ИIофшIэн шIу елъэгъу

Зеки Шекерджи IэкIыбым тилъэпкъэгъухэу исхэм ащыщ, Тыркуер ары зыщыпсэурэр, мыщ имызакъоу, нэмыкI къэралыгъохэми ащызэ­лъашIэрэ врач-нейрохирург, профессор, ушэтакIу.

Зеки нэIуасэ тыфэзышIыгъэр Адыгеим икIи медицинэ Iэпы­Iэгъум пае Тыркуем кIуагъэу рихьылIагъэхэр ары. Онлайн шIыкIэм тетэу тэ тыдэгущыIагъ. КъызэрэтфиIотагъэмкIэ, илъэпкъ­кIэ ар Мамхыгъэхэм ащыщ, къызтекIыгъэ лIакъор къуаджэу Шъхьащэфыжь щыпсэущтыгъ. Ятэжъэу Мамхыгъэ Шумафэ 1889-рэ илъэсым Тыркуем икIы­жьыгъагъэхэм ащыщ, къалэу Анкара пэмычыжьэу щыт къуа­джэу Икизджэ дэтIысхьажьы­гъагъ. Ащ кIэлиплIэу иIагъэхэм ащыщ Зеки ятэу Асхьад. Яни тилъэпкъэгъухэм ащыщыгъ, къуаджэу Сиюк къырищыгъагъ.

Адыгэ лъэпкъэу къызыхэ­кIыгъэм ыбзи, ихабзэхэри ама­лэу иIэмкIэ къызэтыригъэнэнхэм пылъыгъэ унагъо Зеки къикIыгъ. Ащ ишыхьат адыгабзэкIэ мыдэеу зэрэгущыIэрэр. КъызэриIуагъэмкIэ, ицIыкIугъом къыщегъэжьагъэу яныдэлъфыбзэкIэ унагъом щыгущыIэхэу зэхихыгъ, ежьыми дэгъоу къыIэкIэхьагъ, еджапIэм зычIахьэр ары тыркубзэр зызэригъэшIагъэр.

Къуаджэу зыдэсхэм дэт гурыт еджапIэр ары Зеки зычIэхьэ­гъагъэр, ау апшъэрэ классхэм Тыркуем осэшхо зыщыфашIырэ лицееу М. К. Ататюрк ыцIэ зы­хьырэм щеджагъ. Ар къалэу Анкара зыдэтыр. ЕджапIэр «дэ­гъу дэдэкIэ» къыухи универ­ситетэу Хаджетепе медицинэмкIэ ифакультет чIэхьагъ.

КъызэрэтфиIотагъэмкIэ, ти­лъэпкъэгъоу Тыркуем кощыжьыгъэхэм мы лъэныкъом епхыгъэ сэнэхьат зэрагъэгъотыныр а лъэхъаным якIэсагъ, жъугъэу ащ иеджапIэхэм ачIахьэщты­гъэх. Зеки илIакъо щыщэу нэ­бгырэ 11-мэ медицинэм епхыгъэ гъэсэныгъэ яI. Ау арэп ежь ищыIэныгъэ зыкIырипхыгъэр, анахьэу нейрохирургием зызкIыфигъэзагъэр.

— СицIыкIугъом къыщыублагъэу медицинэм сищыIэныгъэ еспхынэу сыфэягъ. ЦIыфым ышъхьэкуцI зэрэгъэпсыгъэр сыдигъокIи сшIогъэшIэгъоныгъ, ау Iэзэгъу уцхэмкIэ сыIэзэнэу арэп, операциехэр сшIынэу сыфэягъ, — къыIуагъ Зеки.

«Мозг и хирургия» зыфиIорэ сэнэхьат зэригъэгъотыгъэр. Тыркуем ыкIи нэмыкI къэра­лыгъохэм ащызэлъашIэрэ нейрохирургэу, профессорэу, цIыфым ышъхьэкуцI ехьылIэгъэ микрохирургиер къэзыугу­пшы­сыгъэ­хэм ащыщэу Махмут Гази Яшар­гиль ишIогъэшхо къызэ­рекIыгъэр, сэнэхьатэу къыхи­хыгъэмкIэ ылъэ теуцоным иIа­хьышхо къызэрэхилъхьагъэр мыщ дэжьым къыщыхигъэщыгъ.

1983-рэ илъэсым Зеки университетыр къыухи иIофшIэн ригъэжьагъ. Анкара, Стамбул, Кырыккале, Самсун адэтхэ клиникэхэм ащылэжьагъ, Да­нием щыIэу Копенгаген дэт университетым ипрофессорэу Флеминга Гжеррис дэжь ушэтынхэр щызэхищэгъагъэх.

