УцIыфыныр къин, умыцIыфыныр псынкIэ

Болэт ГъучIыпсэ Якъубэ ыкъор нэтыхъое лъэпкъ. ИкIэлэгъум къыщегъэжьагъэу ежь илэгъумэ дэгъукIэ къахэлыдыкIыщтыгъ. Куп зэрищэныр, орэд къыIоныр, къэшъоныр сэнаущыгъэ инэу ГъучIыпсэ хэлъыгъэх. Ар икIалэхэм, икъорылъфхэм къафыщинагъ.

Зэошхор къызежьэм, хэгъэ­гур къэзыухъумэщтхэм ащыщ хъугъэ. Зыныбжь имыкъоу ащ хэзыгъэхъуагъэхэ кIалэхэм апэ итыгъ. Зэошхом разведчикэу хэтыгъ, наградыбэ зиIагъэмэ ГъучIыпсэ ащыщыгъ. Заор зыщыуцужьыщт илъэсым, шъобжьышхо заом къытырищагъ, лъэкъо лъэныкъор хилъхьагъ, ынэ лъэныкъуи сэкъатныгъэ фэхъугъ. Заом къызекIыжьым, Ханскэм дэт тракторист курсхэр къыухынхэу кIуагъэ. КIэлэегъа­джэу езыгъэджэщтым ыгу къызэрегъурэр къыхэщэу, къызэриIощтыр ымышIэу кIалэм ыпашъхьэ къызеуцом риIуагъ: «Тракторист курсхэр къэсыухынэу сыфай, механизатор сэнэхьатым Iоф рысшIэщт. Летчикэу Мересьевым лъэ­къуитIу иIагъэп, ау ащ ошъогум тетэу иIофшIэн ыгъэцакIэщтыгъ. Сэ зы лъакъо сиI, чIыгум сытетэу хэгъэгум сыфэлэжьэщт».

ДэгъукIэ курсхэр ГъучIыпсэ къыухи, чылэм къызегъэзэжьым тракторым тырагъэтIысхьагъ, анахь дэгъоу Iоф зышIэрэмэ апэ итэу, пенсием нэсыгъ. Ащ фэдиз илъэс пчъагъэм «отпуск», больничнэри зыфэпIощтхэр егъашIэм иIагъэхэп: иIофшIэн фэшъыпкъагъ, сыд лъэныкъокIи адрэхэм щысэтехыпIэ афэхъущтыгъ. лIыблэнагъэ зэрихьагъ. Чылэм иныбжьыкIэхэм ащыщ горэ игъогу дэуцохыгъэмэ, Гъу­чIыпсэ зэрищалIэти, ар зэрэмытэрэзыр гуригъаIощтыгъ. ГъучIыпсэ ренэу ыIощтыгъ: «УцIыфыныр къин, умыцIыфыныр псынкIэ». Непэ къызнэсыгъэм а гущыIэжъыр цIыфхэм къахэнагъ. Республикэм къи­кIыхэу хъызмэтшIапIэм икъэIэтын зэрэкIорэр зыуплъэкIунхэу районым къакIощтыгъэхэм агъэшIагъоу ГъучIыпсэ еплъыхэ зыхъукIэ, ахэм тхьаматэм ариIощтыгъ: «ГъучIыпсэ нэтыхъуаехэм я Мересьев». Пенсием зэкIо ужым, тхьаматэм дэжь чIахьи риIуагъ: «Сэ джы езгъа­жьэу унэм ситIысхьажьыныр емыкIу, кум сижъугъэтIысхьи сишIуагъэ къэзгъакIоу хъызмэтым Iоф щысшIэщт». Анахь тхьамэтэшхоу щытхэм IуакIи— шIыкIи ГъучIыпсэ къафигъотыщтыгъ. ХабзэмкIэ зэрэхъупхъэм фэдэу, иунагъокIи хъупхъагъэ: былымхэр иIагъэх, ищагу чэтэхъо фермэм фэдэу щагубзыу­хэр дизыгъэх.

