Районхэм, къалэхэм яамалхэм ахэхъо

Мыекъуапэ

Мы аужырэ илъэсхэм рес­публикэм икъэлэ шъхьаIэ нахь кIэракIэ, ущыпсэункIэ Iэрыфэгъу хъугъэ.

Лъэпкъ проектхэм, къэралыгъо ыкIи шъолъыр программэхэм яшIуа­гъэкIэ Мыекъуапэ псэолъакIэхэр къыдэуцуагъэх, бэхэм гъэцэкIэ­жьынхэр ащыкIуагъэх, медицинэм, гъэсэныгъэм, культурэм иучреждениехэм ящыкIэгъэ пстэур арагъэгъотыгъ.

Iэрыфэгъу къэлэ щыIакIэр гъэпсыгъэным ипрограммэ Iоф зишIэрэм къыщыублагъэу Мыекъуапэ ищагуи 129-рэ ыкIи зыгъэпсэфыпIэ чIыпIэ 13 зэтырагъэпсыхьагъэх.

Лъэпкъ проектхэу «Гъэсэныгъэм», «Демографием» яшIуагъэкIэ гъэсэныгъэм иучреждениякIэхэр мыщ щагъэпсых, мылъкушхо апэIуагъахьэ.

Джащ фэдэу еджапIэхэм, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм яматериальнэ-техническэ зытет гъэкIэжьыгъэным мэхьанэшхо раты. Урысыем и Президентэу Владимир Путиным УФ-м и Правительствэ, шъолъырхэм пшъэ­рылъ къафишIыгъ еджапIэхэм игъэкIотыгъэ гъэцэ­кIэжьынхэр яшIылIэгъэнхэм исоциальнэ программэ къагъэхьазырынэу.

Псауныгъэр къэухъумэгъэным исистемэ пштэмэ, мы аужырэ уахътэм республикэм икъэлэ шъхьаIэ хэхъоныгъэшIухэр зэришIыгъэхэр нафэ. УчреждениякIэхэр зэрашIыхэрэм дакIоу, ахэр зэтырагъэпсыхьэх, агъэцэкIэжьых, ящыкIэгъэ оборудованиер аIэкIагъахьэ.

Лъэпкъ проектэу «Щынэгъончъэ ыкIи шэпхъэшIухэм адиштэрэ автомобиль гъогухэр» зыфиIорэр анахь дэгъоу зыгъэцэкIэрэ шъолъырхэм Адыгеир ащыщ. Урысыем и Правительствэ иIэпэчIэгъэнэ фонд къы­хэхыгъэ ахъщэ тедзэ (сомэ миллион 225-рэ) респуб­ликэм къыфатIупщыгъ.

2006-рэ илъэсым къыщыублагъэу унэгъо ныбжьыкIэхэм псэупIэхэр ягъэгъотыгъэнхэм фытегъэпсыхьэгъэ программэм Мыекъуапэ Iоф щешIэ. А уахътэм къыкIоцI къэралыгъо IэпыIэгъур унэгъо 1020-мэ аIукIагъ. БлэкIыгъэ илъэс закъом мы лъэныкъом сомэ миллион 80 фэдиз пэIуагъэхьагъ. Анахьэу анаIэ атырагъэты сабыибэ зэрысхэм. 2021-рэ илъэсым унэгъо ныбжьыкIэ 30-м ехъумэ псэупIэ амалэу яIэр нахьышIу ашIын алъэкIыщт.

Мыекъуапэ тапэкIи хэхъоныгъэхэр ышIынхэм, цIыфхэм щыIэкIэшIу яIэным республикэм ипащэхэм, къэлэ администрацием анаIэ тырагъэтыщт.

Тэхъутэмыкъое районыр

Мы муниципалитетым инвестициехэмкIэ, экономи­кэм хэхъоныгъэ ышIынымкIэ, нэмыкI лъэныкъохэмкIи амалышIухэр IэкIэлъых.

БлэкIыгъэ илъэсыр пштэмэ, чIыпIэ бюджетым ихахъохэр фэди 1,4-кIэ нахьыбэ хъугъэ ыкIи сомэ миллион 747-м кIэхьагъ. Районым изэхэубытэгъэ бюджет сомэ миллиарди 2,1-м ехъугъ.

