Вакцинэр ары хэкIыпIэу щыIэр

Зэпахырэ узэу COVID-19-р къызежьэм, «зыпари щынагъо щыIэп, гриппми цIыфыр илIыкIын ылъэкIыщт, птичий гриппми илIыкIыгъэхэр щыIэба, джаущтэу цIыфхэр агъэщынэх» аIощтыгъ. ЕтIанэ, лIэныгъэр нахь жъугъэ зэхъум, «зыгорэ къухьэлъатэмкIэ къыратэкъохы поро­шокым фэдэу» зыIуагъэри бэ. Ау джы зэкIэри къэнэфагъ — узыр къызэрыкIоу щытэп, илIыкIырэри бэ, псаоу къанэрэри сымэджэщым ыуж бэрэ зэIэзэжьынэу мэхъу.

Мы мафэхэм гущыIэгъу тшIыгъэ исэнэхьаткIэ врачэу, адыгэу чIыгу­жъым апэ къэзыгъэзэжьыгъэхэм ащыщэу, лъэпкъым фэгумэкIырэ цIы­фэу МэщфэшIу Нэдждэт.

— Ары, узыр къыздикIыгъэм бэрэ цIыфхэр егупшысагъэх, тегущыIагъэх — чIыопсым къы­хэкIыгъа, зыгорэм хэгъэгум къырихьагъа? ТхьэшIошъхъуныгъэ зиIэхэм «Тхьэм къытфи­хьыгъ цIыфхэм заригъэушэтыным, нахь зыдэплъыхыжьынхэм пае» аIуагъ. Ащ тетэу еплъыкIэхэр зэтекIых. Хэти иеплъыкIэ иIэн фит. Врачхэми яеплъыкIэхэр зэтемыфэхэу къыхэкIы. Ау а зэпстэуми зэбламыхъурэр зы — узыр цIыфмэ къахэхьагъ, щыI. Ар къызэузырэр бэ, хъу­жьырэри, узым фыримыкъоу зидунай зыхъожьырэри макIэп.

— ЦIыфхэр нахь макIэу сымэджэнхэм е узыр къяу­зыгъэми, нахь псын­кIэу ащ пэшIуекIонхэм пае сыда шIэгъэн фаер?

— Зэрэдунаеу зэдаштэгъэ шапхъэхэм ащыщ цIыфхэр жъу­гъэу зэхэмыхьанхэр. Сыда цIыф зэхахьэхэр зыкIэщынагъохэр? АпэрэмкIэ, къэсымэджагъэм къышIэрэп, къыгурымыIоу мэфэ заулэрэ хэтын елъэкIы. А лъэ­хъаным температурэ имыIэми, цIыфхэм ахахьэмэ, узыр пахынымкIэ щынагъо щыI. ЯтIонэ­рэмкIэ, узыр цIыфхэм къызэряузырэр зэтефыгъэ. Зым нахь хьы­лъэу, адрэм зыдимышIэжьэу е къин къыщымыхъоу узыр зэ­печы. «Сэ сысымаджэп, цIыф­хэмкIэ сэ сыщынагъоп» пIоныри тэрэзэп. «КIо, сысымаджэми, сысымэджагъ, сэрба къин зылъэгъущтыр?» зыIохэрэри щыIэх. Ари тэрэзэп, сыда пIомэ мы узыр адрэхэм афэдэп, цIыфым уиягъэ ебгъэкIын плъэ­кIыщт, ащ уфитэп. Ар къыдгурыIон фае. НэмыкI цIыфым уиягъэ ебгъэкIын зэрэплъэкIыщтыр пшIэн фае.

