АгъапцIэхэми, цыхьэ афашIы

Сотовэ зэпхыныгъэр ыкIи Интернет амалхэр къызыфагъэфедэхэзэ гъэпцIагъэ зыхэлъ бзэджэшIагъэу зэрахьэхэрэм япчъагъэ къыщыкIэрэп. Сыд фэдизэу хэбзэухъумэкIо къулыкъухэм пэшIорыгъэшъ Iофтхьа­бзэхэр зэрахьэхэми, цIыфхэм зэдэгущыIэгъухэр адашIыгъэхэми амы­шIэхэрэм цыхьэ афашIы, ащ къыхэкIыкIэ мылъкоу зэIуагъэ­кIа­гъэр ашIокIоды.

АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ ипресс-къулыкъу къызэритыгъэмкIэ, 2022-рэ илъэсыр къызихьагъэм къыщыублагъэу пэIудзыгъэ шIыкIэм тетэу гъэпцIагъэ зыхэлъ бзэ­джэшIэгъэ 15 Адыгеим щызэрахьагъ. Зэрарыр сомэ миллионым кIахьэ.

Зэфэхьысыжьхэм къызэрагъэлъэгъуагъэмкIэ, мыщ фэдэ бзэджэшIагъэхэр нахьыбэу къыз­щыхагъэщыгъэхэр Мые­къуапэ ыкIи Тэхъутэмыкъое районыр арых.

ГущыIэм пае, Урысыем и МВД иотделэу Тэхъутэмыкъое районым щыIэм идежурнэ часть мыщ щыпсэурэ илъэс 25-рэ зыныбжь хъулъфыгъэм зыкъыфигъэзагъ. Ащ полицием икъулыкъушIэхэм къазэрафиIотагъэм­кIэ, ымышIэрэ горэ корпоратив номерхэу 8-495-…, 8-499-… кIэ къыфытеуи банкым иIо­фышIэу къыгуригъэIуагъ. Хъу­лъфыгъэм ыцIэкIэ гъэпцIакIохэм банкым чIыфэ къырахын мурад яIэу ыкIи ар къадэмы­гъэхъугъэным пае хъулъфыгъэм исчет илъ ахъщэр «щынэгъончъэ счетым» ригъэхьан фаеу къыраIуагъ. ГъэпцIакIохэм цыхьэ афишIи, аIуагъэр ыгъэцэкIагъ. Нэужым ащ сомэ мини 140-м ехъу шIуатыгъугъ.

Мыщ фэдэ шIыкIэмкIэ агъэделагъ Мыекъопэ районым щыщ илъэс 49-рэ зыныбжь хъулъфыгъэр. ЫмышIэрэ гъэпцIакIохэм цыхьэ афишIыгъ, икартэ илъыгъэ сомэ мин 90-рэ шIуатыгъугъ.

Джащ фэдэу къэIогъэн фае, социальнэ хъытыу аккаунт нэпцI­хэр къащызэIуахызэ фэIо-фашIэхэм ягъэцэкIэнкIэ гъэпцIагъэ зыхэлъ бзэджэшIагъэхэр ащызэрахьэх. Мыекъуапэ щыщ илъэс 20 зыныбжь пшъэшъэ­жъыем ымышIэрэ цIыфым интернетымкIэ къыгъэдели, сомэ мини 6 шIуитыгъугъ. МыщкIэ щысабэ къэпхьын плъэ­кIыщт.

Мы хъугъэ-шIагъэхэмкIэ уголовнэ Iофхэр къызэIуахыгъэх, гъэпцIагъэ зыхэлъ бзэджэшIагъэхэр зезыхьагъэхэм якъычIэгъэщын полицием икъулыкъу­шIэхэм Iоф дашIэ.

ГъэпцIагъэ зыхэлъ шIыкIэу бзэджашIэхэм къызфагъэфедэрэ пэпчъ зэтефыгъэу щыт. Ау ахэр зэкIэ зэзыпхыхэрэр цIыф­хэм егъэлыегъащэу бзэджа­шIэ­хэм цыхьэ зэрафашIырэр ары. Мыщ фэдэ бзэджэшIа­гъэхэр къыхэбгъэщынхэр псын­кIэ Iофэу щытэп. Сыда пIомэ, гъэпцIагъэ зызэрахьэгъэ нэуж бзэджашIэхэм агъэфедэгъэ те­лефон номерхэр псынкIэу чIа­дзыжьых. Ащ къы­хэкIэу ахэм янахьыбэр зэхафын алъэ­кIырэп.

Министерствэм иIофышIэхэм къызэраIуагъэмкIэ, къэбарлъыгъэIэс амалхэр къызфагъэфедэзэ цIыфхэр агъапцIэх. Банкым, яIахьыл гупсэхэм, официальнэу Iоф зышIэрэ къэралыгъо учреж­дениехэм, джащ фэдэу хэ­бзэу­хъумэкIо къулыкъухэм яномер­хэр бзэджашIэхэм зэблахъух. Мыщ фэдэ бзэджэшIагъэхэм цIыфхэр ащыухъумэгъэнхэм фэшI екIолIакIэу щыIэхэм ягугъу къышIыгъ министерствэм иIофышIэ. ТелефонымкIэ къафытеорэ ыкIи къафэтхэрэ бзэджа­шIэхэм цыхьэ афамышIынэу, апэрапшIэ къэбар лъапсэр зэрагъэшIэнэу ар цIыфхэм къяджэ.