Муниципалитетыр программэ зэфэшъхьафхэм чанэу зэрахэлажьэрэм, ин­вестициехэр нахьыбэ зэрэ­хъурэм яшIуагъэкIэ социальнэ Iофыгъуабэ зэшIохыгъэ мэхъу.

2018-рэ илъэсым район гупчэ сымэджэщым ипсэолъакIэрэ ащ хэт поликлиникэмрэ къуаджэу Тэхъутэмыкъуае къыщызэIуахыгъ. Проектым игъэцэкIэн сомэ миллиони 143-рэ фэдиз пэIуагъэхьагъ. Джащ фэдэу шэпхъэшIухэм адиштэрэ фельдшер-мамыку IэзэпIи 3 агъэпсыгъ. Ащ нэмыкIэу еджапIэхэм, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм чIыпIэ пчъагъэу яIэм хэгъэхъогъэным республикэм ипащэхэм мэхьанэшхо раты. Ащ къыдыхэлъытагъэу гъэсэныгъэм иучреждениякIэхэр ашIыгъэх, щыIэхэм псэолъакIэхэр къапашIыхьагъэх, ахэр зэрифэшъуашэу зэтырагъэпсыхьагъэх, бэхэм игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр ащыкIуагъэх.

Федеральнэ программэу «Физическэ культурэм ыкIи спортым хэхъоныгъэ ашIыныр» зыфиIорэм ишIуа­гъэкIэ мы аужырэ илъэсхэм муниципалитетым спорт псэолъакIэхэр щашIыгъэх. ГущыIэм пае, шэпхъэшIу­хэм адиштэрэ ФОК-хэр Тэхъутэмыкъуаерэ Инэмрэ къадэ­уцуагъэх.

2019-рэ илъэсым Урысыем и Президентэу Владимир Путиныр Адыгеим къызэкIом, районым ит предприятиеу «Зеленый дом» зыфиIорэм щыIагъ, ащ иIофшIэн зэрэзэхищэрэм осэшIу фишIыгъ.

Мыекъопэ районыр

Къэралыгъо программэхэм къадыхэлъытагъэу Мые­къопэ районым проект 50-м ехъу щагъэцэкIагъ, ахэр социальнэ ыкIи инженернэ инфраструктурэм хэхъоныгъэ ашIыным фыте­гъэпсыхьагъэх.

УФ-м и Президент иIэпэчIэгъэнэ фонд къыхэ­гъэкIыгъэ мылъкумкIэ къутырэу Северо-Восточные Сады дэт кIэлэцIыкIу IыгъыпIэр икIэрыкIэу зэтыра­гъэпсыхьажьыгъ. Поселкэу Удобнэм чIыпIэ 240-рэ зиIэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIакIэ щашIыгъ. Джащ фэдэу псэупIэхэм адэт культурэм иунэхэм игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр ащыкIуагъэх, мы илъэсми а IофшIэныр лъагъэкIуатэ. Щагухэр ыкIи общественнэ чIыпIэхэр зэтырагъэпсыхьагъэх. Лъэпкъ проектэу «Демографием» къыдыхэлъытагъэу районым ипсэупIищмэ ФОК-хэр ащашIых.

Мы аужырэ илъэсхэм километрэ 60-м ехъу зикIыхьэгъэ газрыкIуапIэхэр районым щашIыгъэх. Джащ фэдэу псыр, электричествэр псэупIэхэм, псэуалъэхэм аращалIэх.

ЗекIоным хэхъоныгъэ ышIыным, инвестициехэм ахэгъэхъогъэным афэшI мы аужырэ илъэсхэм рес­пуб­ликэм ипащэхэм зэшIуа­хы­гъэр бэ. Программэ зэ­фэшъхьаф­хэм яшIуагъэкIэ зекIоным ипсэуалъэхэм якIурэ гъогухэр агъэцэкIэ­жьых, зэтыра­гъэ­псыхьэх. Ащ дакIоу Мыекъопэ районым икъушъхьэхэм защызыгъэпсэфынэу къэ­кIорэ хьакIэхэм япчъа­гъэ хэпшIыкIэу нахьыбэ хъугъэ.