Хабзэ горэ имыIагъэу, непи имыIэу дунаим цIыф лъэпкъ тетэп. Лъэхъаным дакIоу ха­бзэхэри зэблэтхъунхэу мэхъу. Зэблэмыхъумэ мыхъунэу чIыпIэ уиуцоу къыхэкIы. Адыгэ гущыIэжъи щыI «ЕкIурэр — хабзэ» ыIоу. Ау тэ екIурэм псын­кIэу тыкъеуцолIэнэу хъурэп. Джа тэ тызэсагъэм фэдэу тыпсэунэу тыфай. Арышъ, хабзэм ылъэныкъокIэ къэпIон хъумэ, цIыф лъэпкъым къегуаорэр хабзэ хъущтэп. А зэхахьэхэм зэрарэу къахьырэр тэлъэгъу. Анахьэу цIыфхэр зэпэблэгъабзэхэу хьа­дэр дахыным ыпэкIэ ыпашъхьэ къызэриуцохэрэр, къафэтхьаусыхэжьыхэ зыхъукIэ, аIапэхэр къызэраубытыжьыхэрэр, зы Iа­­нэм зэпэблагъэу зэдыпэсхэу зэрэшхэхэрэр ыкIи нэмыкIхэр. Узыр зытекIыкIэ а шэн-хабзэхэр къэтштэжьыных, ар къин хъунэп, ау джырэ уахътэ ахэр нахь макIэ тшIыхэмэ, нахь тэрэз.

КъыдгурыIон фае непэ мы узыр зыгъэхъужьын уц гъэнэфагъэ зэрэщымыIэр. Ащ къы­хэкIэу сымаджэм еIэзэфэхэ рахьылIэрэ уцхэр бэрэ зэбла­хъух. Зыгорэ къыхахыгъэу, ашIо­тэрэзэу мэзэ зытIущырэ уцым рыIэзагъэхэми, етIанэ ащ ишIуагъэ къэмыкIожьэу мэхъу. Арышъ, непэ врачхэри, цIыф­хэри зыщыгугъыхэрэр вакци­нациер ары. Ар цIыфым зыхалъхьэкIэ, пкъышъолыр узым ебэ­нынэу кIуачIэ егъоты.

Узым узэреIэзэщтымкIэ нахь уцыбэмэ ягугъу ашIы зыхъукIэ е сымаджэм рахьылIэ зыхъукIэ, узэреIэзэщтымкIэ уц гъэнэфагъэ щыIэпышъ ары. ГущыIэм пае, кIэтIый нэшъур щыныгъэ зыхъукIэ, узэреIэзэщтыр зэрэду­наеу щашIэ. Зэрабзэрэ шIыкIэр зэтекIынкIи мэхъу, ау ра­шIэ­щтыр ашIэ.

Мары адэбзым зэреIазэхэ­рэри бэрэ зэблахъу, ащкIи непэ уц гъэнэфагъэ щыIэп. ЕтIанэ ковидымкIэ анахь щынагъор узым зызэрэзэблихъурэр ары. Ащ къыхэкIэу тэрэзэу еIэзэнхэ алъэкIырэп. Арышъ, тIэкIу нэмы­Iэми вакцинэм ишIуа­гъэ къэ­кIощтмэ, зыхяб­гъэлъхьан фае.

Израиль ехьылIагъэу къас­Iомэ сшIоигъу. Ар медицинэм анахь гъэхъэгъэшхохэр зыщи­шIырэ хэгъэгоу щыт. Псауны­гъэм икъэухъумэн дэгъоу щызэхащагъэу ар алъытэ. Адэ ащ фэдизэу медицинэр ыпэкIэ зы­щылъыкIотагъэм мары кIэлэцIыкIухэм вакцинэр ащыхалъхьэ.

— Тэ тихэгъэгоу ны-ты­хэм вакцинэр зыщызыхамылъхьэрэм сабый­хэм сыдэущтэу ащыхэплъхьащта?

— Ар ошIа къызхэкIырэр, вакцинэр зыхэзылъхьагъэми узыр къеузэу зэрэхъурэр ары. Ау ар зыхэзылъхьагъэхэм нахь псынкIэу узыр зэрэзэпачырэр врачхэм къаIо.

«Сятэжъ къыгъэшIагъэм тутын ешъуагъ, чIидзыгъэп, ау итхьабылхэми зи къащышIы­гъэп» зыIохэрэм саIукIагъ, ау щысэ зырызхэр IэубытыпIэ пшIыхэ хъущтэп. Ау адэбз узым еIа­зэхэрэм мэхьанэшхо ратэу зитхьабыл къэузхэрэм тутын ешъуагъэу ахэтым ипроцент зэ­рагъашIэ, зэгъэпшэнхэр ашIы­хэзэ ащ зэрарышхо къызэрихьырэр агъэунэфы. Тыркуем ианахь къэлэшхохэм ащыщэу Адэнэ дэт сымэджэщым иврач шъхьаIэ къызэритхырэмкIэ, реанимациехэм ачIэлъхэр зэкIэри вакцинацие зымышIыгъэхэр ары. Узыр къызэузыхэрэм япсихологие зэрэзэщыкъорэр шIэныгъэлэжьхэм агъэунэфыгъэу щыт. Ар мэщынэ, зытещыныхьажьы, ежь имызакъоу, игупсэхэм афэщынэ.

