Тыгъуас. Неп. Неущ.

Мэкъу-мэщымкIэ, социальнэ лъэныкъомкIэ, экономикэмкIэ, гъогушIынымкIэ, туризмэмкIэ, спортымкIэ, культурэмкIэ, наукэмкIэ гъэхъагъэу иIэхэм Адыгеир непэ арыгушхон ылъэкIыщт. Зыпкъ итэу хэхъоныгъэ ышIынымкIэ амалхэр зэкIэ республикэм иIэх. Общественнэ-политикэ зыпкъитыныгъэм икъэухъумэн анахьэу анаIэ зытырагъэтырэ лъэныкъохэм ащыщ. Адыгэ Респуб­ликэр зызэхащагъэр илъэс 30 зэрэхъурэр мыгъэ, автономием ия 100-рэ илъэс къэкIорэгъым хэдгъэунэфыкIыщтых. Ахэр мэхьанэшхо зиIэ мэфэкIых, Урысые Федерацием ишъолъырхэу зэфэдэ фитыныгъэхэр зиIэхэм тихэку ахэуцоным ыпэкIэ гъогу кIыхьэ, гъогу къин къыкIугъ.

Республикэр ылъэ зэрэ­теуцуагъэр сынэгу кIэ­кIыгъ. Обществэм ищыIэныгъэ къы­хэ­хъухьэхэрэм сыдигъуи са­­гъэ­гумэкIыщтыгъ. ТхакIом икъэ­­лэ­мыпэ тхыгъэ гъэшIэ­гъонхэр къыпыкIы шIоигъомэ, общест­вен­нэ, политикэ щыIэ­ныгъэм дэгъоу щыгъозэн фае. Сэ СССР-м и Апшъэрэ Совет сыхэтыгъ, Адыгэ Республикэм игъэпсын сиIахь хэсшIыхьагъ. Гъогоу къэткIугъэм сыфыдыреплъэкIыжьызэ, зэхъокIыныгъэу фэхъугъэхэм непэ уасэ къястын слъэкIыщт.

Автоном хэку

Илъэси 100 фэдизкIэ тызэ­кIэIэбэжьыщт. 1922-рэ илъэсым бэдзэогъум и 27-м ВЦИК-м и Президиум иунашъоу къыдэкIыгъэм мырэущтэу итыгъ: «Кубано-Черноморскэ хэкум и Краснодар, и Мыекъопэ отделхэм адыгэхэр зэрыс чIыпIэр къахэгъэкIыжьыгъэнэу ыкIи Черкесскэ (Адыгэ) автоном хэку зэ­хэщэгъэнэу…» Джащ тетэу Адыгэ автоном хэкур щыIэ хъугъэ. Ар зэрэзэхащагъэр лъэпкъ-къэралыгъо, советскэ гъэпсынымкIэ совет хабзэм илъэбэкъушхоу щытыгъ. Тари­хъымкIэ апэрэу адыгэ лъэпкъым политикэ фитыныгъэхэр, къэралыгъо гъэпсыкIэ иIэхэ хъугъэ. Шэуджэн Мосэ, Хьахъурэтэ Шыхьанчэрые, ГъукIэкъул Даут, Дмитрий Швец, Казимир Голодович, Мишурие Казбек, Петр Заема ыкIи нэмыкIхэм Адыгеим къэралыгъо гъэпсыкIэ иIэ хъунымкIэ бэ ашIагъэр.

1922-рэ илъэсым итыгъэгъазэ автоном хэкум и Советхэм яа I-рэ зэфэс къуаджэу Хьакурынэхьаблэ щыкIуагъ. Политическэ, административнэ, экономическэ культурнэ гъэпсыным епхыгъэ Iофыгъошхохэм мыщ щатегущыIагъэх. Хэку гъэцэ­кIэ­кIо комитетэу Хьахъурэтэ Шы­хьанчэрые зипащэр мыщ щыхадзыгъагъ.