Муниципалитетыр зыдэщыс чIыпIэр дахэ, инвестициехэр хэплъхьанкIэ хъопсагъо. Ар къыдалъытэзэ Адыгеим ипащэхэм Iоф­шIэныр зэхащэ, рай­оным хэхъоныгъэ ышIыным, амалэу IэкIэлъхэр ыгъэ­федэнхэм анаIэ тырагъэты.

Адыгэкъал

Адыгэкъалэ иэкономикэ хэхъоныгъэшIухэр ешIых, предпринимательхэм IэпыIэгъу агъотыным, социальнэ ыкIи коммунальнэ инфраструктурэм зиушъомбгъуным, Iоф­шIэпIэ чIыпIэхэр нахьыбэ хъунхэм алъэныкъокIэ пшъэрылъ инхэр зыфегъэуцужьых.

Республикэм ыкIи къалэм япащэхэм Iофэу зэдашIэрэм ишIуагъэкIэ Адыгэкъалэ итеплъэ аужырэ илъэситфым хэпшIыкIэу зэхъокIыгъэ хъугъэ.

Проектэу «КIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэр — сабыйхэм апай» зыфиIорэмрэ лъэпкъ проектэу «Гъэсэныгъэмрэ» къадыхэлъытагъэу 2020-рэ илъэсым кIэлэцIыкIу Iыгъы­пIэу «Нэбзый» зыфиIоу атIупщыгъэр нэбгырэ 240-мэ ателъытагъ, федеральнэ бюджетым къыхэхыгъэу сомэ миллиони 168-рэ мин 216,2-рэ ащ пэIухьагъ.

Физкультурэм зыщыпылъхэу ыкIи псауныгъэр зыщызэтырагъэуцожьырэ комплексэу Лъэцэр Хьазрэт ыцIэ зыхьырэр ашIыгъ. Ащ федеральнэ ахъщэу сомэ миллион 46-рэ мин 404,9-рэ, шъолъыр ыкIи чIыпIэ бюджетхэм къахэхыгъэу сомэ миллион 41-рэ мин 950,1-рэ пэIухьагъ. Комплексым къалэм игупчэ къегъэдахэ.

Фэтэрыбэу зэхэт унэхэм ящагухэм язэтегъэпсыхьан 2018 — 2020-рэ илъэсхэм сомэ миллиони 115,1-рэ ехъу пстэумкIи Адыгэкъалэ пэIуигъэхьагъ.

Лъэпкъ культурэм и Гупчэ дэжь агъэкIэжьыгъэ площадыр анахьыбэу къэлэдэсхэр къызэкIуалIэхэрэм ащыщ.

Къэлэ цIыкIухэм Iэрыфэгъу щыIакIэр ащыгъэпсыгъэнымкIэ проектхэм язэнэкъокъоу Урысыем щызэхащагъэм 2019-рэ ыкIи 2021-рэ илъэсхэм Адыгэкъалэ текIоныгъэр къащыдихыгъ.

Общественнэ чIыпIэр загъэкIэжьым, кIэлэцIыкIу джэгупIэхэр, спорт площадкэ зэфэшъхьафхэр зиIэ парк дахэ къалэм иIэ хъугъэ.
Квадратнэ метрэ мин 90-рэ фэдиз къызэлъызыубытырэ саугъэт зэхэтэу «ТекIоныгъ» зыфиIорэри умышIэжьынэу зэтегъэпсыхьагъэ хъугъэ.

«Лучшие муниципальные практики» зыфиIорэ Урысые зэнэкъокъум ишъолъыр едзыгъоу «Градостроительная политика» зыфиIорэ лъэныкъом­кIэ Адыгэкъалэ текIоныгъэр къыдихыгъ.

Къэлэ псэупIэ коим хэхьэрэ къутырэу Псэкъупсэ физкультур­нэ комплексэу щашIырэм пэмычыжьэу общественнэ чIыпIэ щагъэпсы. Ащ федеральнэ бюджетым къыхэхыгъэу сомэ миллиони 5, республикэ ыкIи къэлэ ахъщэу сомэ мин 806,4-рэ пэIухьащт.

Джащ фэдэу къэлэдэсхэр къыхэлажьэхэзэ фэтэрыбэу зэ­хэт унэхэм ящагуи кIэлэ­цIыкIу джэгупIэхэр ащагъэпсыгъэх.

