Неущ рагъэжьэщт

Чъэпыогъум и 15-м къыщегъэжьагъэу шэкIогъум и 14-м нэс цIыфхэм якIэтхыкIыжьын Урысыем щыкIощт. 2020-рэ илъэсым ар зэхащэнэу щытыгъ, ау пандемием ыпкъ къикIыкIэ мы илъэсым къахьыжьыгъагъ.

Къэралыгъо статистикэмкIэ Федеральнэ къулыкъум и ГъэIорышIапIэу Адыгэ Республикэм щыIэм Iофтхьабзэм Адыгеир зэрэфэхьазырым тыщигъэгъозагъ. Ащ къызэрэщытаIуагъэмкIэ, кIэтхыкIыжьыныр ыпэкIэ зэрэрагъэкIокIыщтыгъэм зэхъокIыныгъэ­хэр фэхъугъэх.БлэкIыгъэхэм ялъытыгъэмэ мыр аужырэ шапхъэхэм адиштэу гъэпсы­гъэщт, шIыкIэ-амалыкIэхэр къызыфагъэфедэщтых. КIэтхыкIыжьакIохэм зэкIэми планшетхэр аIыгъыщтых, ащ дакIоу, шIоигъо­ныгъэ зиIэхэм ежь-ежьырэу къэ­ралыгъо фэIо-фашIэхэм япортал къызыфагъэфедэзэ кIэтхыкIыжьыныр агъэцэ­кIэн алъэкIыщт.

— Адыгеим Урысые кIэтхыкIыжьыным зэрифэшъуашэу зыфигъэхьазырыгъ. Iоф зышIэщт купыр тыугъоигъэ, кIэтхыкIыжьыным фэгъэзэгъэщтхэм ящыкIэгъэщт пкъыгъохэр зэкIэ яI. ЗэкIэмкIи кIэтхыкIыжьэкIо 832-рэ дгъэнэфагъэ, ахэм анэмыкIэу, зыгорэ къэсымэджа­гъэмэ е къыдэмыкIышъугъэмэ, зэблэзыхъущтхэри тиIэх. Рес­публикэм ирайон зэфэшъхьаф­хэм чIыпIи 140-рэ ащыдгъэпсыгъ, ахэм зэкIэми лъыплъэкIо зырыз ятпхыгъ. КIэтхыкIы­жьыным фэгъэзэгъэщтхэм япхыгъэ уплъэкIун Iоф­шIэнхэр АР-м хэгъэгу кIоцI Iоф­хэмкIэ и Министерствэ икъулыкъухэм зэшIуахыгъэх, — еIо Къэ­ралыгъо статистикэмкIэ Феде­ральнэ къулыкъум и ГъэIоры­шIапIэу Адыгэ Республикэм щыIэм иIофышIэу Татьяна Фарафонтовам.

Унагъохэр къакIухьанхэр рамыгъажьэзэ, апэрэ мафэхэм кIэтхыкIыжьыным хэлэжьэщтхэм егъэджэнхэр афызэхащэщтых. ГущыIэм пае, чъэпыогъум и 15-м яIофшIэн зэрэзэхащэщтым фэгъэхьыгъэ видеоегъэджэнхэр къарагъэлъэгъущтых, программэм Iоф зэрэдэпшIэщтыр арагъэшIэщт. ЯтIонэрэ мафэм практическэ IофшIэнхэр агъэцэкIэщтых, шъхьадж ипланшет ыIыгъэу иIофшIэн зэрэзэхищэщтыр къыгъэлъэгъощт, ящэнэрэ мафэм шIэныгъэу зэрагъэгъотыгъэхэмкIэ заушэтыжьыщт. Зэрифэшъуашэу зыкъэзыгъэлъэгъуагъэхэм зэзэгъыныгъэ адашIынышъ, чъэпыогъум и 20-м IофшIэныр аублэщт, унагъохэр къакIухьащтых.

КIэтхыкIыжьакIохэм аныбжь зэфэшъхьаф, студентхэри бэу ахэтых. ШIоигъо­ныгъэ зиIэ волонтерхэри Iофтхьабзэм хэлэжьэщтых. Ахэм Iоф зэрашIэщт программэр агъэхьазырыгъ. Апэрэ мэфитфым гурыт еджапIэхэр къакIухьащтых ыкIи кIэтхыкIыжьыным мэхьанэу иIэр къизыIотыкIырэ видеороликхэр кIэлэ­еджакIохэм къафагъэлъэгъощтых.

