Псапэмрэ гукIэгъумрэ ямаз

Быслъымэнэу дунаим тетхэм агъэлъэпIэрэ, агъэшIорэ Рэмэзан ма­зэр къихьагъ. НэкIмазэм епхыгъэ шапхъэхэм, ахэр быслъымэнхэм зэрагъэцэкIэн фаем тащигъэгъозагъ Адыгэ Республикэм ыкIи Пшызэ шъолъыр ащыпсэухэрэ быслъымэнхэм я ДиндэлэжьапIэ имуфтий игуа­дзэу Шъхьэлэхъо Ибрахьим.

— Ибрахьим, НэкIмазэр адрэ мазэхэм сыда зэратекIырэр, сыд фэдэ чIыпIа Ислъам диным щиубытырэр?

— А мазэр ары КъурIан лъапIэр къызехыгъэр, быс­лъы­мэнхэми нэкIыр зырагъа­жьэрэр. Ащ фэгъэхьыгъэу Къур­Iа­ным мырэущтэу ит: «КъурIаныр къызыщехыгъэ НэкIмазэр цIыфхэмкIэ гъуазэу, гъогу дэгъури дэири зэхэфыгъэ хъугъэу щытышъ, а мазэр зытефэрэм ерэнэкI. Сымаджэу ащ тефэрэм е гъогум тетым ащ фэдиз мэфэ пчъагъэ ыужкIэ ерэ­нэ­кIыжь. Шъо НэкIмазэр псынкIэ къышъуфишIыным Алахьыр фай нахь, къин шъуигъэлъэгъунэу фаеп. Шъо гъогу занкIэм шъу­зэрэрищэрэм пае НэкIмазэри шъуухынэу, Алахьыри жъугъэлъэпIэнэу фай. Шъо Алахьталэм ищытхъу шъуIонкIи мэхъу». КъурIаныр: 2; 185

НэкIыр Ислъам диным ипкъэуи­тфымэ зэу ащыщ. Нэ­кIыр зышIошъ мыхъоу щэч зыгу къихьэрэм, умынэкIыми хъунэу зыIорэм гунахьышхо егъа­хъэ. Тхьэм цIыф пстэуми нэкIыр къатырилъхьагъ. Быслъымэн диным ыпэкIи щыIагъэхэм ар къатырилъхьагъэу щытыгъ. Тхьэм къыригъэхыгъэ КъурIаным унэкIын зэрэфаер къы­гъэнафэу Iэятхэр итых. Алахьталэм мырэущтэу КъурIанымкIэ зыкъытфегъазэ: «О, шIошъхъуныгъэ зиIэхэр! ШъуапэкIэ цIыфхэм зэрателъыгъэм фэдэу нэкIыр шъори шъутелъ…»

— НэкIым пылъ шап­хъэхэм уакъытегущыIагъэмэ дэгъугъэ.

— Мы мэзэ лъапIэм Алахьталэм гунахьхэр афегъэгъу, псапэри афегъэбагъо. Алахьта­лэр цIыфым имэлэкIалIэ щыкIэрэкIэ арэп нэкIыр ащ къызфытырилъхьагъэр, ар гъогу зафэ теуцоным, хъярэу мы мафэм хэлъхэр къылъыIэсынхэм апае нахь. ЦIыфым ипсауныгъэ, идунэететыкIэ федэ афэхъугъэу НэкIмазэм бэ хэлъыр: мыхъунхэм ар ащеухъумэ, Iэпкъ-лъэпкъыр егъэрэхьаты, цIыфхэр зэкъотынхэм, шIу зэрэлъэгъунхэм, гукIэгъу къахэфэным фегъасэх.

Нэф мышъызэ ебгъэжьэнышъ, тыгъэр къохьэфэ уинэкI зыкъутэщтхэм защыбдзыеныр ары нэкIыр. Угу илъыри пшIэ­рэри зэдиштэу, Тхьэми ирэзагъэ зэхапшIэу ущытын фай.

НэкIмазэм къыкIоцI цIыфыр ыгукIэ нахь къабзэ мэхъу, иIиман мэпытэ, зекIокIэ дэйхэм защедзые. Щыхьагъу къыза­шIыкIэ, нэкI зэриIыгъыр, цIацIэ зэрэмыхъущтыр ареIо. ИкъурIан еджэн, ипсэпэ нэмазхэм, иза­чырхэм, идыуахьхэм ахегъахъо.

Мы мазэм сэдакъэ птыныр, КъурIан уеджэныр, нэмазуахътэхэр блэмыгъэкIынхэр псэ­пэшхоу щыт. УиIахьыл­хэм, уигу­псэхэм а мазэм къыкIоцI уахахьэмэ, уалъыкIомэ, псапэ къыпфыхэкIыщт.

— ЦIыфэу нэкI зыIы­гъым щыгъупшэу шхын горэ ышхыгъэмэ, ащ нэ­кIыр еукъуа? Джащ фэ­дэу цIыфыбэ зыгъэгумэкIырэ упчIэхэм ащыщ псыр чыим емыгъэхэу жэм дэбгъэчъыхьэ хъущтмэ.

