Советым зэхэсыгъо иIагъ

УФ-м и Президентэу Владимир Путиным стратегическэ хэхъоныгъэхэм ыкIи лъэпкъ проектхэм афэгъэзэгъэ Советым изэхэсыгъо зэхищэгъагъ. Къэралыгъом ипащэрэ правительствэм хэтхэмрэ зэшIохыгъэ хъугъэхэр зэрэфахьысыжьыгъэм, 2024-рэ илъэсым нэс Iоф зэрашIэщт планэу агъэнэфагъэм фэгъэхьыгъэу къыхиутыгъ республикэ гъэзетэу «Адыгэ макъэм».

Лъэныкъоу Iоф зыдашIэщтхэр 20I8-рэ илъэсым зэрагъэнэфагъэхэр, 2020-м ибэдзэогъу мазэ ахэм джыри зэрахагъэхъожьыгъэр Владимир Путиным къыхигъэщыгъ. Къэралыгъом ипащэ къызэриIуагъэмкIэ, социальнэ, экономическэ ыкIи технологическэ зэхъокIыныгъэу къэралыгъом къихъухьагъэхэр, зэрэдунаи къыщыхъугъэр  къыдалъытэхэзэ ахэр агъэнэфагъэх.

— Уахътэм къыздихьырэм дедгъаштэу Iоф зэрэтшIэрэм имызакъоу, нахьыщIум ылъэныкъокIэ зэхъокIыныгъэшхохэр зышIыгъэхэм апэ тихьаным тыкъыфэкIон фае. Ащ ищыкIэгъэ пстэур тиI. Джащ фэдэу непэ Iофыгъоу щыIэхэми тадэлэжьэн фае, мафэ къэс ащ фэдэу бэ къызэIукIэрэр. Нахьыбэу зэшIохыгъэ хъуным, анахь шъхьаIэхэм анаIэ атырагъэтыныр, зэхапшIэу зэхъокIыныгъэшIухэр щыIэнхэм ыуж итынхэр пэщэ пстэумэ япшъэрылъ, — къыIуагъ Владимир Путиным.

Кризисыр къызэпычыгъэнэу…

Макроэкономическэ политикэр ифэшъуашэм тетэу гъэпсыгъэ зэрэхъугъэм, бизнесым IэпыIэгъу зэригъотырэм, технологиякIэхэм  яшIуагъэкIэ кризисым къиныгъоу къыздихьыгъэхэр къэралыгъом къызэпичын зэрилъэкIыгъэр Президентым къыхигъэщыгъ.

Илъэсэу тызыхэтым икIэухым нэс экономикэм ихэхъоныгъэхэр проценти 4-кIэ нахьыбэ хъунэу зэращыэгугъырэр къэралыгъом ипащэ къыхигъэщыгъ. Зэпахырэ узэу дунаир зэлъызыкIугъэм къиныгъохэр къыздихьыгъэхэ нахь мышIэми, хэхъоныгъэхэм афытегъэпсыхьэгъэ гухэлъэу агъэнэфэгъагъэхэр зэкIэри пхырыщыгъэ хъугъэх. Шъолъырхэм, къалэхэм, районхэм заушъомбгъуныр, IофшIэпIэ чIыпIэхэр цIыфхэм яIэнхэр, унагъохэм ягъот хэхъоныр, сабыйхэр къарыхъухьанхэр, ахэм гъэсэныгъэ арагъэгъотын амал яIэныр гухэлъ шъхьаIэхэм ащыщэу Владимир Путиным къыхигъэщыгъэх.