2020-рэ илъэсым Адыгэкъалэ лъэпкъ проектэу «Экологием», партием ипроектэу «Чистая страна» зыфиIорэм ыкIи псэу цIыфхэр зашъохэрэр шапхъэ­хэм адиштэным фытегъэпсыхьэгъэ шъолъыр программэу «Чис­тая вода» зыфиIорэм ахэхьагъ. Ащ ишIуагъэкIэ псыкъычIэщыпIи 9 гъэкIэжьыгъэ хъущт.

БлэкIыгъэ илъэсым ыкIэм Адыгэкъалэ итхылъеджа­пIэхэр зэнэкъокъум хэлажьэхи, лъэпкъ проектэу «Культурэм» хэхьагъэх. Грантэу къырахыгъэ сомэ миллионыр лъэхъаным диштэу гъэпсыгъэ модельнэ тхылъеджапIэм ишIын пэIухьагъ.

«Муниципальнэ образованиеу «Адыгэкъалэ хэхъоныгъэ ышIыныр» зыфиIорэ чIыпIэ программэм къыдыхэлъытагъэхэм ягъэцэкIэн пае федеральнэ бюджетым къыхэхыгъэу сомэ миллион 76,6-м ехъу 2020-рэ илъэсым къыфатIупщыгъ.

Аужырэ илъэситфым муниципальнэ программэхэм япхырыщын пстэумкIи сомэ миллион 599,6-м ехъу Адыгэкъалэ пэIуигъэхьагъ. Къалэм зэхъокIыныгъэу фэхъугъэхэм зэкIэмкIи апэIухьагъэр сомэ миллион 730-рэ мин 668,2-рэ мэхъу.

Теуцожь районыр

2000-рэ илъэсым шэкIо­гъум и 29-м гъунэпкъакIэ­хэр иIэу агъэпсыжьыгъэ Теуцожь район ныбжьыкIэр нахь кIэракIэ мэхъу.

Лъэпкъ проектэу «Демографием» епхыгъэу чIыпIэ 240-рэ зиIэ ыкIи ясельнэ купхэр къыздыхэлъытэгъэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэ къуаджэу Пэнэжьыкъуае щагъэпсыгъ. Мылъкоу агъэ­федагъэр сомэ миллиони 169-рэ мин 915-рэ. Къуаджэу Пэнэжьыкъуае имызакъоу, гъунэгъу псэупIэхэми къарыкIырэ сабыйхэр кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм къэкIох.

Илъэситфым къыкIоцI районым иеджапIэхэм автобуси 7 къаIукIагъ. Программэу «Земскэ кIэлэегъадж» зыфиIорэм игъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу, 2020-рэ илъэсым сомэ миллион къызэратыгъэ специалист ныбжьыкIи 3 еджапIэм Iоф щашIэнэу къэ­кIуагъэх, 2024-рэ илъэсым еджапIэм ищыкIэгъэ кIэлэегъэджи 4 програмэм хэлэжьэщтых.

Районым иеджапIэхэм ачIэс кIэлэеджэкIо 1483-мэ шхыныгъо стыр аIэкIагъахьэ, а 1 — 4-рэ классхэм арыс нэбгырэ 800 фэдиз ыкIи я 5 — 11-рэ классхэм ащеджэрэ кIэлэеджэкIо 460-рэ ыпкIэ хэмылъэу агъа­шхэх.

Лъэпкъ проектхэр, федеральнэ ыкIи шъолъыр программэхэр зэрифэшъуашэу гъэцэкIэгъэнхэм, цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIыгъэным, предпринимательствэ цIыкIум ыкIи гурытым хэхъоныгъэ ашIыным районым ипащэхэм анаIэ атет, пшъэрылъ шъхьаIэу ахэр зыфагъэуцужьы.

Красногвардейскэ районыр

«Народнэ» бюджетированием ишIуагъэкIэ чIыпIэ бюджетхэм яахъщэ апэрапшIэ зыпэIуб­гъэ­хьан фаер цIыфхэм къыхахынэу амал щыIэ хъугъэ.