Чъэпыогъум и 20-м къыщегъэ­жьагъэу лъэныкъуабэ къызэлъы­зыубытырэ гупчэхэм ачIэсхэу Iоф ашIэщт. КIэтхыкIыжьыныр зыщыпшIын плъэкIыщт чIыпIэ шъхьафхэр мыхэмэ ащагъэпсыгъэх. Ащ къекIуалIэхэрэм программэм Iоф зэришIэрэр арагъэлъэгъущт.
2010-рэ илъэсым мыщ фэдэ Iофтхьабзэ къэралыгъом щы­кIуагъ. Ащ къыкIэлъыкIогъэ илъэс­­хэм демографием ылъэ­ныкъо­кIэ зэхъокIыныгъэхэр Урысыем ихъухьагъэх. Мы илъэ­сым щы­Iэщт кIэтхыкIыжьыным ишIуагъэ­кIэ ахэр зэрифэшъуашэу къагъэ­нэфэщтых.
Урысые кIэтхыкIыжьыныр – цIыфхэм ящыIакIэ нахьышIу шIыгъэным, экономикэ ыкIи социальнэ Iофхэм язытет гъэу­нэфыгъэным фэIорышIэ. Щынэгъончъэу Iофтхьабзэр рекIокIынымкIэ хэбзэгъэуцугъэм диштэу пшъэрылъхэр зэкIэ зэшIуахынхэр мыщ епхыгъэ къулыкъухэм япшъэрылъ. Пандемием илъэ­хъан Къэралыгъо фэIо-фашIэхэмкIэ порталым иамалхэр игъэкIотыгъэу электроннэ кIэтхыкIы­жьынымкIэ къызыфагъэфедэным пылъых.

Мы илъэсым ахэр нахь жъу­гъэу къызыфагъэфедэнэу агъэ­нафэ. Чъэпыогъум и 15-м къы­щегъэжьагъэу кIэтхыкIыжьыным фэгъэхьыгъэу къэралыгъо фэIо-фашIэхэмкIэ порталым къихьащт уцугъо пчъагъэкIэ ар бгъэцэкIэн плъэкIыщт. КъэIо­гъэн фае зэу умышIыгъэмэ, икIэрыкIэу ухэхьажьыгъэми укъызнэсыгъэм лъыпыбдзэжьын зэрэплъэкIыщтыр. Унагъом исыр зэкIэ мы сайтыр къызыфэбгъэ­федэзэ кIэптхыкIыжьынхэ плъэ­кIыщт. IофшIэныр зыуухыкIэ код гъэнэфагъэ къыпфэкIощт. КIэтхыкIыжьакIор унэм къызы­Iу­хьэкIэ ар ебгъэлъэгъун фае, ежь ипрограммэкIэ ыуплъэ­кIужьыщт, унагъом исыр зэкIэ хэтымэ зэригъэпшэщт.

— Аужырэ шапхъэхэм адиштэрэ шIыкIэхэр нахьыбэу мы илъэсым дгъэфедэщтых. ГущыIэм пае, зэикI къэралыгъо фэIо-фашIэхэм япортал ежь-ежьырэу зыщатхыжьын алъэкIыщт, лъэныкъуабэ къызэлъызыубытырэ гупчэхэми джащ фэдэу фэIо-фашIэр щагъэцэкIэн амал яIэщт, ащ нэмыкIэу кIэтхыкIыжьакIохэр зычIэсхэ участкэхэми якIолIэнхэ алъэкIыщт. Мафэ къэс кIэтхыкIыжьакIохэм унагъохэр къакIухьащтых.

ЫпэкIэ кIэтхыкIыжьыныр зышIыхэрэм тхьэпэ бланкхэр аIы­гъыгъэхэмэ, джы нэбгырэ пэпчъ планшет IэкIэлъыщт. ЗэхъокIыныгъэу къыхэхьагъэхэм яшIуагъэкIэ Iофтхьабзэр нахь IэшIэхы хъущт. КъэIогъэн фае пандемием ыпкъ къикIыкIэ санитарнэ шапхъэхэр къыдалъы­тэзэ Iоф зэрашIэщтыр.

КIэтхыкIыжьакIохэм яупчIэхэр зыфэгъэхьыгъэщтхэр социальнэ-демографие политикэр, цIыфым ыныбжь, бзэу ышIэрэ пчъагъэр, Iоф зыщишIэрэр, ищыIэкIэ-псэукIэ къэзыгъэлъэгъо­рэ нэмыкI упчIэхэри аратыщтых.

КIэтхыкIыжьыным зэкIэ къы­хэгъэлэжьэгъэнхэм фэшI хэбзэ гъэцэкIэкIо ыкIи чIыпIэ зыгъэ­IорышIэжьын къулыкъухэм яп­шъэрылъхэр зэрифэшъуашэу агъэцэкIэнхэ фае.

КIэтхыкIыжьыным шIуагъэу пылъыр цIыфхэм къагурыIуагъ.

Къэралыгъо фэIо-фашIэхэмкIэ порталым щызэхащэщт кIэтхыкIыжьыным фэгъэхьыгъэ тестированиеу ашIыгъэм изэфэхьысыжьхэр къышIыхэзэ УФ-м цифрэ шапхъэхэм атехьэгъэнымкIэ, зэпхыныгъэмкIэ, зэлъы­IэсыкIэ амалхэмкIэ и Министрэу Олег Качановым ар зэрифэшъуа­шэу зэрагъэпсыгъэр къыIуагъ. Ащ дэгъоу Iоф ышIэу нахьыбэмэ агъэнэфагъ, зымыгъэрэзэгъэхэ чIыпIэхэр агъэтэрэзыжьыгъэх. Электроннэ кIэтхыкIыжьын тхьапэр хьазыр.

ДЕЛЭКЪО Анет.