Тыгъэнэбзый

КIымафэм инэшанэхэр

Iугъо коренэу ошъуапщэхэр къе­кIотэхыгъэхэу чIыгум шъхьащытхэмэ — чъыIэ хъущт.
* * *

 

Къазым ылъапэхэр къеIэтхэмэ – къэу­чъыIыщт.
* * *
Къолэжъхэр чъыг шъхьапэм щэIыстхэмэ – кIымафэр къэсыгъ.
* * *

ПкIашъэхэр кIасэу тэкъожьыгъэхэмэ, кIымафэр чъыIэщт ыкIи кIыхьэщт.
* * *
КIымафэм ос щымыIэмэ – гъэмафэм лэжьыгъэр бэгъощтэп.
* * *
КIымэфэ ос фыжьым жьыр еукъэбзы, чIыгур егъэшIу, цIыфыгур къыдещае. ИлъэсыкIэр бэрэчэт-мафэ Тхьэм тфешI!

Охътэ лъапI

ИлъэсыкIэм ипчъэ охътэ анахь лъапIэу кIымафэм ищылэ мазэ къызэIуехы.

Осыр къесы, къесы зэпымыоу, шъо­шэ фыжьым чIыр зэфэдэкIэ къефапэ. Псэ зыпытым зегъэпсэфы, илъэсыкIэм тыдэкIэжьы. Тигугъэхэр Iатэх, гушIо­гъуабэкIэ тащэгугъы, арышъ, тиини тицIыкIуи псауныгъэкIэ, тхъагъокIэ, гъэхъагъэхэмкIэ, мамырныгъэкIэ 2021-рэ Быгъу Фыжьым иилъэс къытэтэнэу тэлъаIо. Тэри, тиамал елъытыгъэу, хэти зыдгъэчанын – кIэлэеджакIохэр еджэным ерэгугъух, IофшIэкIо цIыфхэр ашIэрэм фэрэчэфых, джащыгъум шIум, гушIуагъом, гупсэфыгъо тынчым тызэрагъэжэщтэп. Хэти ежь фэдэ цIыфэу къыготым фэзэфэныр, фэхьалэлыныр, фэлъэкIырэмкIэ зыщищыкIагъэм, нэ­мыкI цIыфэу фэныкъом IэпыIэгъу фэхъуныр зыщерэмыгъэгъупш! Тызэгъусэу, пытэу тызэрэIыгъмэ, сыд фэдэрэ икIыгъо- зэпырыкIыпIэри къытфэпсынкIэщт.

ИлъэсыкIэр охътиплIэу зэхэт: кIымаф, гъатхэ, гъэмаф, бжыхьэ. Ахэбдзын гори ахэмытэу уахътэ пэпчъ мэзэ щырыщ иI: кIымэфэ мазэхэр – тыгъэгъазэр, щылэр, мэзаер.

Гъэтхэ мазэхэр: гъэтхапэр, мэлылъфэгъур, жъоныгъуакIэр.
Гъэмэфэ мазэхэр: мэкъуогъур, бэ­дзэогъур, шышъхьэIур.
Бжыхьэ мазэхэр: Iоныгъор, чъэпыогъур, шэкIогъур.

ЗэкIэ зэхэплъытэжьымэ, илъэсыр мэзэ пшIыкIутIу зэрэхъурэр. КIэлэцIыкIухэр, шъумышъхьахэу илъэсым има­зэхэм ацIэхэр зэхэшъуфыхэу ыкIи къа­шъу­Iохэу зежъугъас. Уадыгэ пшъэшъэжъыеу е шъэожъыемэ, убзэкIэ угущыIэныр дэгъуба?!

2021-рэ ИлъэсыкIэу къихьагъэр Тхьэм хэти мафэ тфешI!

Усэхэр зикIасэхэм апае

ЛIыхэсэ Мухьдин

Апэрэ осыр

ЧIыгум ынэгу цIынэ
ЕпкIы тхьапэ дышъашъор.
Чъыгэу ныкъо упцIэным
Жьыбгъэм кIегъанэ машIор!

Тхьапэу къыпынэжьыгъэмэ
Атефэрэр кукууIупсэу,
Осыцэр чIэу зынэсыгъэм
КъыпшIошIы жакIэр ыупсэу.

Пщэхэр IупэкIэ къыдзхи,
Тыгъэм ынэгу къырихыгъ,
ЫхьакIи щэджагъо нэсы,
ЧIы цIынэм осыр ышхыгъ.