Къоджэ псэупIэхэм язэтегъэ­псыхьан зэрэлъыкIуатэрэм обществэр лъэплъэ, проектыбэхэм ягъэцэкIэн ежь цIыфхэр къыхэлэжьагъэх.

Шъолъыр программэу «Псы къабзэм» къыдыхэлъы­тагъэу псыугъоипIэм ишIын 2020-рэ илъэсым аухыгъ, проектым сомэ миллион 11-м ехъу тефагъ. Ащ ишIуа­гъэкIэ район гупчэм щыпсэурэ нэбгырэ миным ехъу­мэ шэпхъэшIухэм адиштэрэ псыр аIэкIахьэ хъугъэ.

Красногвардейскэ гупчэ район сымэджэщым иматериальнэ базэ нахьышIу шIыгъэнымкIэ мы аужырэ уахътэм зэшIуахыгъэр макIэп. ГущыIэм пае, программэу «Къоджэ чIыпIэхэм хэхъоныгъэ ашIыныр» зыфиIорэм игъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу сомэ миллиони 5,7-рэ зыосэ автомобили 5 къащэфыгъ.

Псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ къулыкъум иапэрэ медицинэ IэпыIэгъу исистемэ игъэкIэжьын фытегъэ­псыхьэгъэ шъолъыр программэм къыдыхэлъытагъэу мы илъэсым Красногвардейскэ гупчэ район сымэджэщым хирургиемкIэ иотделение игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр щэкIох. Селоу Еленовскэм фельдшер-мамыку IэзапIэ щашIы.

Муниципальнэ программэу «Унэгъо ныбжьыкIэхэм псэупIэхэр ягъэгъотыгъэнхэр» зыфиIоу 2016 — 2020-рэ илъэсхэм ателъытагъэм къыдыхэлъытагъэу унэгъо 33-мэ сомэ миллион 17-м ехъу афатIупщыгъ. Сабыибэ зэрыс унэгъо 35-мэ яунэе чIыгу Iахьхэр аратыгъэх, мы уахътэм ехъулIэу а лъэныкъомкIэ чэзыу щыIэп.

Зянэ-зятэ зимыIэжьхэм ыкIи ахэр зышъхьащымытхэм псэупIэхэр зэрагъэгъотынхэм фэшI сомэ миллион 22-рэ фэдиз афатIупщыгъ, IэпыIэгъур нэбгырэ 23-мэ алъыIэсыгъ.

Лъэпкъ проектэу «Демографием» къыдыхэлъытагъэу чIыпIи 120-рэ зырыз зиIэщт кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм яшIын щылъагъэкIуатэ къуаджэу Хьатикъуае, селохэу Белэмрэ Садовэмрэ. 2021-рэ илъэсым ыкIэм IофшIэнхэр аухынхэу агъэнафэ.

Къэралыгъо программэу «Къоджэ чIыпIэхэм хэхъо­ныгъэ ашIыныр» зыфиIорэм игъэцэкIэн епхыгъэу Белосельскэм ыкIи Улапэ культурэм иучреждениехэр ащышIыгъэнхэм пае сомэ миллион 92-м ехъу афатIупщыгъ. Ахэм язэтегъэпсыхьан епхыгъэ IофшIэнхэр непэ лъагъэкIуатэх.

Кощхьэблэ районыр

Районым спорт объекти 110-рэ ит, квадратнэ метрэ мин 80-м ехъу зэрылъ нэ­мыкI спорт псэолъэ 81-мэ Iоф ашIэ.

Лъэпкъ проектэу «Демографием» къыдыхэлъытагъэу къуаджэу Кощ­хьаблэ ФОК щашIыгъ, ар нэбгырэ 200-мэ ателъы­тагъ. Ащ нэмыкIэу муниципалитетым Iоф щашIэ самбэмрэ дзюдомрэкIэ спорткомплексым, футбол ешIэпIэ 25-мэ, баскетбол ыкIи волейбол площадкэхэм, спортзал 22-мэ.