Апэрэ операциеу ежь-ежьырэу ышIыгъагъэр джы къызнэсыгъэм ыгу къэкIыжьы. Чэщым дежурствэ иIэу гъогу хъугъэ-­шIагъэм шъобжхэр зэрихыгъэ пшъэшъэжъыеу зышъхьэкуцI лъыр дэкIоягъэр операцие ышIын фаеу хъугъагъэ. Лъэшэу зэрэгумэкIыщтыгъэр, тIэкIуи ыгу щэч къызэрихьэщтыгъэр джы щхызэ къеIотэжьы. Арэу щытми пшъэшъэжъыем ыпсэ къыгъэнэн ылъэкIыгъ, зыпари къы­щымышIыгъахэм фэдэу зэтеуцожьи, унагъо ихьагъ, сабый­хэри къыфэхъугъэх. Ащ Зеки лъэшэу рэгушхо.

Непэ ар иIофшIэн хэшIыкIы­шхо фызиIэ врач, Стамбул дэт клиникэу Medipol Mega зыфи­Iорэм нейрохирургиемкIэ иотделение ипащ. Профессорым иIофшIэгъи 117-рэ дунэе журнал зэфэшъхьафхэм къадэхьагъ, нэмыкI авторхэм ыцIэ къызэрэраIуагъэр мин пчъагъи мэхъу. Тыркуем нейрохирургиемкIэ и Академие ипрезидент, шъхьэ­къупшъхьэхэр операцие зышIы­хэрэ хирургхэм я Ассоциацие хэт.

Зеки къызэриIуагъэмкIэ, шъхьэ­къупшъхьэм идагъохэм ыкIи анахь зы­нэсыгъое чIыпIэу иIэхэм адэбз бэгыгъэу ахахъо­хэ­рэм Iоф адешIэ.

Мыгъэ илъэс 40 хъугъэ исэнэхьат зырылажьэрэр.

— СиIофшIэн лъэшэу шIу сэ­лъэгъу, — ыIуагъ Зеки. — Гъэхъагъэхэр зэрэщысшIыгъэхэм пае сэгушIо ыкIи са­рэ­гушхо.

ИщыIэныгъэ ина­хьыбэр исэнэ­хьат ритыгъ, чэщ­зымафэм исыхьат 24-м ызыныкъо нахьыбэри ащ пэ­Iуегъахьэ пIоми хъущт. Арэу щытми, зыгъэпсэ­фы­гъо уахътэу къы­хэкIырэм ар зыщегъэгъупшэшъ, ыгукIи ыпсэкIи зе­гъэпсэфы, гуха­хъо зыхигъуатэхэрэмкIэ егъакIо. Ахэр тырку музыкальнэ псэуалъэу канун зыфиIорэмрэ иунагъорэ.

Зеки ишъхьэгъусэу Сумру ищыIэныгъи медицинэм ри­пхыгъ, ар анестезиолог, реанимациемкIэ отделением чIэт, профессор. ГъэшIэгъоныр ащи музыкэм IэпэIэсэныгъэ фыриIэу къызэ­рэчIэкIыгъэр ары. Аккордеоным мэкъамэхэр къырегъаIох. Зэшъхьэгъусэхэм пшъэшъитIу зэдапIугъ, ау ахэм янэрэ ятэрэ ясэнэхьат къыхахыгъэп. На­хьыжъыр Синэмыс, ар мене­джер, нахьыкIэ Нэрыс университетым щеджэ, инженер сэнэхьатыр къыхихыгъ. Пшъэшъэ нахьыжъым адыгабзэ ешIэ, ау нахьыкIэм къыIэкIэхьагъэп.

Зеки Адыгеим зыпарэкIи щыIагъэп, ау Тыркуем къикIы­жьыгъэ тилъэпкъэгъоу зэпхыныгъэ зыдыриIэхэм «заочнэу» хэкужъым нэIуасэ фашIыгъ, къэбарыкIэхэм ащагъэгъуазэ. КъэкIонэу, къызхэкIыгъэ лIакъор зыщыпсэущтыгъэ чIыпIэхэр зэригъэлъэгъунхэу ыгукIэ зыдиIыгъ.

ДэгущыIагъэр ХЪУТ Нэфсэт.
Сурэтхэр Зеки Шекерджи къытIэкIигъэхьагъэх.