«Социальнэ хъытыумкIэ цIыфым иаккаунт нэкIубгъо хъун­кIакIом ытыгъоу бэрэ къыхэкIы. Джащ фэдэу мобильнэ теле­фоныр къызфагъэфедэзэ зэ-
рар къэзыхьырэ программэхэр фагъэхьых. Ащ къыхэкIэу телефоныр зыем икартэ къэбарэу пылъыр бзэджашIэхэм къызIэкIагъахьэ, нэужым ахъщэр рахы. ГъэпцIагъэ зыхэлъ мыщ фэдэ шIыкIэм зыщыуухъумэныр къинми, ащ упэшIуекIон плъэ­кIыщт. Ащ пае вирусым пэуцу­жьырэ базэу телефоным хэтыр ренэу бгъэкIэжьын фае», — къыIуагъ министерствэм иIофы­шIэ. — Банкым икартэ зыгъэ­фе­дэхэу, ащ ахъщэ изылъхьэхэрэм алъэныкъокIэ гуцафэ горэ щыIэ хъумэ, банкым иIофышIэ цIыфым фытеон ылъэ­кIыщт. Ау шъунаIэ тешъозгъа­дзэмэ сшIоигъу, цIыфым фэIо-фашIэр ыгъэцэкIагъэу къеуцо­лIэжьымэ ары ныIэп банкым иIофышIэ зыкIэупчIэн ылъэкIыщтыр.

ЧIыфэ зытырэ организациехэм къяуалIэхэрэм финанс шIэ­ныгъэу аIэкIэлъым хэгъэхъо­гъэным мы аужырэ уахътэм банкым иIофышIэхэм анаIэ тырагъэты. ЗэкъодзакIохэм бан­кым иIофышIэхэу зыкъагъэ­лъагъозэ, ар цIыфхэм ашIошъ агъэхъузэ, ахъщэ чIыфэ банкым къырырагъэхы. Ащ пае мобильнэ телефоным епхыгъэ онлайн-приложениемкIэ заявкэ арагъэты, ахъщэр «щынэгъончъэ» счетым рагъэхьанэу ара­Iозэ, бзэджашIэхэм ар раты­гъукIы.

ШъушIэным пае

ТелефонымкIэ зэкъодзэн бзэджэшIагъэу зэрахьэхэрэм япчъагъэ бэ зэрэхъугъэр цIыф­хэм агурагъаIоми, ащ щыухъумагъэхэ хъухэрэп. ГущыIэм пае, зэрар зэрахыгъэр ащ фэдэ шIыкIэу щыIэхэм ащыгъуазэщтыгъэми, агъэпцIэн алъэкIы. Мыщ фэдэ щысабэ къэпхьын плъэкIыщт. Якартэ агъэфедэ­жьын амылъэкIынэу, ар зэфашIыгъэу СМС-мэкъэгъэIухэр цIыфхэм къазыфырагъэ­хьыкIэ, зэрагъэпцIэнхэ алъэ­кIыщтыр ащэгъупшэ ыкIи зэIуа­гъэкIэгъэ ахъщэр ашIуа­тыгъу.

Мыщ фэдэ гумэкIыгъо шъу­хэмыфэным фэшI къышъуаIорэр зэкIэ шъушIошъ шъумыгъэхъу. Банкым къышъуитыгъэ картэм иреквизитхэр, ПИН­кодыр, паролыр, джащ фэдэу картэм ыкIыб тетхэгъэ пчъагъэхэр, ко­дыр зыми ешъумыIу.

Банкыр хэтэу, зыпари организацие ПИН-кодым къыкIэупчIэн фитхэп. Картэм игъу­сэу ПИН-кодыр шъуIыгъ хъущтэп. Ежь банкым ителефон номер шъыпкъэр картэм ыкIыб тетхагъ, арышъ, упчIэ горэ шъуиIэмэ ащкIэ шъуфытеон шъулъэкIыщт. Зыщышъумыгъэгъупш: кредиткэр зиер банкым зэрэтеон ылъэкIыщт номер за­къор ежь картэм тетхагъэр ары. УпчIэ шъуиIэ хъумэ, бан­кым е финанс учреждением зафэбгъэ­зэн плъэкIыщт.

Зыщышъумыгъэгъупш

ГъэпцIакIохэм шъуамыгъэделэным фэшI хэкIыпIэ закъоу щыIэр шъумышIэрэ цIыфым цы­хьэ фэшъумышIыныр ары. ШъунаIэ тешъудз, полицием икъулыкъушIэ ыкIи банкым иIофышIэ цIыфым фытеоу икар­тэ иномерхэр къыригъэIон ылъэ­кIыщтэп ыкIи фитэп. Ащ фэдэ лъэIу яIэу къышъуфытеохэмэ, шъуадэмыгущыIэу телефоныр жъугъэтIылъыжь. Нэужым шъор-шъорэу банкым е МВД-м иотделение ялиние плъыр шъуа­фытеу.

КIАРЭ Фатим.