ЦIыфхэм ягъашIэ хэгъэхъогъэным ыкIи зидунай зыхъожьыхэрэм япчъагъэ нахь макIэ шIыгъэным афэшI районым щагъэцакIэ программэу «ЦIыфхэм социальнэ IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэныр» зыфиIорэр. Программэу «Зыпкъ итэу къоджэ чIыпIэхэм хэхъоныгъэ ашIыныр» зыфиIорэм игъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу блэкIыгъэ илъэсым унэгъуи 6-мэ сомэ миллиони 4,5-рэ хъурэ социальнэ тынхэр атырагощагъэх. ПсэупIэхэр зэрагъэгъотынхэм фэшI унэгъо ныбжьыкIи 9-мэ сомэ миллионибгъу афатIупщыгъ.

УФ-м и Президент и Указэу сабыибэ зэрыс унагъохэм чIыгу Iахьхэр ятыгъэнхэм епхыгъэр районым щагъэцакIэ. Мы программэр зыщыIэм къыщыублагъэу унэгъуи 145-мэ яшIуагъэ арагъэкIыгъ.

Сабыищ е нахьыбэ зиIэ унагъохэм ячIыгу Iахьхэм инженернэ инфраструктурэ ящэлIэгъэным къыдыхэлъытагъэу гъогукIэхэр ашIыгъэх, ащ сомэ миллиони 2,8-рэ пэIуагъэхьагъ.

Лъэпкъ проектэу «Гъэсэныгъэм» епхыгъэ федеральнэ проектэу «Цифровая образовательная среда» зыфиIорэм ишIуагъэкIэ 2020-рэ илъэсым гурыт гъэсэныгъэ защарагъэгъотырэ учреждениихмэ сомэ миллиони 9,6-рэ зыосэ оборудование арагъэгъотыгъ.

Мы илъэсым зэтырагъэпсыхьэх къуаджэу ХьакIэмзые ыкIи поселкэу Майскэм адэт еджапIэхэр. ПсэупIэхэу Дружбэм ыкIи Натырбыем адэт еджапIэхэм яспортзалхэр агъэцэкIэжьыгъэх, ащ сомэ миллиони 3,5-м ехъу пэIуагъэхьагъ.

Къуаджэу Кощхьаблэ щыпсэухэрэм шэпхъэшIухэм адиштэрэ зашъохэрэ псыр аIэкIэгъэхьэгъэным фытегъэпсыхьэгъэ псэуалъэм ишIын блэкIыгъэ илъэсым аухыгъ. Ар агъэцэкIэфэ псырыкIопIэ километрэ 42,5-рэ агъэпсыгъ, псыр къызычIащыщт чIыпIи 2 атхъугъ.
Лъэпкъ проектэу «Щынэгъончъэ ыкIи шэпхъэшIухэм адиштэрэ автомобиль гъогухэр» зыфиIорэм къыдыхэ­лъытагъэу 2021-рэ илъэсым Кощхьэблэ районым игъогу IахьиплIымэ гъэцэкIэжьынхэр ащыкIощтых.

Джэджэ районыр

Мы муниципалитетыр анахьэу мэкъумэщ хъызмэтым фэгъэзагъ нахь мышIэ­ми, нэмыкI лъэныкъохэмкIи хэхъоныгъэ ышIыным, псэупIэхэр зэтегъэпсыхьэгъэнхэм, инвестициехэр нахьыбэ шIыгъэным пылъ.

«Къоджэ чIыпIэхэм хэхъоныгъэ ашIыныр» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу мы уахътэм Джэджэ районым культурэм иуниплI щагъэцэкIэжьы. Ахэр селоу Сергиевскэм, къутырэу Днепровскэм, станицэхэу Джаджэм ыкIи Дондуковскэм адэтых. Лъэпкъ проектэу «Культурэм» ишIуагъэкIэ искусствэхэмкIэ еджапIэу Джаджэм дэтыр агъэкIэжьы.

Джащ фэдэу кIэлэцIыкIу IыгъыпIитIу районым щашIы. Станицэу Джаджэм щагъэуцурэр нэбгырэ 240-мэ, Келермесскэм щашIырэр – 120-мэ ателъытагъэх. Ащ нэмыкIэу мы учреждениехэм IофшIэпIэ чIыпIакIэхэр къатыщтых.

