Сигуапэу седжагъ

Шъуигъэзет сыкъэтхэным лъапсэ фэхъугъэр Мэщ­бэшIэ Исхьакъ ироманэу «Зэман чыжьэм иджэрпэджэжь, е Хьатмэ япчыхьэ тIокI» зыфиIоу журналхэу «Зэкъошныгъэмрэ» «Литературнэ Адыгеимрэ» къа­дэхьагъэм сызэреджагъэр ары. Ар лъэшэу сыгу рихьыгъ. ТхэкIо цIэрыIом тарихъымкIэ шIэныгъэ куу зэриIэр, хьатхэм якъэбар дэгъоу зэришIэрэр згъэшIэгъуагъэ. Якъуаджэ, ятэжъ ихьакIэщ, хэгъэгум къыщыхъугъэхэр зэкIэ хэз имыIэу тхакIом ишIэжь къыхэнагъэх. Тиэрэ ыпэкIэ я 4 — 5-рэ илъэс минхэм къэхъугъэхэм хэшIыкIышхо зэрафыриIэмкIэ ащ сехъуапсэ. Философие гупшысэ куухэр хигъащэхэзэ, хъугъэ-шIагъэ пэпчъ, щыIэныгъэм ипычыгъо пэпчъ тхэкIо цIэрыIом къеты.

МэщбэшIэ Исхьакъ инэмыкI тхыгъэхэм а романыр зэратекIырэр ижъыкIэ щыIагъэхэр, шъэожъыем ежь ышъхьэкIи, иIахьылхэми апэкIэкIыгъэр, хэгъэгум къыщыхъурэ хъугъэ-шIагъэхэр екIоу зэрэзэрип­хыхэрэр, ащ итхынкIэ нэмыкI екIолIэкIэ шъыпкъэ къызэригъотыгъэр ары.

Мыекъопэ культурэм къыщегъэжьагъэу адыгэхэм гъогоу къакIугъэм фэгъэхьыгъэу бэ тхыгъэу щыIэр. Ахэм къызэраушыхьатырэмкIэ, адыгэхэр хьатхэм къатекIыгъэх. Адэ ежь хьатхэр хэта къызытекIыгъэхэр?

Дин тхылъхэу Библием: Апэрэ Зэзэгъыныгъэм (Ветхэ Заветым), Инджылым (Новэ Заветым), КъурIаным сызяджэм нафэ къысфэхъугъ цIыфхэмкIи, лъэпкъ­хэмкIи ахэм зэфэдэ екIолIакIэ зэряIэр. ЦIыфхэм якъэхъукIэ анахьэу икъоу зыщызэхэфыгъэр Апэрэ Зэзэгъыныгъэр ары.
Ащ зэритымкIэ, Хет (Хат) къызытекIыгъэр Ханаан ары. Ижъ-ижъыжькIэ, илъэс мин пчъагъэкIэ узэкIэIэ­бэжьмэ, Ханаан къэралыгъуи, Хет къэралыгъуи щыIагъэх.

Ханаан къытекIыгъэх: Сидон (къо нахьыжъыр), Хет (ятIонэрэ къор), ахэм къакIэлъыкIуагъэх Иевусей, Амморей, Гергесей, Евей, Аркей, Синей, Арвадей, Цемарей, Химафей.

Ежь Ханаан къызытекIыгъэр Хам. Ханаан къошищ иIагъ — Хуш, Мицраим, Фут. Хам ятэ ыцIагъэр Ной. Зэрэдунаеу псычIэгъ зэхъу нэуж Ной къуищ иIагъ: Сим, Хам, Иафет.

Ной ятэ Ламех ыцIагъ. Ламех къызытекIыгъэр Мафусал. Мафусал ятэ ЕнохкIэ, ащ ятэ ИаредкIэ еджэщтыгъэх. Иаред къызытекIыгъэр Малелеил. Малелеил ятэ Каинан ыцIагъ. Каинан къызытекIыгъэр Енос. Енос ятэ Сиф ыцIагъ. Сиф Адам къытекIыгъ, ащ иящэнэрэ кIэлагъ. Нахьыжъым ыцIа­гъэр Авель, ятIонэрэм — Каин.

Адыгэхэр Шис къытекIыгъэхэу лIыжъ хьаджэхэм аIоу зэхэтхыгъ. СызэренэгуерэмкIэ, уахътэ зытешIэм гущыIэу «Шис»-р «Сиф»-кIэ къаIо хъугъэ. Джыдэдэми дин IофышIэхэр Тхьэ елъэIухэ зыхъукIэ макъэу «с»-м ычIыпIэкIэ «шъ»-р, Салехым ычIыпIэкIэ Шъа­лихьэ къаIо.

Сэ къасIохэрэм яшъыпкъагъэ шъууплъэкIун шъу­лъэкIыщт ыпшъэкIэ зыцIэ къесIогъэ дин тхылъхэм шъуяджэмэ. Джары адыгэхэм Адамхэр, Нухьэхэр, Хьаткъохэр, Хьананэхэр бэу зыкIяIэхэр.

Адыгэхэр къызытекIыгъэхэр Хам ары. Ар тятэжъ пIашъ. Ижъырэ адыгабзэмкIэ «хьа»-м къикIырэр — «цIыф», «цIыфым ыкъу». Ежъугъапш ар адыгабзэм хэт гущыIэхэу «хьакIэщ», «хьадэ», «хьаджыгъ», «хьайнап», «хьакощ», «хьаку», «хьакIэ» зыфиIохэрэм ыкIи нэмыкIхэм.

ЦIыкIушъэ Аслъан-хьадж.
Урысые Федерацием изаслуженнэ врач, медицинэ шIэныгъэхэмкIэ кандидат, полковник.