Фаусыгъагъэр «Майкопское эхо»

Илъэси 110-кIэ узэкIэIэбэжьмэ гъэзетэу «Май­копское эхо» зыфиIорэм иапэрэ номер Мыекъуапэ къыщыдагъэкIыгъагъ. Ар ли­тературнэ-общественнэ ыкIи сатыу-промыш­леннэ гъэзетэу алъытэгъагъ, ау къыхаутырэ тхыгъэхэр а гъунапкъэхэм арыкIыщтыгъэх.

Зэман зэблэкIыгъуагъ. Я 20-рэ лIэшIэгъум иапэрэ илъэсхэр зэкIэлъыкIощтыгъэх. Па­чъыхьэм итетыгъо Урысыем щи­гъэпытагъэу ичIыгухэм за­ригъэушъомбгъущтыгъ. Апэрэ революционерхэр щыIэкIакIэ агъэпсынэу шъэфэу зэрэугъоищтыгъэх, пачъыхьагъур зэрэтырадзыщтым тегущыIэщтыгъэх.

Мыекъуапэ щыпсэухэрэм Урысыем щыхъурэ хъугъэ-шIагъэхэм якъэбархэр шIэхэу къа­нэсыщтыгъэп. Февральскэ революциер къызыдахыми, игъом ашIагъэп. ЯтIонэрэ Николай зэ­рэмыпачъыхьажьыр, Вре­меннэ правительствэ зэрэзэ­хащагъэр, нэмыкI къэбархэри заохэм ахэлэжьагъэхэу къэз­гъэзэжьыхэрэм къаIуатэщты­гъэх. Революциер къызыдахыгъэр цIыфхэм зашIагъэр мэфэ 11 тешIагъэу ары. Хъу­гъэ-шIэгъэ иным икъэбар гъэзетхэм къатхыгъ.

Гъэзетэу «Мыекъопэ джэрпэджэжьыр» къыдэзгъэкIыщтыгъэр журналистэу Д. И. Рогачевыр ары. Пшызэ краим къыщыдэкIырэ гъэзетхэм ащ итхыгъэхэр бэрэ къарыхьэщтыгъэх. ТхэкIо IэпэIасэу, нэфаIоу, шъыпкъагъэ зыхэлъ цIыфэу щытыгъ. Гъэзетым иредактор зэхъум къэлэ Думэм хадзы­гъагъ.

Редакциер урамэу Пушкиным ыцIэ зыхьырэм тетыгъ. Гъэзетым узэрэкIэтхэщтым ыкIи къызэрэпфахьыщтым соми 5 лъыптынэу щытыгъ. Ащ иапэрэ номер 1911-рэ илъэсым тыгъэ­гъазэм и 30-м къыдэкIыгъагъ.

Пачъыхьагъур зыщылъэш къэралыгъошхом революциер къызэрэщыдахыщтыр цIыфхэм амышIэщтыгъэми, ащ ифэмэ-бжьымэ къанэсыгъ. Ащ емы­лъытыгъэу гъэзетэу «Майкоп­ское эхо» къалэм щыхъу­рэ-щышIэхэрэр, ащ дэсхэм ящы­IэкIэ-псэукIэ зыфэдэр, общест­веннэ организациябэу щызэхэщагъэхэм Iоф зыдашIэрэ Iофыгъохэр къытхыщтыгъэх.

Гъэзетыр политикэм зэрэпэчыжьагъэр апэрэ номерэу къытыридзэгъагъэм иапэрэ нэкIубгъо къихьэгъэгъэ тхыгъэм къеушыхьаты. Ар зыфэгъэхьыгъагъэр къыкIэлъыкIорэ 1912-рэ илъэсым джыри зы гъэзет, «Майкопская газета» ыцIэу къыдэкIэу зэрэригъэжьэщтыр ары.

Мыекъуапэ дэс цIыфхэм ящыIакIэ тыдэкIи щыпсэухэрэм афэдагъ. Байхэри, тхьа­мыкIэхэри ахэтыгъэх. Мылъку зиIэхэу къэкIожьыгъэхэм я 19-рэ лIэшIэгъум ыкIэм къалэм къы­дашIыхьэгъэ унэхэм джыри къэлэ гупчэр къагъэдахэ: хьа­кIэщхэр, тучанхэр, аптекэр, те­атрэр, нэмыкIхэри.

