Ос лъыхъухэрэм якIуапI

ЗэхэшIэ зэмылIэужыгъохэмрэ шIэжьым куоу къыхэнэрэ чIыопс дэха­гъэмрэ. Адыгеим икъушъхьэхэм якIымэфэ теплъэ джащ фэдизэу гум хэпкIэх. Илъэс къэс Урысыем ишъолъыр пстэумэ къарыкIрэ зекIо шъэ пчъагъэр ахэм къызфащэх.

АР-м зекIонымкIэ и Комитет къызэритыгъэмкIэ, осылъэ къу­шъхьэхэм аIукIоцI хэтхэу илъэ­сыкIэ мафэхэр зыгъакIохэ зы­шIоигъохэм япчъагъэ мыгъэ нэбгырэ минишъэм къыщы­кIагъэп. Ос къызфемысыгъэхэр ар зэрагъэлъэгъунэу Адыге­им къэкIуагъэх.

— Адыгеим апэрэу тыкъэ­кIуагъ. Тлъэгъурэр зэкIэ дэхэ дэд, лъэшэу тыгу рехьы. Хьа­кIэхэр мыщ щырякIасэх. ШъуичIыопс тфэплъэкIырэп. Осэу телъыр шъо шъушIомакI, ау тэркIэ ар бэ. Тэ ос тиIэп. Ар зэдгъэлъэгъунэу, республикэм нэIуасэ зыфэтшIынэу тыкъэ­кIуагъ, — къеIуатэ Астрахань хэкум щыщ Айсу Шалабаевам.

Мыбэми, чIы шIуцIэр зыгъэбылърэ осыр къушъхьэхэм нахь апэблагъэу узыкIуатэкIэ къе­гъолъэхыгъ. Чыжьэ плъапIэхэм уакъыщыуцумэ, Iошъхьэ пэIудзы­гъэхэм ашъхьэшыгу фыжьхэр нэплъэгъум къеубытых. ЗикъакIо макIэ хъугъэ хьакIэм фэдэу, осыр гъэ къэс нахь лъэгъу­гъуае мэхъу. Мыбжыхьэ шIукIаеу къы­зэресыгъэм къыхэкIэу кIыма­фэри осылэнэу бэхэр гугъагъэх, ау чIыопсым ишэн зыпкъитыныгъэ хэлъэп, зэрэщыгугъыгъэ­хэр къыгъэшъыпкъэжьыгъэп. Анахь зыгъэпсэфыпIэ шъхьаIэу республикэм иIэмэ ащыщэу Лэгъонэкъэ бгытешъо лъэны­къом щыIэхэм осыр ателъышъо­атемылъышъу. ЗекIоным ылъэныкъокIэ лажьэхэрэр зэренэ­гуещтыгъэхэу къычIэкIыжьыгъ — мыгъэрэ кIымафэри гъэре­кIорэм фэд, кIым иятIонэрэ мазэ макIо, ау джыри кIымафэм ежэх. Ары нахь мышIэми, Адыгеим иосылъэ чIыпIэхэр зекIохэм ащыкIэрэп. Ары па­кIошъ, чэщихыпIэ уцупIэхэр къанэ щымыIэу зэбгырахыгъэх.

ЗекIохэм янахьыбэр, процент 90-р, гъунэгъу шъолъырхэм къа­рыкIыгъ. Осылэ кIымэфэ шъыпкъэм фэзэщыгъэ зекIохэу Пшы­зэ ыкIи Ставрополь шъолъыр­хэм, Ростов ыкIи Астрахань хэкухэм къарыкIыгъэхэм зыгъэ­псэфыгъо мэфэ пчъагъэ респуб­ликэм щагъэкIуагъ. Ахэм яба­гъэ къушъхьэхэм якIурэ гъо­гу­хэм ашъхьэкIэ аушэтыгъ —щы­лэ мазэм иапэрэ мафэхэм ав­томобильхэр ащызэблэкIы­шъущтыгъэхэп. Километрэ зау­лэхэм мыкощышъухэу сыхьатитIум нэсэу ащызэтетыгъэх. Ары нахь мышIэми, щэIагъэ къызхэфагъэхэр осым нэсы­шъугъэх. БэхэмкIэ илъэсыкIэ мэфэкIхэр адыгэ къушъхьэхэм ащагъэкIоныр хэбзэ дахэ афэ­хъугъ, ащыщхэм республикэм ичIыопс идэхагъэ апэрэу къыз­фызэIуахыгъ.

— Шъуи Адыгее дэхэ дэд, мыщ фэдэ чIыопс уиIэныр тхъа­гъо. Осыр зытелъ къушъхьэхэм тяплъышъ, зытфэплъэкIрэп. Гур егъэчэфы, нэр егъэгушIо.

