Гупчэм и Мафэ тимэфэкI

Адыгэ Республикэм лъэпкъ культурэмкIэ и Гупчэ ипащэ игуадзэу Анцокъо Фатимэ IофшIапIэу зыIутыр зызэхащагъэр илъэс 60 зэрэ­хъугъэм, мурадэу яIэхэм афэгъэхьыгъэу гущыIэгъу тыфэхъугъ.

— ТэрыкIэ ар хъугъэ-шIэгъэ ин, — къеIуатэ Анцокъо Фатимэ. – ТиIофшIэнкIэ Урысыем ишъолъырхэм, IэкIыб къэралхэм талъыIэсыгъ, шIукIэ ташIэ.

— Лъэпкъым итарихъ, культурэ баеу иIэм къащебгъэжьэщтмэ, илъэс 60-р бэп.

— Нурбый, къызгурэIо къапIо пшIоигъор. Сэ къыхэзгъэщмэ сшIоигъор Адыгэ хэкум ина­роднэ депутатхэм я Совет иуна­шъокIэ 1961-рэ илъэсым щылэ мазэм и 23-м Адыгэ хэкум лъэпкъ творчествэмкIэ и Унэ зэрэзэхащагъэм мэхьэнэ ин иIэу зэрэщытыгъэр ары.

Егъэжьэгъур

— Апэрэ илъэсхэм Iоф­шIапIэм сыд фэдэ гъэ­псы­кIа иIагъэр?

— Лъэпкъ творчествэмкIэ Унэм нэбгыри 5 Iоф щызышIэщтыгъэр. Пащэр, художественнэ самодеятельностымкIэ, хорымкIэ, музыкальнэ купхэмкIэ методистэу нэбгыри 2, бухгалтерыр, хэутыным фэгъэзэгъэ секретарыр. Ахэр Унэм егъэжьапIэ фэхъугъэх.

— Апэрэ пащэу иIагъэр къытаIоба.

— А. И. Мартыновар тиIоф­шIапIэ апэрэ пащэу иIагъ. Егъэ­жьапIэм лъэпсэшIу фэзышIы­гъэхэм тафэраз.

— ЦIыф цIэрыIохэр Унэм пащэ зэрэфашIыщтыгъэхэм сыда къеп­IуалIэ пшIоигъор?

— Адыгэ лъэпкъ культурэм лIэшIэгъу пчъагъэ къыкIугъ. Исэ­нэхьат хэшIыкI зэрэфыриIэм да­кIоу, щыIэныгъэм лъытэны­гъэу къыщыфашIырэми мэхьэнэ ин иIагъэу сэлъытэ.

— УгукIэ IофшIэным уфэщэгъэн зэрэфаери

Iэшъхьэтетхэм къыда­лъытэщтыгъ.

— Ащ фэдэ цIыфхэр а лъэ­хъаным Адыгеим иIагъэх, непи щэпсэух.

— Унэм илъэс зэфэшъхьафхэм пащэу иIагъэ­хэм тигъэзетеджэхэри къыкIэупчIэх.

— Сигуапэу ацIэхэр къесIощтых. Шыу Щэбан, Шъхьаплъэкъо ГъучIыпс, ЛIыхъукIэ Андзаур, Хъут Юсыф, Нэгъуцу Аслъан, Беданыкъо Нэфсэт, Кукэнэ Мурат, Къулэ Амэрбый.

— Урысые Федерацием икинематографист гъэшIуагъэу, Адыгэ Респуб­ликэм культурэмкIэ изаслуженнэ IофышIэу Бадый Къэплъан джырэ уахътэ пэщэныгъэ Гуп­чэм дызэрехьэ.

— 2017-рэ илъэсым къы­ще­гъэжьагъэу Бадый Къэплъан иIэнатIэ Iут.

Пытэу уцугъэ

— Лъэпкъ культурэмкIэ Гупчэм хэхъоныгъэ ышIы­­нымкIэ гъусэныгъэ къы­дэзышIыщтыгъэхэр бэ мэхъухэба?

— Хэбзэ IэнатIэхэм аIутхэу Iофыр лъыгъэкIотэгъэным пы­лъыгъэхэр цIыфхэм къашIэжьых. Тэ анахьэу къыхэдгъэщыхэрэр гукIи, псэкIи IэпыIэгъу къыт­фэхъущтыгъэхэр арых.

— Шыу Щэбанэ Хэгъэгу зэошхом, ТекIоныгъэм и Парадэу Москва 1945-рэ илъэсым щыкIуагъэм ­ахэлэжьагъ, полковникэу щытыгъ, композитор, искусствовед…

— Ащ фэдэ пащэхэм лъытэныгъэ ин афашIыщтыгъ. IэпыIэгъу къафэхъущтхэр зэнэкъо­къухэуи къыхэкIыщтыгъ.

