ИлъэсыкIэм тызэжэщт зэхъокIыныгъэхэр

2021-рэ илъэсым зэхъокIыныгъакIэу къыздихьыщтхэм нэIуасэ шъуафэтшIыныр джыри лъытэгъэкIуатэ.

Нахьыбэ атыщт

Урысыем щыпсэухэу, илъэсым къыкIоцI сомэ миллиони 5-м ехъу къэзгъахъэхэрэм хэбзэIахьэу атыщтыр нахьыбэ ашIыгъ.

Физическэ лицэхэм ар процент 13 – 15-м фэдизыщт. Ащ ишIуагъэкIэ, зыпкъит шэпхъэ хьакъулахьтыным тикъэралыгъо текIыщт. «Мылъку хэбзэIахьэу» къэралыгъом къыIэкIэхьащтыр нэбгырабэмэ ямыIэ уз хьылъэхэр (орфаннэ) къызэузырэ сабыйхэм зэряIэзэщтхэм пэIуагъэхьащт.
Джащ фэдэу цIыфым иунэе мылъку зищэкIэ, страховой тынхэм къакIэкIощт мылъкур процент 13-у щыIагъэмкIэ къафалъытэнэу унашъом къыщеIо.

Утэшъуагъэхэр зыдащэщтхэр къызэIуахыжьыщтых

2021-рэ илъэсым унашъоу кIуачIэ зиIэ хъугъэхэм ащыщ медицинэ вытрезвительхэм ясистемэ зыпкъ игъэуцожьыгъэныр. Джы ахэм яIофшIэн ыпкIэ хэлъэу гъэпсыгъэщт. ЦIыфыр ащ амыщэзэ, медицинэм иIофышIэ ыуплъэкIун фае.

Утэшъуагъэхэр зыдащэщтхэ чIыпIэхэр къызэIуа­хыжьынхэм дыригъэштагъ къэралыгъом исанитарнэ врач шъхьаIэщтыгъэу, УФ-м и Къэралыгъо Думэ идепутатэу Геннадий Онищенкэм. Ащ къызэриIуа­гъэмкIэ, ешъуагъэхэр урамым зэрэтещтыхьэхэрэм къыхэкIэу мы Iофыгъом анахьэу мэхьанэ зыщыриIэр кIымафэр ары.

Утэшъуагъэхэр къызэрагъэнэхъэжьыщтыгъэхэ системэу совет хабзэм илъэхъан щыIагъэр 2011-рэ илъэсым зызэпагъэум, а IофшIэныр сымэджэщхэм афагъэзагъэу щытыгъ. Шъолъырхэм ащыщхэм медицинэ, социальнэ ыкIи нэмыкI къэралыгъо учреждениехэм япхыгъэхэу ащ фэдэ чIыпIэхэр къагъэнагъэхэу яIэх. Ау ахэм яIофшIэн хэбзэгъэуцугъэ гъэнэфагъэ пылъэу щытыгъэп.

Социальнэ хъытыум щыхъонэжьыщтхэп

ИкIыгъэ илъэсым парламентым ипалатитIу зыдырагъэштэгъэ хэбзэгъэуцугъэм джы кIуачIэ иIэ хъущт. Ар зыфэгъэхьыгъэр фитыныгъэхэм апэшIуекIорэ контентэу къыхаутыхэрэр социальнэ хъытыум зэфишIынхэр ары.

Хэбзэгъэуцугъэм зэрэщыгъэнэфагъэмкIэ, Урысыем щыщ нэбгырэ мин 500-м ехъу чэщ-зымафэм зэрыхьэрэ социальнэ хъытыум къырагъэхьэрэ контентыр ежь- ежьырэу ыуплъэкIун фае. Хъонагъохэр зыхэтхэм анэмыкIэу, зыныбжь имыкъугъэхэр зыхэт материалхэр, наркотикхэр зэрагъэхьазырхэрэр ыкIи зэрагъэфедэхэрэр, заукIыжьыным фэзыщэхэрэ шIыкIэхэр къизыIотыкIыхэрэ тхыгъэхэр, интернет-казинохэр зэфашIынхэу щыт. Мыщ епхыгъэ хэбзэгъэуцугъэм мэзаем и 1-м кIуачIэ иIэ хъущт.

ПцIым пае хьапс къэпхьыщт

ЗиIэнатIэ къызфэзгъэфедэзэ пцIы зыусырэм джы нахь пхъашэу пшъэдэкIыжь ра­гъэхьыщт – илъэсищ хьапс е тазыр сомэ миллионитIу.

ГущыIэм пае, къэзыуцухьэхэрэмкIэ уз щынагъо цIыфым иIэу зыIорэм сомэ миллионищ рагъэтыщт е илъэси 4 хьапс тыралъхьащт.

Анахь пшъэдэкIыжь иныр – илъэси 5 хьапс е тазыр сомэ миллиони 5 – цIыфым бзэджэшIэгъэ хьылъэ зэрихьагъэу имыхьакъ езыIуалIэрэм рагъэпщыныщт. ЫпэкIэ хьапс пшъэдэкIыжь щыIагъэп.

Бзылъфыгъэхэм Iоф зэрашIэн фимытыгъэхэ сэнэхьатхэр агъэмэкIагъэх

Мыщ епхыгъэу IофшIэнымкIэ министерствэм иунашъо 2021-м икъихьагъу кIуачIэ иIэ мэхъу.

Бзылъфыгъэхэм Iоф зэрашIэн фимыт сэнэхьат 450-м ехъу щыIагъ. Джы ахэм япчъагъэ 100-м нэс къырагъэIыхыгъ. Химическэ къыдэгъэкIыныр (ртуть, хлор, фтор, нэмыкIхэри) зыщашIыхэрэм, джащ фэдэу, чIычIэгъ IофшIэн хьылъэхэр зыщыкIохэрэм джыри ахэр аIухьанхэ фитхэп. Ау ащ фэдэ компаниехэм бзылъфыгъэхэр япэщэнхэ, янаучнэ е ямедицинэ IофышIэнхэ алъэкIыщт.

ГъучI лъэпкъ зэфэшъхьафхэм Iоф зэрадашIэрэ ыкIи гъэстыныпхъэ энергетическэ лъэныкъохэу хъулъфыгъэ кIуачIэ зищыкIагъэхэр агъэкIэжьыгъэ спискэм къыхэнагъэх. Ащ имызакъоу, шэкI къыдэгъэкIыным – бзыуцыф ыкIи шъом ягъэхьазырын иапэрэ едзыгъо, гъо­мылэпхъэ къыдэгъэкIыным – мыл гъэхьазырыным бзылъфыгъэхэм Iоф щашIэн фитхэп.

Хэутыным фэзыгъэхьазырыгъэр
Iэшъынэ Сусан.