ШъошIа, шъущыгъуаза? Ащыгъум шъугу ишъуубыт

Осыр бэмэ – хьалыгъури нахьыбэщт.
* * *
КIымафэм гъатхэр егъащтэ, ауми игъо къэсышъ мэткIу.
* * *
КIымафэр нахь пытэ къэс, гъатхэр нахь пасэу къэкIо.
* * *
КIымэфэ щтыргъукIыр – гъэмэфэ жъоркъ.
* * *
КIымафэм шыблэр маомэ, чъыIэшхохэм яж.
* * *
КIымэфэ тыгъэм тегъэгушIоми, къыгъэфабэрэп.

КIымэфэ джэгу

Рассказ

Осыр утысэхэу огум къетэ­къохы, сабый джэгулэхэм ягуапэу ар зэIашIэ, жьы къабзэр аIохьэшъ ашъо лъэкIыхьагъэ, чэфым зэрехьэхэшъ, анэгу­шъхьэхэр къыхехых.

Хэта зышIагъэр щылэ мазэр къытэтэнышъ кIымэфэшхор къытфищэщтмэ!
Ини цIыкIуи джы яшIугъу, щыгъын Iужъухэр бэу ащыгъых: пальтэушхуи, джэдыгу шъыпкъи, шубэ кIыхьи, нахь кIэкуаIуи, щырыкъу фаби, хъурышъо паIуи, цылъэпэди, пух шали, Iэлъэ Iу­жъуи къызкъуахыгъэх.
Зэпымыоу къесы. Мурат цIыкIум дунай дахэр ыгу хэпкIагъ: гушIубзыоу жъогъо-осхэр ыIэгушъокIэ къеубытых, ау тхьагъэпцIыжъыехэр такъикъкIэ мэбзэхых. Хъурэр шъаом къыгурымыIу, зы осыци ымыIыгъ.
Тыдэ хъура жъогъо-осхэр, пшысэ дахэу, шъэфы закIэха?! – ыIэ цIыкIухэм псыр къапэчъы.
Асхьад Мурат къечъэлIагъ, шъо Iа­лъэхэр къыпилъхьагъ, ос IашкIэхэр къыфишIыгъ.
Мафэр нэфы, осыр фыжьы. Зэрэтэмашъхьэу тес сабыйхэр урамышхом зэрэтеф. Зэш-зэшыпхъуи, зэгъунэгъуи, зэIахьыли, зэныбджэгъуи купы чэфэу джы зэхэт. Гъогу зэхэкIым иIэ пчэгум нэр пIэпихэу Ос нысхъапэ ащ щашIыгъ, гомэ-ламэу ар зэхэлъ – пкъышIо, лъагэ, зэIэкIэлъ, зылъэгъурэм егъэшIагъо. Шъхьэр гъэIагъэ, пэр Iэтыгъэ, ни напци IогушIукIы, цIыфым фэдэу афэпагъ. Халат шIэтыр ащ щалъагъ, пшъэдэлъ фабэр ащ далъхьагъ, ыIэмычIи фау­шъагъ, Iалъмэкъ дахэр шIохалъхьагъ.
Пчэгур дахэу раубыкIыгъ, къэшъох, къэчъэх, орэд къаIо.
КъаIо джы о ахэм анахь хъупхъэр!
Ау Даринэ ыгу къэкIыгъ мэшIо шIэтыр агъэблэнэу!
Пхъэжъыябэр зэтыралъхьагъ, нахь такъырхэри хагъэфагъ. «КIы-кIыкI» ыIоу зэкIэнагъ, мэшIо тхъуабзэм зиIэтыгъ. КIэлэцIыкIухэр гушIо пшысэм хэкIуадэх, пщынэо цIыкIуми икIэсэ пщынэр къыгъэсыгъэу зэIещы, къыгот ныбджэгъухэр Iэгушъом жъынчэу теох.
ЗэкIэри къэшъо, хэти зэрэфэлъэкI: зэфакIуи, зыгъэлъати, уджи зэхэт, кIымэфэ джэгум зеIэт. Апэрэ кIымэфэ мэфэкIым игушIогъо нэфэу машIори дэхэшхоу маблэ.
Плъэхэмэ, Ос нысхъапэр ыгу мэкIагъэу зэхэфэ, плъэхэмэ, пчыхьэр тхьагъэпцIэу къякIуашъэ.