Хэгъэгу зэошхор къемыжьэзэ, пэщабэ хэкум щызэбла­хъугъ. ИIофшIакIэкIэ а пстэуми нахь къахэщыгъэр Хьахъурэтэ Шы­хьанчэрые Умар ыкъор ары. Ар IофшIэкIошхоу щытыгъ, цIыфхэм ягумэкIыгъохэр зэрэзэшIуахырэм ренэу гъунэ лъифыщтыгъ, илъэпкъ къыхэкIыгъэхэм лъытэныгъэшхо афишIыщтыгъ. Ежь цIыфхэми ар шIу къалъэгъужьыщтыгъ.

Автономием ифэмэ-бжьымэшIу хэкум исоциальнэ, иэкономическэ, икультурнэ, идуховнэ хэхъоныгъэ тыраригъэхьагъ. ПIэлъэ кIэкIым къыкIоцI Адыгеим исхэм тхакIэр аIэ къыра­гъэхьагъ, гурыт еджапIэхэр, культурнэ-просветительскэ учреждениехэр къызэIуахыгъэх, лъэпкъ печатыр, литературэр, искусствэр щыIэхэ хъугъэ. Хъыз­мэтымрэ культурэмрэ яотраслэ пстэуми IэпэIэсэныгъэшхо зы­хэлъ специалистхэр ащылажьэхэ хъугъэ. Илъэс къэс экономикэм нахь зыкъыIэтыщтыгъ, ащ дакIоу хэкум иамалхэми ахахъощтыгъ.

ЩыIэкIакIэм игъэпсынэу Хьа­хъурэтэ Шыхьанчэрые ригъэжьагъэр ащ ыуж къикIыгъэ Цуа­мыкъо Аслъанчэрыий, Къадэ Хъа­лиди, Цундэкъо Ибрахьими, НэпшIэкъуй Сахьиди, Бэрзэдж Нухьи, Хъут Малычи, ЛIыхэсэ Мухьдини гъэхъагъэ хэлъэу лъа­гъэкIотагъ. Ахэм Iоф зашIэгъэ илъэсхэм гъомылэпхъэшI промышленностым, промышленность хьылъэмрэ псынкIэмрэ яотраслакIэхэр зэхащагъэх, мэ­къумэщ предприятиехэр агъэ­кIэжьыгъэх. Ахэм адакIоу зыщыпсэухэрэ, административнэ унэхэр, народнэ гъэсэныгъэмкIэ, культурэмкIэ, медицинэмкIэ псэуалъэхэр, цIыфхэм ясоциаль­нэ, якоммунальнэ фэIо-фашIэхэр зыгъэцэкIэрэ псэуалъэхэр агъэ­псыщтыгъэх. А лъэхъаным шIэ­ныгъэхэмкIэ доктор ыкIи кандидат 100 пчъагъэмэ ядиссертациехэр пхырагъэкIыгъэх. Ти­тхакIохэр, орэдыIохэр, композиторхэр, сурэтышIхэр, те­атрэмрэ эстрадэмрэ яартистхэр зэрэхэгъэгоу щызэлъашIэхэ хъугъэ. Джащыгъур ары тха­кIо­хэм, композиторхэм, сурэтышI­хэм, театральнэ IофышIэхэм ыкIи нэмыкIхэм ясоюзхэр зызэхащагъэхэр.

Журналхэр, гъэзетхэр, учебникхэр, тхылъхэр къыдагъэкIыхэ хъугъэ. Республикэ драматическэ театрэмрэ филармо­ниемрэ къызэIуахыгъэх. Дунэе класс зиIэ мастерхэр, Урысыем, Европэм, дунаим, Олимпийскэ джэгунхэм ячемпионхэр Адыге­им иIэхэ хъугъэ. Рес­публикэ те­левидениеу адыга­бзэкIи, уры­сыбзэкIи зикъэтынхэр зэхэзыщэрэр къызэIуахыгъ.

