МэфэкIым зэфищагъэх

Гектар мин 300 фэдиз къызэлъызыубытырэ Кавказ заповедникым инахьыбэм мэзхэр къыщэкIых.

Ахэр къэзгъэгъунэхэрэм ыкIи защызгъэпсэфыхэрэм апае мэзхэм яинфраструктурэу агъэпсыгъэм кордонхэу ыкIи уплъэкIупIэхэу 16, унэ цIыкIу- хэу ыкIи пхъэ зэхэпцагъэхэу 50, лъэмыджхэр, зэпырыкIыпIэ цIыкIухэр хэтых.

Ахэм зэкIэми язытет зыфэдэм лъыплъэхэрэр мэзыр шIу зылъэгъухэрэ къэралыгъо инспекторхэр ары. Мэзыр – яIофшIапI, яятIонэрэ ун, мэзыр къя­жэрэ чIыопс къабз. Арышъ, ахэм япшъэ­рылъ шъхьаIэр мэзыр къаухъумэныр, цIыфыIэ зынэмысыгъэ чIыпIэ къабзэхэр къызэтырагъэнэнхэр ары.

Мы лъэхъаным заповедникым нэбгырэ 90-мэ Iоф щашIэ. Мафэ къэс сыхьатыр бгъум кордон пэпчъ якъэрэгъулхэр гъэIорышIапIэм къытеонхэшъ, Iофхэм язытет зыфэдэр къараIон фае. Макъэ къамыгъэIугъэмэ, лъэтемытэу IэпыIэгъу афэхъущт цIыфхэр агъакIох. Мэзыр зэрэдахэм нэмыкIэуи ар щынагъо, пшIэщтэп цIыфым къехъулIэн ылъэкIыщтыр.

Мэзыр шIу зылъэгъурэ цIыфыр ащ фэшъыпкъэу къэнэжьы. Джащ фэдэу мэзыри ежьым къетэжьэу ипсауныгъэ къызэтырегъанэ.

Мэзым иIофышIэ и Мафэ щыхагъэ­унэфыкIынэу, нэIуасэ зэфэхъунхэу ащ иIофышIэхэм кIэлэеджакIохэр къырагъэб­лэгъэгъагъэх. Урокыр жьы къабзэм хэсхэу, пхъэнтIэкIу кIыхьэхэм атесхэу агъэкIуагъ. Заповедникым фэгъэхьыгъэ видеороликым еплъыгъэх, вольерэу «Лаурэм» щаIыгъ псэушъхьэхэри къарагъэлъэгъугъэх. Нэужым заповедникым и Къыблэ отдел икъэралыгъо инспекторэу Дмитрий Драган псэушъхьэхэм лъэужэу къагъанэхэрэмкIэ ахэр зыфэ­дэхэр къызэрэпшIэщтыр кIэлэеджакIохэм къафиIотагъ.

Джащ фэдэу Мыекъуапэ дэт еджапIэхэмрэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэмрэ ачIэс кIэлэцIыкIухэр зыхэлэжьэгъэхэ зэнэкъокъоу «Мэзпэсым изы маф» зыфиIорэм зэфэхьысыжьхэр фашIыгъэх. ТекIоныгъэр къыдэзыхыгъэхэр шIэхэу шIухьафтынхэмкIэ агъэгушIощтых.

Экологическэ пIуныгъэмкIэ Кавказ заповедникым иметодистэу Куцая Валентинэ «Мэзыр тибаиныгъ» зыфиусыгъэ урокхэр еджэпIэ заулэмэ ащихьыгъэх. Мэзым, ащ щыпсэухэрэм, заповедникым афэгъэхьыгъэ упчIэхэм джэ­уапхэр аритыжьыгъэх. Сабыйхэр мэзым нахь пэблагъэ хъугъэх, ащ иIофышIэхэр зыпылъхэ Iофыгъохэри зэрагъэшIагъэх, ямэфэкIкIэ афэгушIуагъэх.

(Тикорр.).