АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ къеты

АгъапцIэхэрэм къахэхъуагъ

Мы аужырэ уахътэм Интернет зэпхыныгъэм иамалкIэ цIыфэу агъапцIэхэрэм япчъа­гъэ хэпшIыкIэу хэхъуагъ. Мафэ къэс шIыкIакIэхэр ахэм къаугупшысых.


БзэджашIэхэм товархэр ащэхэу ыкIы ащэфыхэу сайтхэм мэкъэгъэIухэр къарагъахьэх. Товарыр къыпфигъэхьыным пае ыпэ рапшIэу ахъщэр икартэ ибгъэхьан фаеу ареIо, ахъщэр ештэшъ, ипшъэрылъ ыгъэцэкIэжьырэп.

Джащ фэдэу сайт зэфэшъхьафхэм къарагъахьэрэ мэкъэгъэIухэм бзэджашIэхэр алъэплъэх. Товарыр ащэфынэу араIо, нэужым ушъхьагъу зэфэшъхьафхэр ашIыхэзэ банковскэ картэм иномер ыкIи CVC-кодыр зэрагъашIэ, СМС-кIэ къэкIогъэ кодыри къарагъаIо. Ахэр зызэрагъашIэкIэ цIыфым исчет ехьэх, илъыр рахы.

Банкым къышъуитыгъэ картэм иномер яшъуIон фаеу зыгорэкIэ СМС-мэкъэгъэIу къышъуIукIэмэ е телефонымкIэ къышъуфытеохэмэ, шъушIошъ шъумыгъэхъу, гъэпцIакIохэм зяшъумыгъэгъэдел, цыхьэ афэшъумышI. Товарым ыуасэ нэмыкIхэм ялъытыгъэмэ бэкIэ нахь макIэ зыхъукIэ, шъуфэсакъ — бзэджашIэу къычIэкIын ылъэкIыщт. А товар дэдэр цыхьэ зыфэпшIын плъэкIыщтхэм ащыпщэфышъущт. Почтэм е курьерым къыIыпхыжьы зыхъукIэ ахъщэр птымэ нахь тэрэз.

Шъуисабыйхэм шъуафэсакъ

Зыныбжь имыкъугъэхэм мыхъо-мышIа­гъэхэр къяхъулIэхэу, гъогум бзэджашIэхэр ащылъыплъэхэу Интернетым къэбархэр къехьэх. Шъолъыр зэфэшъхьафхэм ащ фэдэ хъугъэ-шIагъэхэр ащагъэунэфых.

АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ ны-тыхэм джыри зэ агу къегъэкIыжьы кIэлэцIыкIухэм сакъыныгъэ къызыхагъэфэнэу, урамым тетыхэ зы­хъукIэ ягъэпсыкIэ зыфэдэн фаер арагъэшIэнэу:

— цIыфыбэ зыщызекIорэ ыкIи къэнэфырэ гъогухэм атетынхэу;

— гъэсэныгъэм иучреждение кIохэ зыхъукIэ ямызакъоу, ялэгъухэм ахэтынхэу;

— зыщыщ амышIэхэрэм адэмыгущыIэнхэу, шIухьафтынэу къащэихэрэр къаIамыхынхэу;

— зыщыщ амышIэхэрэм лифтым адимытIысхьанхэу, нэмыкI чIыпIэхэм адыщымытынхэу;

— зыщыщ амышIэхэрэм адэмыгущыIэнхэу, зи къа­Iамыхынэу;

— ахъщэ, гаджетхэр, уасэ зиIэ Iэмэ-псымэхэр къамыгъэлъэгъонхэу;

— ошIэ-дэмышIэ Iоф къэхъугъэмэ цIыфхэр зыдэщыIэ чIыпIэм чъэнхэу, куонхэу;

— къатыбэу зэхэт унэм къащыщыхьагъэхэмэ, звонокхэм атеонхэу;

— къызыщынэхэкIэ ны-тыхэм е полицием афытеонхэу.

Ны-тыхэр! Шъуисабыйхэм ящыIэныгъэрэ япсау­ныгъэрэ шъоры зыIэ илъыр. Сакъыныгъэ къызыха­­гъэ­фэнэу, амышIэрэ цIыфхэм акIэрымыхьанхэу яшъуIу.

ХъункIакIохэм зыщышъуухъум

Общественнэ чIыпIэхэм хъункIэн бзэджэшIагъэхэу ащызэрахьэхэрэм ащыухъумэгъэнхэм фэшI шIэгъэн фаехэм полицием иIофышIэхэм цIыфхэр ащагъэгъуазэх.

Мыщ фэдэ шапхъэхэр зыщышъумыгъэгъупшэх:

— унэм шъукъикIы зыхъукIэ ахъщэу шъуищыкIэгъэ­щтым фэдиз шъуштэ, къэшъущэфыщтыр лъапIэмэ, банковскэ карточкэр жъугъэфедэ;

— карточкэхэм япин-кодхэр тхыгъэу, е ежь карточкэм тетхагъэу шъумыIыгъых;

— Iалъмэкъыр е ахъщалъэр шъущэфыхэрэр зэрылъ курэжъыем е пакетым ишъумылъхьэх;

— сумкэ е барсеткэ пIыгъымэ, ар уагупэкIэ къэщагъэу щытын фае;

— бумажникыр, мобильнэ телефоныр е уасэ зиIэ пкъыгъохэр ыкIыбыкIэ щыIэ джыбэхэм арышъумы­лъхь, бзэджашIэхэм рахыныр къины къащыхъущтэп.