Шъхьафитныгъэм екIурэ гъогур

Адыгеир сыдигъуи субъект шъхьаф хъу шIоигъуагъ. 1981-рэ илъэсым тыгъэгъазэм и 3-м РСФСР-м и Законэу «Адыгэ автоном хэкум ехьылIагъ» зыфиIорэр аштэгъагъэми, ащ итхэр агъэцакIэщтыгъэхэп. Краснодар краим зэрэхахьэщтыгъэм елъытыгъэу ыпшъэкIэ щыIэхэм къаIорэр хэкум ышIэн фаеу хъущтыгъэ, ежь зыми фитыгъэп. Краимрэ автоном хэкумрэ фитыныгъэу яIэхэр зэфэдизы­гъэ­хэп. Хэкум пшъэрылъхэр ыгъэ­цэкIэнхэ фэягъэ, фитыныгъэ гори иIагъэп. Гупчэ, край ведомствэхэр къатеIункIэщтыгъэх. Зыми емыпхыгъэу, иIофхэр ежь-ежьырэу зэрифэжьынхэм а лъэхъаным Адыгеир фэхьазырыгъ. Политикэ, экономикэ, культурнэ щыIэныгъэмкIэ ащ опыт шIукIаий, кадрэхэри иIагъэх. Хэхъоныгъэ ышIынымкIэ, щыIэкIэ нахьышIум игъэпсынкIэ краир пэрыохъу къыфэхъу­щтыгъ.

Общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэр», общественнэполитическэ партие, движение заулэмэ ахэтхэр, интеллигенцием илIыкIохэр 1989-рэ илъэсым Адыгэ автоном хэкум истатус къэIэтыгъэным, Краснодар краим ар къыхэщы­жьыгъэным кIэдэухэу фежьа­гъэх. Урысыер бэдзэр зэфы­щытыкIэхэм зэратехьэрэмкIэ РСФСР-м политикэмкIэ ипащэ­хэм джащыгъум макъэ къагъэ­Iугъагъ. Ау экономикэ субъект шъхьафэу ущымытэу, хэкум къыщыдэкIырэ продукцием игъэзекIон пIэ имылъэу сыдэущтэу шэпхъакIэхэм уатехьэщтгъагъа? 1989-рэ илъэсым ишы­шъхьэIу гъэзетэу «Советскэ Рос­сием» а Iофыгъор къыщыс­Iэтыгъагъ. Ащ къихьэгъэ систатьяу «Не стесняйтесь доброты» зыфиIорэм къыщисIотыкIыгъ лъэпкъ пэпчъ лъэпкъ субъект зэхищэнэу фитыныгъэ зэриIэр. Статьяр къызыхаут нуж хэгъэгум иавтоном хэку зэфэ­шъхьаф­хэм: Къэрэщэе-Щэрджэс автоном хэкум, Горнэ Алтайскэ автоном хэкум, Хакасскэ автоном хэкум арысхэм ащыщхэр къысфытеуагъэх, а Iофыгъор къызэрэсIэтыгъэмкIэ къысфэ­рэзагъэх. Игъоу слъэгъугъэм СССР-м и Апшъэрэ Совет иде­путатхэми къыдырагъэштагъ, ау краим къыхэкIыжьынымкIэ ти­хэку джыри бэ ыпэ илъыгъэр.

Республикэ статус иIэу

Адыгэ хэкум инароднэ де­путатхэм я Совет изимычэзыу сессиеу 1990-рэ илъэсым ибжы­хьэ щыIагъэм унашъо щаштагъ «Адыгэ автоном хэкум икъэралыгъо-правовой статус къэIэтыгъэнэу, РСФСР-м исубъектэу ар лъытэгъэнэу, къытефэрэ полномочиехэр къыфэгъэзэгъэнхэу, РСФСР-м хэхьэрэ Адыгэ Автоном Советскэ Социалистическэ Республикэ щыIэ зэрэхъугъэмкIэ цIыфхэм макъэ ягъэ­Iугъэ­нэу».