2022-рэ илъэсым станицэу Дондуковскэм ФОК щашIыщт, псырыкIуапIэхэр щагъэпсыщтых, Келермесскэм гъэстыныпхъэ шхъуантIэм ирыкIуапIэхэр щашIыщтых, къутырэу Прогрессым щыпсэухэрэм фельдшер-мамыку IэзэпIакIэ яIэ хъущт, культурэм и Унэу дэтыр агъэцэкIэжьыщт.

Къихьащт илъэсымкIэ гу­хэлъ­хэм ащыщых къутырэу Тамбовскэм дэт гурыт еджа­пIэм игъэцэкIэжьын, Дондуковскэм игъогухэм ягъэкIэ­жьын.

Джэджэ районым зыпкъ итэу непэ хэхъоныгъэхэр ешIых, нахьышIум фэкIо, та­пэ­кIи зэшIуихынэу ыгъэ­на­фэрэр бэ.

Шэуджэн районыр

Социальнэ Iофыгъохэм язэшIохын, кIэлэцIыкIухэр зэрыс унагъохэм IэпыIэгъу афэхъугъэным, псэупIэхэм язэтегъэпсыхьан, мэкъу­мэщ хъызмэтым хэхъоныгъэ ышIыным, нэмыкI лъэныкъохэм ягъэцэкIэн Шэуджэн районым мэхьанэшхо щыраты.

КIэлэцIыкIухэр зэрыс унагъохэм IэпыIэгъу афэхъу­гъэнымкIэ анахьэу шIуагъэ къэзыхьырэр ыкIи къашъхьапэрэр ны мылъкум епхыгъэ программэр ары. 2020-рэ илъэсым ащ фэгъэхьыгъэ хэбзэгъэуцугъэм зэхъокIыныгъэхэр фэхъугъэх. Ахэм яшIуагъэкIэ ахъщэу ны мылъкум къыщыдэлъытагъэм хэхъуагъ, ар къыра­тынэу фитыныгъэ зиIэхэр нахьыбэ хъугъэ.

Программэр зыщыIэм къыщегъэжьагъэу УФ-м ПенсиехэмкIэ ифонд и ГъэIорышIапIэу Шэуджэн районым щыIэм сертификат 1207-рэ ытыгъ. Унэгъо 1050-мэ агъэфедэгъах. Ны мылъкум ишIуагъэкIэ унэгъо шъитфым ехъумэ псэ­упIэ зэрагъэгъотыным пае банкым чIыфэу къы­Iахыгъэр апщыныжьыгъ.

Лъэпкъ проектэу «Псауныгъ» зыфиIорэм къыды­хэлъытагъэу аужырэ илъэ­ситфым Шэуджэн районым фельдшер-мамыку IэзэпIи 4 щашIыгъ.

Районыр инвесторхэмкIэ хъопсагъоу щытмэ, цIыф­хэм ящыIакIэ на­хьышIу хъуным фэIоры­шIэщт. Жьыбгъэм ыкIуа­чIэкIэ Iоф ышIэу мегаватт 60 къэзытырэ энергетическэ псэолъэ 24-рэ районым щагъэуцугъ. БлэкIыгъэ илъэсым ахэр атIупщыгъэх. Ащ ишIуагъэкIэ 2020-рэ илъэс за­къом сомэ миллион 28-м ехъу район бюджетым хэбзэIахьэу ихьагъ. Джащ фэдэу тыгъэм ыкIуачIэкIэ Iоф зышIэрэ станцие муниципалитетым щагъэпсыгъ, инвестициехэр сомэ миллион шъитфым кIэхьагъ.

Программэу «ЕзыгъэжьэгъэкIэ фермер» зыфиIорэр зыщыIэм къыщыублагъэу Шэуджэн районым имэкъумэщ хъызмэтшIэпIэ 50-мэ грантхэр къаратыгъэх. ЗэкIэмкIи ар сомэ миллион 70-м ехъу. Былымхъуным фэгъэ­зэ­гъэ унэгъуиблымэ сомэ миллион 53-м ехъу къаIэкIэхьагъ.

Гъэсэныгъэм, псауныгъэр къэухъумэгъэным, культурэм, нэмыкI лъэныкъохэм япхыгъэ псэуалъэхэр Шэуджэн районым щагъэцэкIэжьыгъэх, щызэтырагъэ­псыхьагъэх. Непи а IофшIэныр лъагъэкIуатэ.