Унагъохэм IэпыIэгъху ягъэгъотыгъэныр

2020-рэ илъэсым Урысыем щыпсэурэ унэгъо миллиони 3,5-мэ псэукIэ амалэу яIэр нахьышIу ашIын алъэкIыгъ. Президентым къызэриIуагъэмкIэ, ипотекэм процентэу къыщыдэлъытагъэр къызэрэрагъэIыхыгъэр ары ащкIэ зишIуагъэ къэкIуагъэр. Илъэсэу тызыхэтыр къызихьагъэм къыщыублагъэу унагъоу апэрэ сабыир къызэрыхъухьагъэхэми ащ фэдэ ипотекэр агъэфедэн амал яIэ хъугъэ.

КIэлэцIыкIур къызыхъугъэм къыщыублагъэу илъэси 7-м ехъуфэкIэ ахъщэ тын къыфэкIо. Ащ нэмыкIэу сабый ежэрэ бзылъфыгъэу щыIэныгъэм чIыпIэ къин ригъэуцуагъэхэм, изакъоу кIэлэцIыкIур зыпIурэ ны-тыхэм бэдзэогъум и 1-м къыщегъэжьагъэу ахъщэ IэпыIэгъу къафэкIонэу агъэпсын алъэкIынэу хъугъэ. Зыныбжь илъэси 6 икъугъэу, 17-м шIомыкIыгъэхэми къэкIощт шышъхьэIу мазэм  зэтыгъо ахъщэ тын къэралыгъо къафитIупщыщт.

— КIэлэеджэкIо нэбгырэ миллиони 7-м ехъумэ шхын стыр ыпкIэ хэмылъэу еджапэхэм къащараты. Мы лъэныкъом джыри Iоф зыдэпшIэн щыкIагъэхэр иIэх, ау системэр зэрэщытэу пштэмэ, тэрэзэу гъэпсыгъэ зэрэхъугъэр нафэ, — къыIуагъ Владимир Путиным.

ПсэолъэшIыныр

Унэхэм яшIынкIи хэхъоныгъэхэр мымакIэу къэралыгъом зэришIыгъэхэр Президентым къыхигъэщыгъ.

— Илъэсэу тызыхэтым ыкIэм нэс квадратнэ метрэ миллион 85-м ехъу Урысыем щыгъэуцугъэ хъущт, — къыIуагъ Валадимир Путиным.

Мы лъэныкъомкIэ джыри Iофхэр нахь агъэпсынкIэнхэу Правительствэм пшъэрылъ фишIыгъ. Илъэсым ыкIэм нэс унэе псэолъэшIынымкIэ ипотекэм фытегъэпсыхьэгъэ программэм Правительствэмрэ Гупчэ Банкымрэ Iоф дашIэным зэрэщыгугъырэми къыкIигъэтхъыгъ. Вице-премьерэу Марат Хуснуллиным зыфигъазэзэ, «Единэ Россием» изэфэс мыщ зэрэщытегущыIагъэхэр къыIуагъ. Программэм шIуагъэ къытыным пае фэгъэкIотэнхэр зиIэ кредитыр цIыфхэм къызIэкIэгъэхьэгъошIу афэшIыгъэнхэм мэхьанэ зэриIэр мыщ дэжьым къыщыхигъэщыгъ. Марат Хуснуллиным къызэриIуагъэмкIэ, илъэсым ыкIэм нэс программэр атIупщыщт.

Гъэсэныгъэр

Сэнэхьат зэгъэгъотыными къэралыгъом ипащэ игугъу къышIыгъ. Колледж ыкIи училищэ минрэ ныкъорэм ехъур дунэе шапхъэхэм адиштэу зэтырагъэпсыхьагъ. Кваллифицированнэ кадрэхэм ягъэхьазырын, технологическэ ыкIи научнэ хэхъоныгъэхэр щIыгъэнхэр лъэпкъ проектхэм къадыхэлъытагъэхэм ащыщых. Ащ тетэу къэралыгъо фэIо-фэшIэ зэфэшъхьафыбэ электроннэ шIыкIэм тетэу зэбгъэгъотын плъэкIынэу хъугъэ.

