ЛIыхъукIэхэм яхьылIагъ

«ЛIыхъукIэхьаблэ ихъишъэ ЛIыхъукIэIуашъхьэ къыщежьэ» — джары зэреджагъэр ЛIыхъукIэ Анзаур итхылъ.

Мы аужырэ илъэсхэм бэхэм ялIакъохэм апае тхылъхэр атхых. Ары тэри, ЦуекъохэмкIэ, зэрэтшIыгъэр. Ти Мэдинэ илъэ­сипшI пчъагъэм Цуекъо лIакъом фэгъэхьыгъэу материалхэр дэтэу «Дети долины Хатепс» ыIоу тхылъ хъарзынэ къыди­гъэкIыгъ. Мары непи зы тхылъ шIагъо ЛIыхъукIэхэм ялIакъо фэгъэхьыгъэу щыIэ хъугъэ.

Гуапэ мэхъу лъэпкъым итарихъ, ихъишъэ, ышъхьэ къырыкIуагъэм, иблэкIыгъэ зызэрафагъазэрэр. УиблэкIыгъэ зыфэдэр умышIэу уинепэрэ мафэ уасэ фэпшIышъущтэп, уинеущырэ мафэр зыфэдэщтыр шIэгъуае пфэхъущт. «Возвращение к истокам — путь к возрождению» зыфиIорэ лозунгым чIэтхэу Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэр къэралыгъошхоу тызэрысми щэкIох.

Джы Анзаур итхылъ къыфэдгъэзэжьын. Тхылъым уеплъымэ, апэу унэ къыкIидзэрэр итеплъ, ар дахэ, кIэракI, кIышъо Iужъу телъ. Ар къызэдэпхымэ, авторым исурэт уIоплъэ. Ащ къыкIэ­лъэкIо искусствоведэу Шъхьаплъэкъо Къэсэй игущыIапэ. Тхылъым дэтыр зэкIэ шъхьибгъоу гощыгъэ. ЗэкIэмкIи нэкIубгъо 331-рэ дэт. Тхылъыр сурэт­хэмкIэ гъэкIэрэкIагъэ. Апэрэ сатырым авторым къыщеIо янэ-ятэхэмрэ ипхъорэлъф-къо­рэлъфхэмрэ ацIэкIэ тхылъыр зэритхыгъэр.

Сэ сишIошIкIэ, зигугъу сшIырэ тхылъыр ЛIыхъукIэ лIакъомкIэ нэпэеплъ хъун ылъэкIыщт. Авторым илIакъо Iофышхо фишIагъ. Уахътэм ипщэсмэ чIагъэсэегъэ цIыфыбэрэ хъу­гъэ-шIэгъабэрэ къыгъэтэджыжьыгъ. Ежь ыIэ зынэсыгъэу, ылъэ зынэсыгъэу, иакъылрэ игулъы­тэрэ зынэсыгъэр къытхыхьагъ. ЛIышIоу, лIы пхъашэу, лIыбланэу лIакъом къыхэкIыгъэхэм ацIэ шIукIэ, дахэкIэ риIожьыгъ. Арэгушхо фитыгъуаджэу хыкIыб хъугъэ иIахьылхэми, ацIэ къыреIо. КъыриIорэ къодыеп, ашъхьэ къырыкIуагъэр къетхы.

ЛIыхъукIэхьабли ЛIыхъукIэ­Iуашъхьи къатегущыIэ. КIэкIэу къэпIон зыхъукIэ, пэублэ гущыIэр зытхыгъэ Шъхьаплъэкъо Къэсэй ижъыкIэ къыщегъэ­жьагъэу джырэ тиуахътэ къынэ­сэу ЛIыхъукIэ лIакъом къырыкIуагъэр, хъишъэ гъэшIэгъонэу пылъыр мы тхылъым къыщиIотагъ зэхэугуфыкIыгъэу, уеджэным узIэпищэу ЛIыхъукIэ Мы­хьамодэ ыкъоу Анзаур зэриIорэм демыгъэштэн плъэкIырэп. Тхылъеджэхэм емыкIу фамышIынэу закъыфигъази, авторым ежь къырыкIуагъэри шъхьаихыгъэу къыриIотыкIыгъ. ИцIыкIугъом щегъэжьагъэу непэ къэсэу зыдеджагъи, зыщеджагъи, зыщылэжьагъи, зыдэлэжьагъи, гухэкIи, гухахъуи ищыIэ­ныгъэ гъогу зыщыIукIагъэхэр къы­тхыгъ. ИIофшIагъэ, иIофшIэн уасэу хабзэм къыфишIыгъэри къэралыгъо тынхэм къаушыхьаты. Ахэми сурэтхэр атехыгъэу тхылъым къыдэхьагъэх.