Непэ цIыфхэр нахь зэпэ­чыжьэхэу псэухэ хъугъэх. Зы унагъом къикIыгъэхэр хэгъэгу зэфэшъхьафхэм ащэпсэух. Чы­жьэу щыIэм фэгумэкIых. ЦIыфэу къэсымэджагъэр а зы къалэм, чылэм зэдыдэсхэмэ, узэлъыкIон, ау нэмыкI хэгъэгу щыIэ зыхъукIэ узэлъыкIон плъэкIырэп. ЦIыфхэм сыкъяджэ сшIоигъу зэфыщытыкIэу яIэхэмкIи зэфэсакъыжьынхэу. Зыгорэм хэнагъэ горэ ышIыгъэми, къыпфэкIонэу щытэу къыпфэмыкIуагъэми, фэбгъэ­гъун, щэIагъэ зэфытиIэн фаеу сэ сэлъытэ. ЦIыфхэм агухэр зэрэкъутагъэхэр къыдэплъытэн, нахь тызэфэсакъыжьын фае.

— Нэдждэт, адэ Тыр­куем Iофыр сыдэу щыщыта?

— Тызэфэдэ хьазыр. Ау, тэ амалэу тиIэр нахьыб. ГущыIэм пае, Мыекъуапэ пштэмэ, цIыфыр нахь макI. ЦIыфыр бэ зыхъукIэ мы узыр нахь зэпыхыжьыгъошIу мэхъу. IофшIапIэм кIоным пае общественнэ транспортыр зыгъэфедэрэр ТыркуемкIэ нахьыб. А лъэныкъом Iофыр къе­гъэхьылъэ. ЦIыфыр нахь зыщы­жъугъэм, орэавтобус, орэтроллейбус, орэметро, ахэр зэпэ­блэгъэ дэдэу зекIонхэ фаеу мэхъу. Iухъор зыфэмыщэчхэрэри щыIэх. Ащ къыхэкIэу зыIуамылъхьэу къекIокIых.

— Зэрэдунаеу а зы уахътэм узым зэрэзэлъикIугъэм узэгупшысэнэу хэлъыр бэ…

— Зэрэдунаеу узыр иуз ­зыкIэхъугъэр зэхэхьэ-зэхэкIыр на-­хьыбэ зэрэхъугъэр ары. ТапэкIэ цIыфхэр якъуаджэ дэ­мыкIхэу ягъашIэ агъашIэщтыгъ. Джы зы унагъом щыщхэр къэлэ чы­жьэ­хэр имыкъоу, нэмыкI хэ­гъэгу­хэми ащэпсэух. Щэн­-щэ­фэным­кIи IэкIыб къэралхэм зэпхыныгъэхэр цIыфхэм зэрадыряIэхэм къыхэкIэуи узыр бэмэ зэпахы.

IэкIыб къэралыгъохэм къа­рыкIыжьхэрэм апэ ятемпературэ ашэу рагъэжьэгъагъ. ЕтIанэ къагурыIуагъ плъыр-стыр имы­Iэми, цIыфыр сымэджэн зэрилъэкIыщтыр. Нэужым лъым­кIэ ауплъэкIухэу аублагъ, тестхэри джы нахь жъугъэу ашIых. ШхапIэхэр зэрэзэфашIыхэрэр сшIотэрэз.

— Нэдждэт, ори узэрэсымэджагъэр тэшIэ.

— Ары, сысымэджагъ, узым псынкIэкIаеуи сыкъыIэкIэкIы­жьыгъ, ау сишъхьэгъусэ фэу­кIочIыгъэп.

— ЧIэнэгъэшху, Тхьэм джэнэт лъапIэр къырет.

— ЫпшъэкIэ къызэрэщыс­Iуагъэу, тIэкIу нэмыIэми ишIуа­гъэ къэкIощтмэ, непэ вакцинэр зыхябгъэлъхьан фаеу сэлъытэ.

— Тхьауегъэпсэу.

Сихъу Гощнагъу.