Зыщышъумыгъэгъупш! ЦIыфыбэ зыщызэхэт чIыпIэхэр ары тыгъуакIохэр зыдэщыIэхэр. Общественнэ транспортым шъуисы, вокзалым, тучанхэм, бэдзэрхэм шъуащыIэ ыкIи нэмыкI зэхэхьэ инхэм шъуахэты зыхъукIэ сакъыныгъэ къызыхэжъугъаф.

Къышъотыгъуагъэхэмэ, ыпэрапшIэу Iэгъо-благъом итыгъэхэм шъуяупчI, нэужым полицием икъулыкъу­шIэхэм шъуафытеу.

«Щынэгъончъэ» счет зэрэщымыIэр зыщышъумыгъэгъупш

Адыгеим пэIудзыгъэ бзэджэшIагъэу щызэрахьэхэрэр нахьыбэ мэхъу зэпыт. ГущыIэм пае, Мыекъуапэ щыпсэурэ хъулъфыгъэу илъэс 37-рэ зыныбжьыр полицием идежурнэ часть къытеуагъ.

Ащ къызэриIуагъэмкIэ, Интернет-тучаным илIыкIо ар дэгущыIагъ ыкIи ищыкIэгъэ товарыр къыщищэфынэу зэзэгъыныгъэ дишIы зэхъум ахъщэр пэшIорыгъэшъэу къытын фаеу къыриIуагъ. Сомэ мини 10 зыфырегъэхьэ ужым ар къыдэгущыIэжьыгъэп.
Илъэс 61-рэ зыныбжь бзылъфыгъэм 8-495-кIэ къы­ригъэжьэрэ зэмылIэужыгъо номерищыкIэ къыфытеуагъэх. Икартэ илъ ахъщэхэр бзэджашIэхэм рахы ашIоигъоу аущтэу мыхъуным пае IэпыIэгъу къыфэхъущт­хэу бзылъфыгъэр агъэдэIуагъ ыкIи къыраIогъэ счетым банкоматым кIуи, сомэ мин 55-рэ афыригъэхьагъ. Мыекъопэ районым щыпсэурэ бзылъфыгъэу илъэс 63-рэ зыныбжьыми бзэджашIэхэм къаIорэр ышIошъ хъуи, сомэ мин 70-рэ афыригъэхьагъ.

Илъэс 32-рэ зыныбжь хъулъфыгъэу Адыгэкъалэ щыпсэурэр джащ фэдэу агъэделагъ, банкым иIофышIэу зыкъагъэлъагъуи, картэм и CVC-код къырагъэIуагъ ыкIи икредиткэ сомэ мини 140-рэ рахыгъ.

Полицием иIофышIэхэм джыри зэ шъугу къагъэ­кIыжьы: «щынэгъончъэ» картэм ахъщэр иплъхьанэу къыуаIо зыхъукIэ, телефоныр бгъэтIылъыжьын фае, банкым шъуекIуалIэмэ е банкым шъутеомэ нахьышIу.

Ежь-ежьырэу шъон пытэхэр ышIыщтыгъэ

Тэхъутэмыкъое районым щыпсэурэ хъулъфыгъэу илъэс 32-рэ зыныбжьым псауны­гъэмкIэ зиягъэ къэкIон ылъэкIыщт, спирт зыхэт шъон пытэхэр хэбзэгъэуцугъэм димыштэу ыщэу агъэунэфыгъ.

Ежь-ежьырэу ышIыгъэ шъон пытэ литри 2,5-рэ полицием иIофышIэхэм иунэ къырахыгъ. Мыщ фэдэ хъугъэ-шIагъэм пае мы илъэсым административнэ пшъэдэкIыжь зэрихьыгъэри агъэунэфыгъ. Аугъоигъэ тхьапэхэм апкъ къикIыкIэ хъулъфыгъэм уголовнэ Iоф къыфызэIуахыгъ. Тазырэу сомэ мин 80 е зыгъэтэрэзыжьын IофшIэнхэр илъэсрэ ыгъэцэкIэнхэу тыралъхьашъущт.

Джащ фэдэу илъэс 70-рэ зыныбжь хъулъфыгъэм ежь-ежьырэу ышIыгъэ шъон пытэ ыщэу къулыкъушIэхэм агъэунэфыгъ, литрэрэ ныкъорэ иунэ къырахыгъ.

Хэбзэгъэуцугъэм димыштэу шъон пытэхэр зыщэхэрэ ыкIи зышIыхэрэм якъыхэгъэщын фытегъэпсыхьэгъэ пэшIорыгъэшъ IофшIэнхэр къулыкъушIэхэм зэхащэх. Мы лъэныкъомкIэ хэбзэгъэуцугъэм димыштэу зекIохэрэм административнэ ыкIи уголовнэ пшъэ­дэкIыжь арагъэхьыщт.

НэкIубгъор зыгъэхьазырыгъэр
ДЕЛЭКЪО Анет.