1991-рэ илъэсым имэкъуогъу Советскэ Социалистическэ Адыгэ Республикэм икъэра­лыгъо суверенитет ехьылIэгъэ Декларациер аштагъ. Мы илъэ­сым бэдзэогъум и 3-м Законэу «Адыгэ автоном хэкур РСФСР-м хэхьэрэ Советскэ Социалистическэ Адыгэ Республикэ зэрэ­хъужьырэм ехьылIагъ» зыфи­Iорэр аштагъ. Илъэсныкъо те­шIагъэу, республикэм иапэрэ Президент хадзыгъ. А IэнатIэр зыфагъэшъошагъэр общественнэ-политическэ IофышIэшхоу Джарымэ Аслъан ары. Респуб­ликэр ылъэ зыщытеуцогъэ апэрэ илъэсхэм Адыгеим икъэралыгъо тамыгъэхэр — гербыр, гимныр, быракъыр аухэсыгъэх. Республикэ статус тиIэ зэрэ­хъугъэм литературэми ишIуагъэ къекIыгъ, журнали 4-мэ: «Жъо­гъобыным», «Зэкъошныгъэм», «Литературнэ Адыгеим», «Родничок Адыгеи» зыфиIорэм якъы­дэгъэкIын псынкIэу зэпыу­цуагъ.

Илъэс къинхэр

Я 90-рэ илъэсхэр хэгъэгумкIи, Адыгэ РеспубликэмкIи къызэ­рыкIуагъэхэп. ЭкономикэмкIэ зэсэгъэ шапхъэхэр хэгъэгум щы­щагъэзыещтыгъэх, шэпхъа­кIэхэм атехьэхэу рагъэжьэ­гъагъ. Производствэр лъэшэу къе­зы­гъэIыхыгъэ, инфляциер, бюджетыр имыкъуныр ыкIи нэмыкI Iофыгъуабэхэр къыздэзыхьыгъэ кризисым къыкIэкIуагъэхэр дэгъэзыжьыгъэнхэ фэягъэ. Адыгеим и Президенти, и Правительстви республикэм иэкономикэ зыпкъ игъэуцожьыгъэным, мэхьанэшхо зиIэ отрас­лэ­хэм IэпыIэгъу афэхъугъэным, предпринимательствэ цIыкIумрэ гурытымрэ хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэным кIуачIэу яIэр рахьы­лIэщтыгъ. 1998-рэ илъэсым нэс производствэр къеIыхыгъ. Ау а лъэхъаным Адыгеим редуктор заводыр, машзаводыр, «Картонтарэр», пивэшI заводыр, щэ заводхэу «Адыгейскэр», «Гиагинскэр» ыкIи нэмыкIхэр къызэтыригъэнэжьынхэ ылъэкIыгъ. НепэкIи ахэр ары республикэм ипредприятие пэрытхэу бюджетыр анахьэу къизыгъэкъухэрэр. Аыгеим 1999-рэ илъэсым промышленнэ производствэмкIэ Урысыем ятIонэрэ чIыпIэр, Темыр Кавказым ишъолъырхэм апэрэ чIыпIэр ащиубытыщтыгъ.

Адыгеим лъэпкъ орэдымрэ къашъомрэкIэ и Къэралыгъо ансамблэу «Ислъамыер» 1991-рэ илъэсым зэрэзэхащагъэр республикэм культурэмкIэ ихъу­гъэ-шIэгъэшхоу хъугъэ. 1993-рэ илъэсым творческэ коллективищ — Къэралыгъо симфоническэ оркестрэр, урыс мэкъэмэ Iэмэ-псымэхэмкIэ Къэралыгъо ансамблэу «Русскэ удалыр», Камернэ музыкальнэ театрэр зэхащагъэх. Урысыем и Правительствэ иунашъокIэ Адыгеим икраеведческэ музей истатус зыкъиIэтыгъ, Лъэпкъ музей ар хъугъэ. Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтыр къэралыгъо университет ашIыжьыгъ, Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ институтыр къызэIуа­хыгъ. Мыекъуапэ мэщытышхо щашIыгъ.

