Тигупшысэхэр шъхьэихыгъэу

Ным исаугъэт Адыгеим щыдгъэуцун

Ным исаугъэт Мыекъуапэ щагъэуцуным фэгъэхьыгъэ тхыгъэхэр «Адыгэ макъэм», «Гъуазэм» къащыхэтыутыхэу къыхэкIыгъ. Iофхэр нахь псынкIэу лъыкIотэнхэм фэшI тигумэкI-гупшысэхэм къафэтэгъэзэжьы.

Александр Пушкиным къыщегъэжьагъэу ным, нэнэжъ дахэхэм афэмыусэгъэ тхэкIо цIэрыIо щымыIэу зылъытэхэрэм адетэгъаштэ. УсакIохэм, композиторхэм ятхыгъэ анахь хэхыгъэхэр ным, бзылъфыгъэм ехьы­лIагъэх. СурэтышIхэм, архитекторхэм, нэмыкIхэм ятворчествэ къэзыгъэбаирэмэ ным фэгъэхьыгъэхэр ахэтэлъытэх.

ТищыкIагъэу алъытэ

Ным саугъэт фэгъэуцугъэным фэгъэхьыгъэу къыхэтыутыгъэхэм ащыщхэм къафэдгъэзэжьы тшIоигъу.

«Ным зыкIи ущыгъупшэрэп, ыгу къыогъоу къыпфэгумэкIы. «А нынэ», ыIозэ къыоджэ, къыо­убзэ, пшъхьэ къынэсы. Отхъэ­мэ — ежьыри матхъэ, усымаджэмэ — мэщэIу. Тхьэм ынэшIу къыпщифэным елъэIу. Гъогу утетмэ, къыбдытет, ренэу къыожэ. Ным къыбдимыщыIэни щыIэп» — къыт­фитхыгъагъ лъытэныгъэшхо ным фишIызэ КIэрэщэ Зузэ.

«Сэ сянэ идунай зихъожьыгъэр илъэс заулэ хъугъэ. Унэгъо Iужъу тыхъоу Гъобэкъуае тянэрэ тятэрэ тыщапIугъ. Сянэ ыгу къытемыожьми, непи къытхэтым фэд. Ымакъи, игущыIэ фабэхэри стхьакIумэ икIыхэрэп.

Саугъэтыр джыри Мыекъуапэ щамыгъэуцугъэми, къалэм дэты зыхъукIэ, сшIэщтым сегупшысэгъах. Ным исаугъэт ыпашъхьэ сыуцузэ, сянэм фэзгъадэу гукIэ сыдэгущыIэщт, згъэлъэпIэщт, шъхьащэ фэсшIызэ сыкъыIукIы­жьыщт. Ным исаугъэт сызекIуа­лIэкIэ сянэ слъэгъурэм фэдэу къысщыхъущт» — къытхыгъ Бэрэтэрэ Аслъан.

Ным исаугъэт мэхьэнэ ин ратызэ, редакцием къытфытеуагъэх СтIашъу Юрэ, Шъхьэлэхъо Аскэр, ПIатIыкъо Аслъан, КъумпIыл Светланэ, ЛIымыщэкъо Рэмэзан, ЦIыкIушъо Аслъан, Болэкъо Аслъан, нэмыкIхэри.

«Псэ зыпытэу дунаим къытехъухьагъэмэ ахэтэп ным къы­хэмыкIыгъэ цIыф» — къытхыгъ зэлъашIэрэ археологэу Тэу Аслъан. Ным исаугъэт фэшъошэ чIыпIэм агъэуцун фаеу А. Тэум елъытэ. Саугъэтым ынэIу ты­гъэу къыкъокIырэм фэгъэзагъэу, иджаб­гъукIэ Шъхьэгуащэ икъуладжэ къыпыщылъэу, исэмэгукIэ псыдэфыехэр щытхэу, Еутых Асе «идышъэ чъыг» къыпэIут зыхъу­кIэ, ансамблэ зэгъэфагъэм фэдэ хъущт. Къэлэ паркыр ары А. Тэум къыхихыгъэр.

Сянэ иунивер­ситет

— Сянэ апшъэрэ еджапIэ е техникум къыухыгъэп шъхьае, Iушэу щыт, — къысиIогъагъ зэгорэм тишIэныгъэлэжьхэм ащыщ.

Сэ сяни ащ фэзгъадэзэ, щыIэныгъэм иуниверситет унагъом, чылэм ащикIугъэу слъытэщтыгъ, упчIэжьэгъу сшIыщтыгъ. Тянэ IофшIэным тыфигъасэзэ, тэ, икIалэхэм, шIоу къытфишIагъэр егъашIи тщыгъупшэщтэп. Ащ къуаер зэрэрихыщтыгъэр, пIуаблэр зэришIыщтыгъэр, хьалыгъур зэригъажъэщтыгъэр гъу­нэгъухэм дэгъоу ашIэщтыгъ.

Уянэ ущытхъуным мыхъун хэлъэп. ШIу узылъэгъурэ ныр нэшIукIэ къызыоплъыкIэ, гущыIишъэ къыуиIуагъэу къыпщэ­хъу, уедэIу пшIоигъоу ыпашъхьэ отIысы.