— IT-сферэм ылъэныкъокIэ Правительствэр кIэщакIо зыфэхъугъэхэм ащыщхэм сакъыщыуцумэ сшIоигъу, — къыIуагъ Владимир Путиным. – Апшъэрэ классхэм арыс кIэлэеджакIохэм апае программированием ыбзэ изэгъэшIэнкIэ ыпкIэ зыхэмылъ илъэситIу курсхэр щыIэ хъущтых. Ащ мэхьанэ иI, сыда пIомэ, а ныбжьыр ары сэнэхьатэу зыфаехэр къызщыхахырэр. IT-м феджэнхэу амалышIухэр яттыхэмэ, ащ ящыIэныгъи рапхын алъэкIыщт, — къыIуагъ Президентым.

Джащ фэдэу мы илъэсым инженерхэр зыщагъэхьазыррэ еджапIэхэм ягъэпсын атIупщыщт, ныбжьыкIэхэм кIэщакIо зыфэхъухэрэр пхыращынхэ амал аратыщт.

Вице-премьерэу Татьяна Голиковам къызэриIуагъэмкIэ, 2022-рэ илъэсым иIоныгъо мазэ и 1-м щегъэжьагъэу «Профессионалитет» зыфиIорэ программэр ежьэщт. Колледжым зэрэщеджэхэрэ пIалъэр гъэкIэкIыгъэным ар фытегъэпсыхьагъ. Сэнэхьат зэзымыгъэгъотыгъэхэр, опыт зимыIэхэр нахьыбэу чIыпIэ къин зэрифэхэрэр зэпахырэ узэу дунаир зэлъызыкIугъэм къызэригъэлъэгъуагъэр Вице-премьерым къыхигъэщыгъ.

УФ-м иуниверситетхэм цифрэхэмкIэ кафедрэхэр, гурыт еджапIэхэм программированиемкIэ курсхэр къызэращызэIуахыщтхэр ныбжьыкIэхэм информационнэ шIыкIакIэхэр къызIэкIэгъэхьэгъошIу афэхъуным зэрэфэIорышIэщтыр Правительствэм и Тхьаматэу Михаил Мишустиным къыхигъэщыгъ.

— Рабочэ сэнэхьатхэр нахь зэлъягъэшIэгъэнхэр, нахьыбэу къыхахынхэр гъэсэныгъэм илъэныкъо пшъэрылъ шъхьаIэу иIэхэм ащыщ. Сэнэхьат 200 фэдизмэ афытегъэпсыхьэгъэ программэхэр зэхэгъэуцогъэнхэу тапэ илъ, — къыIуагъ Правительствэм ипащэ.

Псауныгъэм икъэухъумэн

ЦIыфхэм япсауныгъэ изытет куоу уплъэкIугъэным фытегъэпсыхьэгъэ компаниер къэралгъом щылъагъэкIуатэ. Мы уахътэм нэбгырэ миллиони 8,5-мэ ащ фэдэ амал яI. Бэдзэогъум и 1-м къыщыублагъэу нэбгырэ мини 8,3-мэ диспансеризациер акIугъ.

КоронавирусыкIэр къызэолIэгъагъэхэм япсауныгъэ изытет зэкIэмэ апэу ауплъэкIу, ау ахэм ямызакъоу, шIоигъоныгъэ зиIэ пстэумэ  акIун алъэкIыщт.

— Зэпахырэ узэу дунаир зэлъызыкIугъэм ыпкъ къикIыкIэ 2020-рэ илъэсым диспансеризациер къызэтедгъэуцон фаеу хъугъагъэ, — къыIуагъ Татьяна Голиковам. – Эпидимиологием ылъэныкъокIэ Iофхэр нахь зызэтеуцохэм, уплъэкIунхэм апытыдзэжьыгъ ыкIи нэбгырэ миллион 35-мэ япсауныгъэ изытет зэрагъэшIагъ.