ЛъэкI зиIэхэм яунагъохэр къызэрагъэгъунэщтыгъэхэм фэ­шъхьафэу, зыщыпсэунхи зы­щышхэнхи зимыIэ тхьамыкIэхэм апае унэ шъхьаф къызэрэзэ­Iуахыгъэм, къалэм ипащэ цIыф­хэм яфэIо-фашIэхэм ягъэцэкIэн икъоу зэрэпылъым афэгъэхьыгъэ тхыгъэхэр гъэзетым къыхи­утыщтыгъэх. Телефон станцие, мэшIоку гъогу, псырыкIуапIэхэр зэрашIыгъэхэр къыIуатэщтыгъэх.

Гъэзет нэкIубгъохэм къарагъахьэщтыгъэхэм ащыщых па­чъыхьэу Николай Временнэ правительствэм ышIырэ уна­шъохэр Кавказым щыпсэухэрэм агъэцэкIэнхэу къызэря­джагъэр. Джащ фэдэу Москва щызэхэщэгъэ общественнэ организациехэм я Комитет па­чъыхьэмрэ ишъхьэгъусэрэ лъэ­темытэу агъэтIысынхэ фаеу зэрыт унашъор Временнэ пра­вительствэм зэрэфигъэхьыгъагъэр гъэзетым къыхиутыгъ. Па­чъыхьэм къыхэкIыгъэхэмрэ къыпэблагъэхэмрэ ащыщ гори къэралыгъо е дзэ къулыкъухэм пащэ афамышIынхэу кIэлъэIущтыгъэх.

Гъэзетым къыхиутыхэрэр цIыф­хэм ящыIакIэ зыфэдэм, ягумэкIыгъохэм къатегущыIэщтыгъэх. Зыхэр псэупIэ лъы­хъущтыгъэх, адрэхэм пхъэупса-фэ гъэстыныпхъэ ашIынэу зэрэфаехэр къыратхэщтыгъ. Тедзэгъу пэпчъ мэкъэгъэIу зэфэ­шъхьафхэр итыгъэх. ГущыIэм пае, илъэси 3 нахь зымыныбжь пшъэшъэжъыер гъощагъэу зэрамыгъотыжьырэр, зылъэгъухэ­рэм къыздащэжьыщт чIыпIэр гъэзетым къырагъэхьэгъагъ.

Гъэзетэу «Майкопское эхо» зыфиIорэр Совет хабзэр къызыдахыгъэм охътабэ темышIагъэу зэфашIыжьыгъагъ. Ау цIыфхэр къэбархэм ащыкIэ­щтыгъэхэп. Революциер къэмысызэ нэмыкI гъэзетхэри къытырадзэщтыгъэх. ГъэшIэгъоныр гущыIэу «Мыекъуапэр» нахьыбэу ахэм ацIэхэм къахэщы­щтыгъ. Илъэс зэфэшъхьафхэм «Мыекъопэ листокыр», «Мые­къопэ щыIакIэр», «Мыекъопэ къэбархэр», «Мыекъопэ нэплъэ­гъур», «Мыекъопэ гъэзетыр», «Подъемыр», нэмыкIхэри къа­лэм итхылътедзапIэу «Кавказым» къыщыдагъэкIыщтыгъэх.

Тызхэт лъэхъаными къалэм къыщыдагъэкIырэ гъэзетым ыцIэр «Мыекъопэ къэбархэр». Ащ изакъоу къэлэдэсхэм ящы­IэкIэ-псэукIэ, зыгъэгушIохэри зыгъэгумэкIыхэри игъэкIотыгъэу къеIуатэх. Адыгэ Респуб­ликэм игъэзетхэу «Адыгэ ма­къэмрэ» «Советскэ Адыгеимрэ» Мыекъуапэ къыщыхаутых.

ЦIыф лъэпкъыр щэIэфэ гъэзетхэри къыдэкIыщтых, яюбилейхэр къызысыхэкIэ блэкIыгъэр зыфэдагъэр анэгу къыкIагъэуцожьыщт.

Сурэтхэм арытхэр: апэрэ мэщытэу Мыекъуапэ щашIыгъагъэр. БэдзэршIыпIэ гупчэр.