— Искусствэм щашIэ­хэ­рэм ацIэ къытфеIоба.

— Хэгъэгу зэошхом лIыгъэ щызэрихьагъ Тхьабысымэ Ума­рэ. Пщынаоу, офицерэу дзэ къулыкъум хэтыгъ. Заом ыуж лъэпкъ искусствэр щыIэныгъэм пытэу щызыгъэуцугъэхэм ащыщ. Урысыем, Адыгеим янароднэ артист, композитор. Ащ иорэдхэр дунаим щэжъынчых.

— Хэта джыри къахэбгъэщынэу узыфаер?

— Ахэр бэ мэхъух. Бэшкэкъо Масхьудэ адыгэ къашъор дунэе искусствэм лъагэу щыIэтыгъэным иIахьышIу хэлъ, «Налмэсыр» цIэрыIо зышIыгъэхэм ащыщ.

ТхакIоу, драматургэу, Уры­сы­ем, Къэбэртэе-Бэлъкъарым яза­служеннэ артистэу, Адыгеим ина­роднэ артистэу Мурэтэ Чэпай, зэлъашIэрэ тхакIоу, драматургэу Къуекъо Налбый, композиторхэу Сихъу Рэмэзан, Натхъо Джанхъот, фэшъхьафхэм лъэпкъ культурэм хэхъоныгъэ ин фа­шIыгъ.

— IофшIапIэм цIэу иIэр зэблахъоу бэрэ къыхэкIыгъэми, пшъэрылъ хэхыгъэхэр дэгъоу ыгъэцакIэщтыгъэх.

— Лъэхъаным диштэу зи­ушъом­бгъузэ, щыIэныгъэм щы­лъыкIотагъ. 1995-рэ илъэсым «Адыгэ Республикэм лъэпкъ культурэмкIэ и Гупч» фаусыгъ.

ЗэхъокIыныгъэхэр

— Гупчэм иIофшIакIэ тыщыгъэгъуазэба.

— Нэбгырэ 26-мэ Iоф щашIэ, отделэу тиIэр 3. Ахэр лъэпкъ творчествэм, лъэпкъ шэн-ха­бзэхэм, лъэпкъ творчествэм, кинопрокатым, зэгъэпшэн­-зэ­фэ­хьысыжьхэр шIыгъэнхэм, нэ­мыкIхэм афэгъэзагъэх.

Лъэпкъ творчествэмкIэ Къэралыгъо Унэу В. Д. Поленовым ыцIэ зыхьырэм, Урысыем культурэмкIэ и Министерствэ, нэмыкIхэм Гупчэм иIофшIагъэ ащыхагъэунэфыкIыгъ, щытхъу тхылъхэр, нэпэеплъ шIухьаф­тынхэр къытфагъэшъошагъэх.

Шэн-хабзэхэр, мэфэкIхэр

— Республикэм имэфэкI­хэм, зэхахьэхэм Гупчэр чанэу ахэлажьэ.

— Гупчэм ипащэу Бадый Къэплъан Iофтхьабзэхэм мэхьэнэ ин ареты, культурэмкIэ Министерствэр игъусэу Iофы­гъуабэмэ кIэщакIо афэхъу.

— Щысэ къэхьыба.

— «Лъапсэм фэзыгъэзэжьырэм», «Адыгэ джэгу» зыфиIо­хэрэм, адыгэ пшъэшъэ дахэм икъыхэхын, театрэхэм язэнэ­къокъу, «Адыгеим ижъогъожъыехэр», нэмыкIхэри тшIогъэшIэгъоных.

— Республикэ общест­веннэ движениеу «Адыгэ хасэм» гъусэныгъэ ды­шъуиI.

— «Адыгэ ИлъэсыкIэм» зыфэтэгъэхьазыры. Адыгэ быракъым, адыгэ шъуашэм, тилъэпкъэгъухэу ячIыгу къэзыгъэзэжьыгъэхэм ямэфэкI мафэхэр игъэкIотыгъэу хэтэгъэунэфыкIых.

— Культурэм иунэхэм, тхылъеджапIэхэм, нэмыкIхэм сыда къяпIолIэщтыр?

— ЗэкIэми гъусэныгъэ адытиI. Адыгэ Республикэм лъэпкъыбэ щэпсэу. ТизэфыщытыкIэхэр гъэ­пытэгъэнхэмкIэ Правительствэм хэушъхьафыкIыгъэ Iофыгъоу ыгъэ­­цакIэхэрэм тахэлажьэ. Къэ­гъэлъэгъонхэр зэхэтэщэх. Гуп­чэм лъапсэу ышIыгъэр дгъэпы­тэзэ, щыIэныгъэм тыщылъэ­кIуатэ.

— Шъуимурадхэр къы­жъудэхъунхэу шъуфэсэIо.

— Тхьауегъэпсэу.

ЕмтIылъ Нурбый.