«Псы гъуаткIом мыжъор елъэсыхьэ»

Бжыхьэм ихьатыркIэ пIуакIэ хъугъэ чъыг пкIашъэхэм ябырэбэгъум агъэбылъыщтыгъэ чIыпIэ дэхабэхэр нэплъэгъум джы къыфызэIуахыгъ. Ахэм яз гранит къушъхьэ псыдэчъыпIэкIэ заджэхэу Шъхьэгуащэ иIэр.

ЫпкIэ хэмылъэу хэтрэ зекIуи зэригъэлъэгъун ылъэ­кIыщт, чIыопс саугъэтыр илъэсым къыкIоцI цIыфыбэ кIуапI. Къушъхьэ псыдэчъыпIэм узщыдэплъэн плъэкIыщт уцупIэ пчъагъэу иIэм ренэу зекIохэр ащызэблэкIых.

— Тэ Къырым тыкъикIыгъ. Тадэжьи дахэ, хыри тиI, ау Адыгеим идэхагъэ нэмыкI. Мэзыр къышъобэ­кIы, ар тхъагъо. Гранит псыдэчъыпIэр дгъэшIэгъон икъугъ. Итеплъэ кIуачIэу иIэр нэм фэплъэкIырэп. Шъолъырыбэмэ тащыIагъ, тлъэгъугъэри бэ, ау Адыгеим фэдэу зыми тиумэхъыгъэп. Сэ зэрэслъы­тэрэмкIэ, мы чIыпIэр Темыр КаказымкIэ анахь дах. БлимыгъэкIэу хэти къэкIон фаеу сэлъытэ, — къеIо Къырым щыщ зекIоу Александр Зайцевым.

Гранит къушъхьэ псыдэчъыпIэр Адыгеир къызэрашIэжьрэ чIыпIэ шъхьаIэу иIэмэ яз. Iуашъхьэу ПчыцищкIэ (ТрезубецкIэ) заджэхэрэм дэжь ар къыщежьэ ыкIи километриплI фэдизыр икIыхьагъэу Шъхьэгуащэ къырехы. Иублэгъум самбырэу къырычъэрэ псыхъом къушъхьэ псыдэчъыпIэр бгъузэ зэрэхъурэм дакIоу зехъожьы. Ичъэ хигъахъозэ зыкъузрэ гранит мыжъо­шхомэ гузажъозэ адэчъы. Анахь чIыпIэ зэжъоу иIэм метритIу фэдиз ишъомбгъуагъ, псыхъор къыздэкIуаерэм, адырабгъум узэпырыпкIын плъэкIынэу нахь бгъузэ мэхъу. Нэпкъхэр гранитхэкIэу зэрэщытыр зыгорэм хэгъэкIокIэгъуай: ышъо плъыжь дахэ, псым зигъэуцIынкIэ нахь чIапцIэ мэхъу. Джы фэдэ уахътэм псыхъом ышъо шхъонтIэгъакIэу къыубытрэми ар нахь къегъэлъэшы. Гранит мыжъошхохэу псыхъом щитэкъу­хьагъэхэр къарыу лые зиIэ горэм зэбгыридзыгъэхэу къыпщэхъу. Ары нахь мышIэми, метрэ пчъагъэхэр зикIыхьэгъэ мыжъошхохэу тхыпхъэ зэфэшхьафхэр зыхэбзыкIыгъэхэр уахътэмрэ жьыбгъэмрэ иIэпыIэгъу­хэу Шъхьэгуащэ ыпсыхьагъэх.

— Гранит псыдэчъыпIэр зекIохэм зэкIэм ядгъэ­лъэгъурэмэ яз. ЗекIозещэхэм ар зэхагъэуцорэ лъагъохэм ахэт, сыда пIомэ ащ ыдэжь укъэмыуцоу Гъозэрыплъэ укIон плъэкIыщтэп. АпэрэмкIэ — нэплъэ­гъум зыфещэ, ятIонэрэмкIэ — фэдэ тыди щыплъэгъу­щтэп. Ар ядгъэшIэн, дгъэлъэгъон фае, — къыхегъэ­щы игущыIэ зекIозещэу Егор Кичигиным.

Гранитыр къушъхьэ мыжъо лъэпкъхэм ахалъытэ. ИпытагъэкIэ ыпшъэ макIэ ыгъэкIощтыр. Илъэс миллион пчъагъэкIэ узэкIэIэбэжьмэ чIыгум икуупIэ хэхьэгъэ магмэм ащ зыкъхиушхьафыкIыгъ ыкIи пытагъэм итамыгъэу алъытэ. Ары нахь мышIэми, уахътэм ари пэлъэшышъурэп. Игъорыгъозэ псым елъэсыхьэ, псыхъо­дэчъыпIэ фешIышъ, еушъомбгъу. Мы чIыпIэ дахэу Адыгеим непэ иIэри ары гъэпсыгъэ зэрэхъугъэр. Гъэнэфагъэ, тишъолъыр ичIыопс гъэшIэгъоныбэ зыхеушъафэ. Ахэм иягъэ аримыгъэкIэу, ядэхагъэкIэ зызгъэбаи зышIоигъохэм шъэфыбэхэр къафиунэфыным Адыгеир фэхьазыр.

Анцокъо Ирин.