Нэхэе Руслъанрэ Гъонэ­жьыкъо Аскэррэ ным фэгъэ­хьыгъэ орэдэу зэдаусыгъэм мыщ фэдэ гущыIэхэр хэлъых:

Ным къыуиIощтыр хэт къы­уиIон,
Ащ къыпфишIэщтыр хэт къып­фишIэн.
Ихьалэлыгъэ пщэрэмыгъупш,
Ыгу илъыр ренэу фэбэ зэпыт.

Жэнэ Къырымыз, КъумпIыл Къадырбэч, Бэгъ Нурбый, Бэрэтэрэ Хьамид, Къуекъо Налбый, фэшъхьафхэу ным, тым афэусагъэхэм, композиторхэу ным, шIулъэгъум орэдхэр афэзыусыгъэхэм тафэраз, яшIушIагъэ гъашIэм хэкIуакIэрэп.

Мыекъуапэ имызакъоу, къуа­джэхэм ным исаугъэт ащызыгъэ­уцу зышIоигъохэм таIокIэ. Ным шIу фапшIэ пшIоигъомэ, къыолъэ­Iуфэ уемыжэныр тэ, адыгэхэм, тихабз. «УкъысфэмыгумэкI» зыIорэм нахь фэгумэкIыпхъ.

IофшIэным, еджэным, гум ихъыкIырэ гупшысэхэр зыгорэм езыIо зышIоигъохэри Ным исаугъэт къызекIуалIэхэкIэ, зылъы­хъухэрэ джэуапыр агъотынымкIэ гугъэу яIэм хэхъощт.

Зыфэдэщтым, чIы­пIэм якъыхэхын

Адыгэ Ным иобраз саугъэтым къыгъэлъэгъощта е лъэпкъэу республикэм исхэм яшIоигъоныгъэхэр къыдэтлъытэщтха? Ащи узэгупшысэн хэлъ, хэкIыпIэ къыфэдгъотын тлъэкIыщт.

Филармонием дэжь Ным исаугъэт бгъэуцуныр нахь къезы­гъэкIухэрэм архитекторэу, сурэтышIэу Бырсыр Абдулахь ахэт. Саугъэтыр лъэгъупхъэу, цIыф кIуапIэу чIыпIэр щытын фае.

Саугъэтым ыпашъхьэ шIэ­жьым, пIуныгъэм, культурэм, нэмыкIхэм афэгъэхьыгъэ зэха­хьэхэр щызэхащэщтых. Тхылъеджэхэм ясыхьат зэхахьэхэр, цIыф гъэшIэгъонхэм язэIукIэхэр щырагъэкIокIыщтых. Дзэм къулыкъушIэ кIорэ кIалэхэр щагъэ­кIотэщтых. Шъхьэгъусэ зэфэхъу­гъэхэу ЗАГС-м щызэгуатхагъэ­хэм, сабый къызыфэхъугъэ ны-тыхэм къэгъагъ Iэрамхэр Ным исаугъэт кIэлъыралъхьащтых.

Ным фэгъэхьыгъэ орэдхэр, усэхэр къызыщаIощт чIыпIэ хэхыгъэу Ным исаугъэт щытыщт. Саугъэтым мылъкоу пэIухьащтыр Адыгэ Республикэм къыщыдгъо­тын тлъэкIыщт.

Ным и Маф

ШэкIогъум и 28-м Ным и Мафэ Урысыем щыхагъэунэфыкIыщт. Ар къыдалъыти, Урысыем ишIушIэ фондэу «Планета Женщин» зыфиIоу унагъом, ным, кIэлэцIыкIугъом афэлажьэрэм изэхахьэхэр Адыгэ Республикэм щызэхащагъэх. Iофтхьабзэр къэ­зыгъэбаигъэр хэгъэгу, дунэе зэнэкъокъухэм хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къащыдэзыхыгъэ бзылъфыгъэхэу кIэлабэ зыпIухэ­рэр зэрэхэлэжьагъэхэр ары. Адыгэ Республикэм щыщ ти­лъэп­къэгъу бзылъфыгъэу ЛIэ­хъусэжъ Зарэ Урысые Федерацием изэнэкъокъоу «Миссис Россия–2021-м» ятIонэрэ чIыпIэр къыщыдихыгъ. ЛIэхъусэжъ Зарэ кIэли 4 епIу.

ЗэхэщакIохэм, бзылъфыгъэ дахэхэм Адыгеир, республикэм икъэлэ шъхьаIэу Мыекъуапэ лъэшэу агу рихьыгъ. Москва, Санкт-Петербург, Ростов-на-Дону, фэшъхьафхэм къарыкIыгъэ­хэм Адыгеим ичIыопс, цIыфхэм ягуфэбэныгъэ осэ ин афашIыгъ, Фондым ипащэу Алла Маркинам заулэрэ къыIуагъ ащ фэдэ зэIукIэхэр джыри тиреспубликэ щызэхащэхэ зэрэшIоигъор.

Ным исаугъэт Мыекъуапэ щыдгъэпсымэ, бзылъфыгъэхэм язэIукIэ гупшысэу хатлъхьэрэм зыкъиIэтыщт, Адыгэ Республикэм ыцIэ Урысыем имызакъоу, дунаим дахэкIэ щыIущт.

ЕмтIылъ Нурбый.