Республикэм икъэралыгъо лъэпсэкъежьапIэхэм ягъэпсын а лъэхъаным аухыгъагъ, пар­ламентым икомитетхэр, хэбзэ къулыкъухэмрэ хэбзэ къутамэхэмрэ зэхащэгъагъэх, федеральнэ лъэгапIэм ахэр юридическэу щыкIагъэпытыхьажьыгъагъэх.

2002-рэ илъэсым къыщегъэ­жьагъэу 2007-рэ илъэсым нэс Адыгеим ипэщагъэр хъызмэт зэфэшъхьафхэм язехьанкIэ опы­тышхо зиIэгъэ меценатэу Шъэу­мэн Хьазрэт ары. А илъэсхэм хъызмэтшIапIэу «Радуга» зыфиIорэр Адыгеим къитэджагъ, хэтэрыкIхэр республикэм щызылэжьыхэрэмкIэ анахь хъыз­мэтшIэпIэшхохэм ар непи зэу ащыщ. Джащ фэдэу щэ заводэу «Тамбовскэр», мэкъумэщышIэ­фермер, унэе IэпыIэгъу хъыз­мэтшIапIэхэр зэхащагъэх. Инвестициехэр республикэм на­хьыбэу къыхалъхьанхэм лъэшэу анаIэ тырагъэтыщтыгъ.

Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым иректорэу ТхьакIущынэ Аслъан 2007-рэ илъэсым Адыгеим и Президентэу хадзыгъ. ЭкономикэмкIэ Iофхэр нахьышIу хъоу фежьагъэх. Адыгеим хэхъоныгъэ зэришIыщт программэу пIэлъэ кIыхьэм телъытагъэр къыха­хыгъ.

А лъэхъаным компаниеу IKEA Тэхъутэмыкъое районым сатыу комплексэу «МЕГА» зыфиIорэр щигъэпсыгъ. ГипсышI заводэу «ВОЛМА-Майкоп» зыфиIорэр Мыекъуапэ къыщызэIуахыгъ, Адыгеим псэолъэшIынымкIэ иотраслэ анахьэу хэхъоныгъэ езыгъэшIыгъэхэм ар зэу ащыщ.

Мэкъу-мэщыми гъэхъагъэхэр щашIынхэ алъэкIыгъ. Лэжьыгъэ бэгъуагъэ апэу Адыгеим къызы­щахьыжьыгъэр 2008-рэ илъэсыр ары. Джащыгъум фышъхьэ лэ­жьыгъэу, джэнч лъэпкъ зэфэшъхьафхэу тонн мин 520-м ехъу къаугъоижьыгъагъ, 2015-рэ илъэсым лэжьыгъэ тонн мин 677,5-рэ къахьыжьыгъ.

Псауныгъэм икъэухъумэн фэ­гъэзэгъэ лъэныкъоми зиу­шъомбгъугъ. А лъэхъаным кIэлэ­цIыкIу диагностическэ гупчэр, фельдшер-мамыку IэзэпIэ 27-рэ агъэпсыгъэх, къуаджэу Улапэ амбулаторие къыдэтэджагъ, Адыгэкъэлэ район сымэджэщым диализнэ отделение къыщызэ­Iуахыгъ. Программэу «Земскэ доктор» зыфиIорэр пхыращы хъугъэ.