— Апэрэ упчIэм иджэуапыр — хьау, ащ нэкIыр ыукъорэп, ар Алахьталэм шIухьафтынэу цIыфым къыреты. Пегъымбарым ыIуагъ: «НэкIмэзэ мазэм цIыфым щыгъупшагъэм хэтэу зыгорэ ышхыгъэмэ е псы ешъуа­гъэмэ, ыпэкIэ зэрэнэ­кIыгъэм фэдэу пидзэжьын фит. Сыда пIомэ Алахьталэр ары ар зыгъэшхагъэр ыкIи псы езы­гъэшъуагъэр. Тыгъэр къомы­хьажьызэ нэкIыр зыIыгъыр хэ­Iэжьыгъэмэ, джащ фэдэу пчэдыжь нэмазым блэкIыгъэу сэрашыр ышIыгъэмэ, нэкIыр укъуагъэ мэхъу. А мафэхэр ыпщыныжьынхэ фае.

ЦIыфыр сыд фэдэрэ уахъти ышъхьэкIэ къэбзэн фае.

Пцэ плъэкIыным, зыбгъэпскIыным, кIоцIымкIэ умыгъакIоу ужэ псы дэбгъэчъыхьаным, Iупс ебгъэхыным, есыным нэкIыр аукъорэп. ЕтIани жьы къэзымыщэшъурэ сымаджэхэм жэм даутхэрэ уцыр къызыфагъэфедэмэ хъущт. НэкIмазэр зы­Iыгъ бзылъфыгъэу пщэрыхьэ-
рэм римыгъэхэу гъомылапхъэм ищыугъэ е иIэшIугъэ бзэгупэкIэ ыуплъэкIумэ, нэкIыр къутагъэ хъурэп.

— Ибрахьим, НэкIмазэм быслъымэнхэр нахь зэпэ­благъэ, зэфэгумэкIыжь ешIыха?

— Ары, НэкIмазэм социальнэ мэхьэнэ ин иI. Мы мазэм гъот зиIэхэм агу цIыфхэм нахь афызэIухыгъэ мэхъу. Гъатхэм мафэрэ сыхьат 13 — 14-рэ нэкIыр зыIыгъхэм, псыгъуаткIуи, фыгукIи зыIумыфэхэрэм шхыным фыщыкIэрэ цIыфыр къинэу зыхэтыр нахь зэхашIэ, Тхьэм къафигъэшъошэгъэ мылъкумкIи, гъомылап­хъэхэмкIи ягуапэу ащ дэгуащэх. НэмыкIхэм гукIэгъу афэпшIыным, тхьамыкIэмэ уалъыплъэным, уиIэмэ, зимыIэм ептыным, уимыIэмэ, гущыIэ дахэ нэмыIэми апэбгъохыным НэкIмазэм уфегъасэ.

Зэчатэр Тхьэм къазкIытырилъхьагъэр зэхэтыкIэ дахэхэр цIыфхэм къахилъхьанхэм пай, ар диным ылъапсэмэ ащыщ. ТхьамыкIэхэмкIэ гукIэгъу ахэлъэу зэчатэм цIыфхэр ешIы, якъин атыреIэтыкIы, гур егъэкъабзэ, тхьамыкIэр баим емышъугъоу, емынэкъокъоу, мыхъун ымышIэу ешIы, джащ фэдэу байми ыгу егъэкъабзэ, хьэцагъэм зыщидзыеу регъасэ, хьалэл ешIы. НэкIмазэм быслъымэным нэкI зыIыгъхэр ыгъэшхэнхэу, пчыхьэрэ хигъэ­Iэжьынхэу амал иI. НэкIым быслъымэныр щэIагъэм, нэмыкI­хэм афигъэгъуным, афигъэкIо­тэным, мыгубжыным, ыбзэгу фэсакъыным афегъасэ.

— Ибрахьим, хэта нэ­кIыр зыIыгъынэу зыте­фэрэр, хэта Алахьталэм ар зытыриIэтыкIыгъэр?

— Зиакъыл уцугъэ, зыныбжь икъугъэ хэтрэ быслъымэни нэ­кIыр ыIыгъынэу тефэ. Япсау­ныгъэкIэ зытещыныхьажьэу щыт­хэр, бзылъфыгъэ зэпкъа­джэхэр, быдз езыгъашъохэрэр, сымаджэхэр, гъогу тетхэр ары зымынэкIыхэрэр. Нэжъ-Iужъхэми, хэужъыныхьэгъэ уз зиIэхэми анэкIынэу атефэрэп. Ханэгъэ мэфэ пчъагъэм фэдизкIэ гъот макIэ зиIэ зы нэбгырэ ахэм агъэшхэн, фидья сэдакъэ атын фае.

— Сыда нэкIым къыхэбгъахьэ мыхъущтхэр?

— НэкIмазэм тыгъэр къо­хьэфэ шхэхэ, псы, Iэзэгъу уц ешъохэ, зэшъхьэгъусэхэр зэ­гуахьэхэ, гущыIэ нэкIхэр ашIыхэ, хъуанэхэ, убэхэ, пцIы аусы, ажэ къыдахьэрэр аIо, яягъэ цIыфмэ арагъэкIы хъущтэп. Нэ­кIым ипсэпагъэ зыгъэкIодырэмэ ахэр ащыщых. ЦIыфым пцIы ыусэу, зекIокIэ дэйхэр къыха­фэхэмэ, ащ инэкI Алахьталэм ыштэщтэп.

КIАРЭ Фатим.