Зэпахырэ узхэр къэралыгъом къызэрэрахьэхэрэм пэшIуекIорэ Iофтхьабзэхэм 2024-рэ илъэсым нэс сомэ миллиард 30-м нэсэу апаIуагъэхьан гухэлъ яI. Узхэр къырамыщэнхэм, ахэм замыушъомбгъуным имызакъоу, инфекциякIэу къежьэрэр мэфиплIыкIэ къэзгъэлъэгъощт тестыкIэхэр, ахэм апэшIуекIорэ вакцинэхэр къэугупшысыгъэнхэр ащ къыдыхэлъытагъ.

Татьяна Голиковам къызэриIуагъэмкIэ, цIыфэу IэкIыб къэрал кIохэрэм е къэкIожьыхэрэм язекIон афагъэхьылъэщтхэп, ау санитарнэ уплъэкIунхэр нахь агъэлъэшыщтых. Джащ фэдэу лабораториеу щыIэхэр агъэкIэжьыщтых, кIэхэр ашIыщтых.

Сымэджагъэхэр зыпкъ игъэуцожьыгъэнхэмкIэ системакIэр (диспансеризация) 2022-рэ илъэсым атIупщыщт. 2024-рэ илъэсым нэс реабилитацием игупчэхэм япроцент 75-р лъэхъаным диштэрэ оборудованиехэмкIэ зэтырагъэпсыхьащтэу ары Татьяна Голиковам къызэриIуагъэр. ЦIыфэу сымэджагъэм амбулаторием шIомыкIэу ипсауныгъэ зэтыригъэуцожьын амал иIэными 2024-рэ илъэсым нэс сомэ миллиард 60 пэIуагъэхьащт.

Владимир Путиным цIыфхэр зыгъэразэхэрэр къыдалъытэзэ псауныгъэм икъэухъумэн исистемэ игъэкIэжьын Iоф дашIэнэу къариIуагъ.

— ГухэкIыми, къэухъумэгъэнымкIэ Федеральнэ къулыкъоу социологическэ опрос зышIырэм зэригъэунэфыгъэмкIэ, системэм цIыфхэр зэригъэразэхэрэм хэхъуагъэп. Аужырэ илъэсрэ ныкъорэ къызэрыкIоп, медицинэм гъэлъэшыгъэу Iоф ешIэ. Арэу щытыми, сыкъышъолъэIу. ЦIыфым апэрэ медицинэ IэпыIэгъур егъэгъотыгъэным фытегъэпсыхьэгъэ программэр ттIупщыгъэ. Ащ пэIудгъэхьанэу дгъэнэфэгъэ ахъщэр, ар сомэ миллиард 500-м ехъу, макIэп. ТиIофшIэн федэу къыхьырэр къэзгъэнафэхэрэм мыри ащыщ хъун фае, — къыIуагъ Владимир Путиным УФ-м псауныгъэм икъэухъумэнкIэ иминистрэу Михаил Муражко зыфигъазэзэ.

 ЦIыфым апэрэ медицинэ IэпыIэгъур егъэгъотыгъэным фытегъэпсыхьэгъэ программэм итIупщын зэкIахьан фаеу зэрэхъугъагъэр, ау джы а IофшIэныр зэрэрагъэжьагъэр агу къыгъэкIыжьыгъ.

  — ЦIыфхэм ярэзэныгъэ е ямырэзэныгъэ сыдигъокIи къыдэтлъытэн фае. Мыщ дэжьым тхьапэм тетхагъэр арэп тызэплъынэу щытэр, Iофхэм язытет шъыпкъэ, зэшIохыгъэ хъугъэм федэу къыхьыгъэр къыдэтлъытэн  фае. Ар сыдэущтэу дгъэунэфын тлъэкIыщт? ЦIыфхэм еплъыкIэу фыряIэр, къыраIуалIэрэр, зыгъэразэхэрэр ары, — къызэфихьысыжьыгъ зэпстэур Владимир Путиным.