Гъэсэныгъэм ылъэныкъуи зэхъокIыныгъэшIухэр фэхъугъэх. АкъУ-м икорпусэу къати 9-у зэтетыр (квадрат метрэ мини 7 зэлъызыубытырэр), бизнес-­инкубаторыр къызэIуахыгъэх. МкъТУ-м медицинэ институтыр къыщызэIуахыгъ. КIэлэцIыкIу IыгъыпIи 4 Мыекъуапэ, Адыгэ­къалэ, Кощхьэблэ, Теуцожь, Шэу­джэн районхэм ащагъэпсыгъэх. Адыгеим ис сабыйхэу илъэси 3-м къыщегъэжьагъэу илъэси 7-м нэс зыныбжьхэр кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм аштэнхэмкIэ непэ чэзыу щыIэжьэп. Дэеу зылъэгъурэ ыкIи зэхэзы­хырэ кIэлэцIыкIухэм атегъэ­псы­хьэгъэ еджэпIэ-интернат Мые­къуапэ къыщызэIуахыгъ, Адыгэ­къали, Хьалъэкъуаий, Красно­гвардейскэми гурыт еджэпIа­кIэхэр къадэтэджагъэх. Гурыт еджапIэм икорпусэу спортзал зыхэтыр Хьатикъуае къыщызэ­Iуахыгъ. ГъэсэныгъэмкIэ урысые организацие анахь дэгъухэм яспискэу хьисап гъэсэныгъэ языгъэгъотырэ Московскэ гуп­чэм зэхигъэуцорэм Адыгеим игурыт еджапIэхэр мызэу, мы­тIоу хэфагъэх.

КъокIыпIэм щыпсэурэ лъэпкъ­хэм искусствэхэмкIэ я Къэралыгъо музей и Темыр-Кавказ къутамэ иунакIэ 2010-рэ илъэсым Мыекъуапэ щагъэпсыгъ. НепэкIэ ар Урысыем и Къыблэ икультурнэ-просветительскэ гупчэшхохэм зэу ащыщ.

Гъэхъэгъэшхохэр езыгъэ­шIыщт спорт инфраструктурэ дэгъу республикэм иIэ хъугъэ. ЦIыф­хэм япсауныгъэ зыщагъэпытэрэ физкультурэ комплекс 2013-рэ илъэсым икIэух Мыекъуапэ къыщызэIуахыгъ. Илъэсищ зытешIэм, ащ ехьыщыр комплексэу «Ошъутенэри» щыIэ хъугъэ. Илъэс заулэ зытешIэм, ащ фэдэ комплексхэр респубикэм ирайонхэми къадэтэджагъэх. АКъУ-м спортымкIэ и Унэшхоу Кобл Якъубэ ыцIэ зыхьырэр агъэ­псыгъ, республикэ стадионэу «Зэкъошныгъэм» игъэкIэжьын аухыгъ.

ЛъэныкъуакIэхэр

Адыгэ Республикэм и ЛIы­шъхьэу ТхьакIущынэ Аслъан иполномочиехэм япIалъэ зе­кIым, Адыгеим ипащэу агъэнэфагъэр гъэцэкIэкIо, лIыкIо хэ­бзэ къулыкъухэм Iоф ащышIэгъэным­кIэ опытышхо зиIэгъэ КъумпIыл Мурат Къэралбый ыкъор ары. Ащ икандидатурэ зэкIэми къыдырагъэштагъ. Адыгеим ипэ­щагъэхэу Джарымэ Аслъани, Шъэумэн Хьазрэти, ТхьакIущынэ Аслъани ягъэхъагъэхэм осэшхо афэсшIызэ, республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурати тишъолъыр хэхъоныгъэ ышIынымкIэ джыдэдэм ыпшъэ бэ зэрэдафэрэр къасIо сшIои­гъуагъ. Ар япащэу Iофышхо зэшIуахы. Адыгеим итеплъэ зэрихъокIыгъ. Джырэ шапхъэхэм адиштэрэ, амалыбэ зиIэ республикэ ар хъугъэ.

Республикэр ылъэ зыщытеуцощтыгъэ апэрэ илъэсхэм политикэ Iофыгъохэм анахьэу анаIэ атырагъэтыщтыгъэмэ, ыуж­кIэ апэ рагъэшъыгъэр экономикэмрэ социальнэ зыпкъ­итыныгъэмрэ япхыгъэ Iофыгъохэр ары. Адыгеим ипащэхэм мы лъэныкъомкIэ бэ зэшIуахыгъэр. Ахэм рагъэжьэгъэ Iофыр КъумпIыл Мурат гъэхъагъэ хэ­лъэу лъегъэкIуатэ.

