэд Алый, ежь ягуащэ нахь лъэгъупхъи, шэнышIуи, хъупхъи, нэгуихыгъи мы къуа­джэм дэмысэу, зылъэгъурэ пэпчъ къехъуа­псэ фэдэу къыщыхъугъ…

— Iанэр хьазыр, дорогой мой! — ыIуи, ыIитIу ыпчанэ итэу Рае ыпашъхьэ къиуцуагъ; гъэшIэгъонба, къызещакIэм фэдэу бгыр псыгъо, кIэнтIыIури ащ диштэу, щыгъ джанэри къекIупэ!

Телефоныр къытеуагъ. Рае ар псынкIэу ыпхъуати, залым илъэдагъ «Ислъамыер» унэр зэтыричэу къеIо.

ДэхэкIаеу шхэу щысыгъэ Алый фэмыщыIэу къэтэджи, лъэпэпцIыеу шъузыр зэрыхьэгъэ унэшхом имыхьапэу, ащ къыпыт унэм къыщыуцугъэу еплъакIо: Рае есырэм фэдэу, IитIур Iэтыгъэу зэкIэщыгъэу, лъэпэпцIыеу, чынэм фэдэу къэ­шъо, ары, къэшъо! Ащ фэдэ аIуи къаIотэжьи цIыф ылъэгъугъэп, Алый бзылъфыгъэ къэшъуакIор апэрэу ылъэгъоу фэплъэкIырэп, нэгур мэшIэты, нитIур гушIопсы! Къыухыгъ орэдыр. Тхъэжьыгъэу Рае зыкъызызэрегъэзэкIым, Алый Iэгушхо тео щыт. Зэшъхьэгъусэхэм ягуапэу Iап­лIышхокIэ зызэращэкIыгъ, мы мэзэ зытIущым хъугъэр зэкIэ Рае къыIотагъ: «Пщэрыжъэу сыщытынэу сыфаепти, сыкъашъоу сыублагъэ, телефоныр сипщынагъ, сыгу рихьыгъ къэшъоныр, мэфэ зытIущкIэ сызIэпищи, цIыфы сыкъэхъу­жьыгъ, Алый. Укъытеуагъэми, джары къызыкIэсымыштэщтыгъэр, синыбжьыкIэгъу лъэхъан сыгу къыгъэкIыжьыгъ къа­шъом, анахь пшъэшъэ къэшъуакIоу джэгухэм сахэтыгъ. Илъэс 20-у унагъо сызисым апэрэу мы мэзищ имыкъум мафэ къэс сыкъэшъуагъ, сшIэу сыгукIэ сыкъэ­кIэлэжьыгъ, къысфэгъэгъу, тIэкIу а зэкIэ зэрэпшIосыушъэфыгъэр. Арэп, пщыгъуп­шэжьыгъа къашъоу тызэфэзыщагъэр?

Алый илъэс 15 — 16-кIэ шъузыр ежь нахьи зэрэнахьыкIэр ыгу къэкIыжьыгъ, «Илъэс 39-рэ мары шIэхэу ухъущтышъ, сидах, хэдгъэунэфыкIын ыкIи къашъоу усэзгъэшIагъэр дгъашIоу, типшъашъи, махъулъи, тикIэлитIуи, гъунэгъуи, шъэо­гъуи къедгъэблэгъэнхэшъ, зылъэгъурэм щымыгъупшэжьэу тыкъызэдешIэн!» — ыIуи, къыгъэгугъагъ.

Бзылъфыгъэ Iушым шIыкIи, IуакIи, гъэп­цIакIи ымышIэ хъуна?! Уинасып Iахь сыд хъугъэкIи ыкIэ птIупщы зэрэмыхъущтыри ышъхьэкIэ ыушэтыгъ.

Дзэукъожь Нуриет.