ГъучIыпсэ заом къызекIы­жьым, Бжъыхьэкъоежъым щыщэу Пчэнышъуаемэ япшъашъэу ежь фэдэу хъупхъэу, гукIэгъу­шхо зыхэлъ бзылъфыгъэ къоданэ ныбжьыкIэ дахэу Цацэ къы­щагъ. Янэ хилъхьэгъэ шэн-хэбзэ да­хэм, гукIэгъу иным бзылъфы­гъэр джыри нахь дахэ яхъулIэщтыгъэ. ГъучIыпсэрэ Цацэрэ сабыитф зэдапIугъ. Акъохэу Аслъани, Гъэфури, апхъоу Светлани, Гъу­чIыпсэ икъорэлъф-пхъорэлъфхэу Астемири, Джэнэти, Фариди, Щамили, Рэщыди Гъу­чIыпсэ ишIыкIэ-IуакIэхэр къахэщых. ОрэдыIо бэлахьых, къэшъуакIох; зэмылIэужыгъо Iэмэ-псымэхэм къаригъэIонэу искусствэ­хэмкIэ еджапIэм щеджагъ Астемир, анахь кIэлэегъэджэ дэгъоу Ацумыжъ Щамсэт талант зыхэлъ кIалэм шIэныгъэ куу къыритыгъ.

ЦIыфыр зыгъэдахэрэр ишэн, ихабз, ицIыфыгъ, а зэпстэури Цацэ хэлъыгъ. Чылэм къызыдэхьагъэм къыщегъэжьагъэу Цацэ шэнэу къыштэгъагъ мазэм зэ, мэфэку мафэм, сымаджэу чылэм дэсхэм алъыплъэныр. Шхын кIэщыгъо стырым хьакуры­жъэ хьалыгъу фабэр игъусэу, ащ къуаер, щатэр акIыгъужьэу сымаджэхэм Цацэ афихьы­щтыгъ. Ежь кIуачIэ фэмыхъун хъумэ ипшъашъэу Светэ IэпыIэгъу фэхъущтыгъ. Цацэ щэIэфэ а хабзэр хинагъэп. Къуаджэм пщэрыхьакIо Iазэхэр дэсыгъэх, ахэм гъусэгъу афэхъуи, Цацэ цIыфхэм япщэрыхьакIо хъупхъэ хъугъагъэ.

Нэтыхъуае Щариф ыцIэу бзылъфыгъэ чан хъупхъэ дэ­сыгъ. ОшIэ-дэмышIэу ащ ынэхэм амылъэгъужьэу хъугъэ. Щарифэ ыкъошхэм, иIахьылхэм зэращэлIэжьын ашIоигъуагъ, ау ежь иунэжъ икIынэу фэягъэп. Хьаблэр зэхэгущыIэжьи, ащ анаIэ тырагъэтынэу рахъухьагъ. Хъулъ­фыгъэхэм кIымафэм пхъэу ыгъэстыщтыр къыфащэщтыгъ, ар къакъырым фычIалъхьажьы­щтыгъ. Бзылъфыгъэхэм яунэгъо IофшIэн зэрашIэщтым фэдэу, чэзыур зытефэрэм Щарифэ ифэIо-фашIэхэр агъэцакIэщты­гъэх. КIымэфэ чэщым имашIо мыкIосэным пае ихьаку пхъэтэкъэжъ ралъхьажьыщтыгъэ. ЗыкIи къыхэкIыгъэп ышхын иунэ имылъэу. Цацэ IофышIэ зыдэ­кIым, бзылъфыгъэу шъофым Iоф щызышIэхэрэр къыугъоихи ари­Iуагъ: «Дунэе нэфыр зымылъэгъужьырэ Щарифэ ихьаблэ тес цIыфхэм зэнэмысыжьэу аIыгъ. Ахэр тэ къытхэтхэу шъофми Iоф щашIэ. Тэри а бзылъфыгъэ насыпынчъэм IэпыIэгъу тыфэхъу­нэу къыттефэу сэлъытэ» — ыIуагъ Цацэ. Джащ къыщегъэ­жьагъэу зэкIэ чылэм дэс бзылъфыгъэхэри хъулъфыгъэхэри зэдеIэжьхэзэ, Щэрифэ идунай ехъожьыфэ, цIыфхэм аIыгъы­жьыгъ. Джаущтэу Цацэ бэмэ гу алъитэу, гукIэгъушхо хэлъэу щытыгъ. Ащ шIоу ышIэгъэ пстэури, ишъхьэгъусэ ГъучIыпсэ илIыблэнагъи, зэфэдэу нэбгыри­тIум ахэлъыгъэр лъэуж дахэу цIыфхэм къахэнэжьыгъ.

Хьахъурэтэ Светлан.
Нэтыхъуай.