ТыкIэ­гъожьрэп тыкъызэрэкIуагъэм­кIэ. ИлъэсыкIэ мэфэкIхэр дахэу тыгу къэкIыжьыщтых. Ты­тхъэ­жьэу жэхэмкIэ Iуашъхьэмэ тыкъячъэхыгъ, — къыхегъэщы Астрахань хэкум щыщ зекIоу Елена Рузмикинам.

IажэхэмкIэ укъызщечъэхыщтымкIэ фэныкъуагъэ щыIагъэп. Адыгеим икIымэфэ зыгъэпсэфыпIэхэр чанхэм апай, сыда пIомэ кIырэ зекIо лъагъохэр зэкI пIоми хъунэу зэфэшIыгъэх. Хабзэ зэрэхъугъэу, Iоф зышIэ­хэрэр Iажэ ыкIи лъэс осрыкIо къечъэхыпIэхэр, гъочIэгъхэр арых. Лэгъонэкъэ бгыте­шъом екIурэ гъогу напцэхэм фэдэ пчъагъэхэр щыгъэпсыгъэх. УцупIэу Лэгъонакъэ осрыкIо­хэмкIэ ыкIи хьэхэр зыкIэшIэгъэ IажэмкIэ къыщыпчъыхьашъущт, ос Iуашъхьэхэм лъэс осрыкIомкIэ укъячъэхышъущт. Шъыпкъэ, лъэс осрыкIохэр дэгъоу зыгъэ­IорышIэхэрэмкIэ гъогууанэхэр къызэрыкIох, ау апэрэу атеуцуагъэхэмкIэ дэгъу дэдэх.

— Сэ непэ апэрэу осрыкIом сытеуцуагъ. Лъэшэу сыгу ри­хьыгъ. Апэрэм бэрэ сытефагъ. Ау дэхэкIаеу сырычъэшъу хъугъэ. Сытхъэжьыгъ. Джыри сыкъэкIонэу сыфай, — изэхашIэ­хэмкIэ къыддэгощагъ Пшызэ шъолъырым къикIыгъэ зекIо цIыкIоу Роман Дмитриевыр.

Гъозэрыплъэ лъэныкъомкIэ кIорэ зекIохэми фэдэ зыгъэпсэфыкIэ амалхэр агъотыгъэх. Ащ нэмыкIэу кордонэу Гъозэрыплъи Iоф ешIэ, шIоигъоныгъэ зиIэхэми кIымэфэ рафтингымкIэ зау­шэтыгъ.

Зызгъэпсэфыхэрэм япсауныгъэ ищынэгъончъагъэ Урысыем ошIэ-дэмышIэ IофхэмкIэ икъулыкъу икъутамэу Адыгеим щы­Iэм икъэгъэнэжьэкIо куп мы мафэхэм лъыплъагъ. Ащ ипащэу Дмитрий Голубевым къызэриIуа­гъэмкIэ, илъэсыкIэ мэфипшIым Iошъхьэ къечъэхыным шъобж хихыгъэу хъугъэ-шIэгъипшIым ехъу агъэунэфыгъ. БлэкIыгъэ илъэсым мыщ фэдэ иуахътэ егъэпшагъэмэ, ар фэдэ пчъагъэ­кIэ нахь макI. АщкIэ зишIуа­гъэ къэкIуагъэу алъытэрэр ос куу зэрэтемылъыгъэр ары. Ар на­хьыбэ зыхъукIэ, фыкъуагъэ­хэм ябагъэ пшIы пчъагъэкIэ къалъы­тэ. МыдаIохэу, фытемыгъэпсы­хьэгъэ Iуашъхьэхэм къя­чъэхрэ зекIохэм ащ иIахьышIу къагъэ­псы. КъечъэхыпIэхэм ащыла­жьэхэрэми ар къаушыхьаты.

— Тэ тикъечъэхыпIэ щырэ­хьатыгъ. Апэрэ мафэхэм щыIэгъэ жьыбгъэ лъэшхэм зекIохэр зэбгырифыгъагъэхэу умыIощтмэ, адырэмкIэ зыгъэпсэфыгъо мафэхэр дэгъоу рекIокIыгъэх. НахьыбэмкIэ гумэкIыгъо къыз­пыкIхэрэр IажэкIэ къечъэхыным фытемыгъэпсыхьэгъэ бгыхэм къяхрэ зекIохэр арых. Ащ фэ­дэхэм шъобжхэр атещагъэхэу агъэунэфых, — къыхегъэщы къе­чъэхыпIэхэм яз инструкторэу щылэжьэрэ Шъэотыкъ Мурат.

Непэ, зыгъэпсэфыгъо ма­фэхэр кIэм зыщыфэкIуагъэм, Мыекъопэ районым кIым-сым щыхъущт. Зэрэхабзэу, къэблэгъэрэ тхьамэфитIу-щым щы­зэ­гъокIыщт. Ащ ыуж Адыгеим икъушъхьэхэр зикIасэхэм къагъэзэжьыщт, сыда пIомэ кIымафэм ыкIуачIэ къызигъэлъэгъощтыр мэзэе мазэр ары.
Анцокъо Ирин.