НыбжьыкIэ сэнаущхэм Адыге­им IэпыIэгъу непэ щарагъэгъоты, кадрэ резервым изэгъэу­IункIэ социальнэ амалхэр щызэрахьэх. Шъхьэихыгъэу цIыф­хэм адэгущыIэх. Республикэм исхэр зыгъэгумэкIырэ Iофыгъо­хэм яхьылIэгъэ къэбархэр при­емнэхэмкIэ, линие плъырхэмкIэ, СМИ-хэмкIэ, социальнэ хъы­тыухэмкIэ, цIыф зэхахьэхэмкIэ, общественникхэм адыряIэ зэ­IукIэгъухэмкIэ къаIэкIахьэх. Ащ фэдэ екIолIакIэм ишIуагъэкIэ Iофыгъуабэмэ язэшIохынкIэ нахь къекIурэ амалхэр къа­гъотых.

Адыгеим игъэцэкIэкIо хабзэ экономикэмрэ социальнэ лъэныкъомрэ хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэным епхыгъэ Iофыгъохэр игъорыгъозэ зэшIуехых. Со­циаль­нэ фэныкъоныгъэхэр икъоу республикэ бюджетым къызэрэщыдалъытэхэрэм, ащ ифедэхэм зэрахахъорэм яшIуа­гъэкIэ хэгъэгум и Президентэу Владимир Путиным шъолъырхэм пшъэрылъэу къафишIыгъэхэр нахь шIуагъэ къытэу агъэцэкIэнхэ алъэкIы.

Республикэр кIэщакIо зыфэ­хъурэ Iофтхьабзэхэм Урысые Федерацием и Къэралыгъо Думэ къадырегъаштэ. «Единэ Россием» Адыгеим щыпхырищырэ партийнэ проект 15-мэ анахьэу къахэгъэщыгъэмэ хъущт про­ектхэу «Къэлэ щыIакI», «КIэлэцIыкIу спорт», «ЧIыгу гупсэм икультур» зыфиIохэрэр. Ахэм адиштэу общественнэ чIыпIэ­хэмрэ щагухэмрэ зэтырагъэ­псыхьэх, къуаджэхэм адэт гурыт еджапIэхэм апае спортзалхэр агъэпсых е агъэкIэжьых, культу­рэмкIэ унэхэр техникэкIи, мылкукIи нахь зэтырагъэ­псы­хьэх.

Лъэпкъ проектэу «Гъэсэныгъ» зыфиIорэм диштэу IэпэIэсэныгъэ зыхэлъ специалистхэм якъэгъэ­хьазырынкIэ ищыкIэгъэ амалхэр зэрахьэх. КIэлэцIыкIу IыгъыпIакIэхэр, гурыт еджэпIакIэхэр къызэIуахых. Унэхэр агъэкIэ­жьых. НаукэмкIэ амалэу яIэхэм, ушэтынхэм зарагъэушъомбгъу.

Псауныгъэм икъэухъумэн фэ­гъэзэгъэ лъэныкъом хэхъоны­гъэ егъэшIыгъэнымкIэ Адыгеим бэ щашIэрэр. Технологие пэ­рытхэр агъэфедэхэзэ IэпыIэгъу зэратырэ сымаджэхэм япчъагъэ хэхъо зэпыт. Республикэм имедицинэ учреждение заулэмэ: республикэ, кIэлэцIыкIу клиникэ сымэджэщхэм, республикэ перинатальнэ гупчэм, онкологиче­скэ диспансерым, Хь. М. Шъэу­мэным ыцIэкIэ щыт медицинэ гупчэм, Адыгэкъалэ дэт район сымэджэщым непэ технологие пэрытхэр ащагъэфедэх.

(Джыри къыкIэлъыкIощт).