Лъэшэу тхылъеджэм цыхьэ фишIэу, ыгу фызэIухыгъэу Анзаур зэрэфэтхагъэм ишыхьат иунагъокIэ тхьамыкIэгъошхоу къехъулIагъэр, хьазабэу ыщэчырэр къызэрэфиIуатэрэр. «Мэлылъфэгъум и 7-м сыхьатыр 3-м адэжь Фатимэ идунай ыхъожьыгъ. Шъэожъыемрэ пшъэ­шъэжъыемрэ мэпцIымамэх, яушъыин щыIэп, сэ сизакъу. А чэщым сызхэтыгъэ хьазабыр жабзэкIэ къэIогъуай, ащ фэдэ чэщым хэти Тхьэм щеухъум», етхы Анзаур. Сурэт псау гущыIэухыгъитIукIэ уапашъхьэ къырегъэуцо. Угу егъэцIыкIу. Авторым зыфиIорэр ишъхьэ­гъусэу илъэс 45-рэ нахь къымыгъашIэу зидунай зыхъожьыгъэр ары. «Ныр ящыкIэгъэ дэдэ зыщыхъугъэу, ным илъэпIагъэрэ иIэшIугъэрэ къызыщагурыIуа­гъэм Казбекрэ Бэлэрэ янэ аухыгъ» зиIокIэ, лъэшэу а гущыIэхэр гум къынэсых.

Адыгэхэм аIо: «Шъузабэм быныр епIужьы, лIыгъуабэм быныр ретэкъухьэ», ау Анзаур ибын дахэу зэкIиугъоягъ, ыпIугъ, ылэжьыгъ, ригъэджагъ. ИкIалэу Казбекрэ ипшъашъэу Бэлэрэ апшъэрэ гъэсэныгъэ аригъэ­гъотыгъ, ягъогу лъагъо щыIэныгъэм щыхаригъэщыгъ. ТIуми унагъохэр яI. Ахэм ясабыйхэм Анзаур ищыIэныгъэ лъагъэ­кIуатэ. Тхылъэу тызтегущыIэрэм янэжъэу Фатимэ ыцIэкIэ сабыйхэм авторыр зыщафэусэрэ тхыгъэхэри дэтых. Ары, уилъфы­гъэхэр обществэм хэзагъэу, ищыкIагъэу ппIушъуныри лIы­гъэм щыщ.

ХэзгъэунэфыкIы сшIоигъу ЛIыхъукIэ Анзаур итхылъ адыгэбзэ дахэкIэ зэрэтхыгъэр. Зэгъэпшэн, фэгъэдэн амалхэр авторым IэкIэлъых. КIыхьэ-лыхьэ зыримыгъэшIэу, къымыухьэу ипсэогъоу зидунай зыхъо­жьыгъэм игугъу къышIы зыхъу­кIэ, игъашIэ макIэ зэрэхъугъэр къыIо зыхъукIэ, тыгъэнэбзыим фэдэу унагъор къыгъэфабэщтыгъэу, нурэ дахэ къыпихэу зэрэщытыгъэр къетхы. Фатимэ игъэшIэ кIэкI жъогъохэчъым фегъадэ. Адыгэм игубзыгъагъэ ишыхьат гущыIэжъхэри ЛIыхъу­кIэм итхылъ щыгъэфедагъэх, къекIухэу тхылъыпкъым хэгъэ­чъыхьагъэм фэдэу хэтых.

ЫпшъэкIэ къэсIогъагъ «ицIыкIугъом къыщегъэжьагъэу ышъхьэ къырыкIуагъэр къытхыгъ» сIуи. Ащ къыхэзгъэхъожьымэ сшIоигъу, къехъулIагъэу ицIыкIугъор арми, иилъэс еджэгъу­хэр арыми, къызтегущыIэрэм уеджэ къодыеу ублэмыкIэу, узIэпащэу, уагъэгумэкIэу, уагъэ­гузажъоу чIыпIэхэр ахэт. ГущыIэм пае тыгъужъым зэрэIукIэгъагъэр, чэмым ылIы зэрэпэтыгъэр (ицIыкIугъом) ыкIи ахэм анэмыкIхэр.

Авторым «Опсэу!», тхылъым «Гъогумаф!» ясэIо.

Цуекъо Нэфсэт.
ШIэныгъэлэжь.