Археологическэ чIыналъэу ЖэшIукъо

ЗекIохэу тишъолъыр иархеологие зыщызыгъэгъуазэ зышIоигъохэм гъэ­шIэгъоныбэ къяжэ. Археологическэ чIыналъэу ЖэшIукъокIэ (Шу­шук) заджэхэрэм щыкIорэ археологическэ Iоф­шIэн­хэм яшIуагъэкIэ блэкIыгъэм инэпэеплъ пкъыгъо мин пчъагъэхэу чIым ыушъэфыщтыгъэхэр къыщычIахых.

Къоджэ псэупIэу Победэм имыжъо къычIэщыпIэу ВОЛМА-м ыгъэлажьэрэм археолог цIэ­ры­Iохэу Владимир Эрлихрэ Георгий Годизовымрэ илъэсих хъугъэу щетIэх. Гипс къычIэщыпIэр щагъэпсынэу ВОЛМА-м иIофы­шIэхэм чIыналъэр къызаплъы­хьэм, ижъырэ цIыфым илъэуж­хэр угу къэзгъэкIырэ ужхэр щы­­зэбгырыдзыгъэхэу гу лъатагъ, яшIошIхэр аушэтыжьынхэм фэшI археологхэр къыра­гъэ­блэгъагъэх ыкIи ар хьаулые хъугъэп.

— Тарихъым илъэхъан изы Iахь ин тыщыгъозэнымкIэ ЖэшIукъо етIэнхэм мэхьанэшхо иI. КъыщычIэдгъэщыгъэ саугъэтхэм охътэ шIукIае къызэлъаубыты: тиэрэ ыпэкIэ я 28-рэ лIэшIэгъум къыщегъэжьагъэу я 10-рэм нэс. ПстэумкIи гъэ мин­рэ ныкъорэ фэдиз. Къыщыдгъо­тыгъэ тарихъ кIэнхэм яхьатыркIэ ЖэшIукъо археологическэ чIыналъэр пасэм ижъырэ цIыф­хэм ятIысыпIагъэу тлъытагъэ ыкIи тыхэукъуагъэп, тарихъ сау­гъэтэу щитэкъухьагъэхэм ар къагъэшъыпкъэжьыгъ, — къыхегъэщы тарихъ шIэныгъэхэм-
кIэ докторэу, археологэу Владимир Эрлих.

ПстэумкIи археологическэ IофшIэнхэм гектар 75-рэ къызэ­лъаубытыщт. ДжырэкIэ ушэтыгъэр ащ ызыплIан. ПсэупIэжъы­щтыгъэхэмрэ хьэдэ гъэтIылъыпIэхэмрэ жъугъэу къыщычIагъэ­щыгъэх. Ау, Владимир Эрлих къызэриIуагъэмкIэ, хьэдэ ухъумапIэхэр нахь къебэкIых. Илъэ­сих уплъэкIунхэм къакIоцI фэдэ саугъэт 30 чIыгум къыхахы­жьыгъ. Ахэм ящысэкIэ хьэдэ ухъумапIэхэм ямыжъо дэпкъхэр ижъырэ цIыфхэм икIэрыкIэу зэрагъэфедэжьыщтыгъэмкIэ еплъыкIэр къагъэшъыпкъэжьыгъ.

— Исп унэхэм яIахь инхэр хьэдэ гъэтIылъыпIэу къычIэдгъэ­щыгъэхэм зэкIэми къахэтэгъуа­тэх, ящытыкIэкIэ ахэр а чIыпIэм зэрэщамыгъэуцугъэхэр нафэ, зэпырыгъэзагъэх. Ащ елъытыгъэу, нэмыкI чIыпIэ щыгъэпсыгъэгъэ хьэдэ ухъумапIэхэр зэхахыжьхэти, фэшъхьаф­хэр аугъоищтыгъэхэу Владимир Эрлихрэ сэррэ тлъытагъэ ыкIи аущтэу къычIэкIыгъ. ЗэкIэми гъучIыр, керамикэр, бзылъфыгъэ Iэпэщысэ зэфэшъхьафхэр къа­чIэтхыгъэх. Ахэм яшIуагъэкIэ тарихъым илъэхъан иIахь ин дгъэунэфын тлъэкIыгъ, — къе­Iуатэ КъокIыпIэм щыпсэурэ лъэпкъхэм яискусствэ имузей и Къутамэу Мыекъуапэ дэтым иIофышIэу Георгий Годизовым.

ПсэупIэжъхэм якъыхэгъэщынкIэ чIэу тырахырэр куоп, сантиметрэ 40 ныIэп, ары нахь мышIэми, сакъыныгъэшхо ахэлъэу етIэн IофшIэнхэр зэшIуа­хых, сыда пIомэ анахь пкъыгъо цIыкIуми тарихъ мэхьэнэ ин иI. ГущыIэм пае, IитIум ачIэфэрэ мыжъо уджэшъугъэу зичэзыу етIэнхэм къащагъотыгъэр лэ­жьыгъэ ыкIи мыжъо гъэушъэбалъэу ижъырэ цIыфхэм агъэфедэщтыгъэу чIыпIэм Iоф щызышIэрэ шIэныгъэлэжьхэм алъытагъ. Нахь кIасэу чIым къызхидзыгъэ къутафэм еплъы­кIэр къыгъэшъыпкъэжьыгъ.

ЧIыналъэу ЖэшIукъо ишъэф­хэм якъычIэгъэщынкIэ археологическэ етIэнхэр илъэс пчъа­гъэхэм ателъытагъэх. БлэкIыгъэм ишъэфэу ащ джыри ыухъу­мэрэр зыфэдизыр къэшIэгъуай. Ау нафэр зы — ар мэхьэнэ ин зиIэ культурнэ кIэнышху. Пэсэрэ джэрз лъэхъаным къыще­гъэжьагъэу гъучI лIэшIэгъум

нэс къыриубытэрэм инэпэеплъ пкъыгъо миным нахьыбэр 2015-рэ илъэсым къыщыублагъэу джырэ нэс къыщычIахыгъах. Археологхэм къызэраIуагъэмкIэ, республикэм щыпсэухэрэми, ихьакIэхэми ахэр зэрагъэлъэгъунхэм пае етIэнхэр зауххэкIэ къэгъэлъэгъон ин агъэпсыныр ягухэлъ. ДжырэкIэ чIыпIэм икъыхэхын дэлажьэх.

Анцокъо Ирин.