Джыри къыхэхъуагъ

Ны мылъкум фэгъэхьыгъэ программэр зыщыIэ 2007-рэ илъэсым къыщыублагъэу мызэу-мы­тIоу зэхъокIыныгъэхэр фэхъугъэх. Апэ ащ кIуачIэ иIэ зэхъум унагъом ятIонэрэ ыкIи ащ къы­кIэлъыкIорэ сабый къихъухьагъэмэ къыратынэу ары къызэрэщиIощтыгъэр. 2020-рэ илъэсэу икIыгъэм ищылэ мазэ и 1-м къыщыублагъэу унагъоу апэрэ сабыир къызэрыхъухьагъэм е ыпIунэу зыштагъэм мылъкум исертификат къыратыным фэгъэхьыгъэ зэхъокIыныгъэхэр фашIыгъэх.

ГъэрекIо ны мылъкур сомэ 466617-рэ хъущтыгъ. А илъэсым ятIонэрэ е ащ къыкIэлъыкIорэ сабыир къызэрыхъухьа­гъэхэм е ыпIунэу зыштагъэхэм нахьыпэкIэ къаратыгъэм джыри сомэ 150000 къафыхагъэхъонэу рагъэжьагъ. ПстэумкIи ны мылъкум къыщыдэлъытэгъэ со­мэ 616617-рэ къараты хъугъэ.

Джы къихьэгъэ 2021-рэ илъэ­сыми унагъохэм яIоф нахь къэгъэпсынкIэгъэным фытегъэ­псыхьагъэу зэхъокIыныгъэхэр программэм фашIыгъэх. Джы щылэ мазэм и 1-м къыщыу­благъэу, ны мылъкум исертификат игъэпсыни, игъэфе­дэни нахь IэшIэх хъугъэх. Серти­фикатым игъэпсын IофшIэгъу мэфитф, ар зыпэIуигъэхьащтым фэгъэхьыгъэ лъэIу тхы­лъым зэрэхэплъэщтхэм мэфипшI нахьыбэ атырамыгъэ­кIодэнэу шэпхъакIэхэм къащыдэлъытагъ. ЗыгорэкIэ нэмыкI ведомствэ горэм зыфагъэзэн фаеу хъугъэми, мэфэ 15 — 20 ныIэп зэрэпылъынхэ фаер.

БлэкIыгъэ илъэсым имэ­лылъфэгъу мазэ къыщыублагъэу зы шэпхъакIэ кIуачIэ иIэ хъугъэ. Унагъом сабый къихъу­хьагъэмэ, ны мылъкум исер­тификат пае ныр е тыр ПенсиехэмкIэ фондым екIолIэн ищыкIэгъэжьэп. ЗАГС-м сабыир къызэрэхъугъэмкIэ фондым макъэ регъэIушъ, ащ иIофы­шIэхэм тхылъхэр агъэпсых. Ащ лъыпытэуи ахъщэм игъэфедэн унагъор ыуж ихьан ылъэ­кIыщт. Сертификатыр гъэпсыгъэ зэ­рэхъугъэр ПенсиехэмкIэ фондым икъэбарлъыгъэIэс системэ рагъэхьэ, интернет нэ­кIубгъом ным «иунэе кабинети» агъэхьы.

КIэлэцIыкIур ыпIунэу къаIызыхыгъэ унагъохэм мы шап-хъэр анэсырэп, ахэм серти­фи­катыр агъэпсыным пае, на­хьы­пэрэм фэдэу, ежьхэм ашъхьэкIэ екIолIэнхэшъ, лъэIу тхылъ атын фае. Сыда пIомэ, сабыир зэраштагъэмкIэ макъэ зыгъэIун зылъэкIыщтыр ны-тыхэр ары ныIэп.

Ны мылъкум къыщыдэлъы­тэгъэ ахъщэр нахьыбэхэм псэу­кIэ амалхэр нахьышIу шIы­гъэнхэр ары зыпэIуагъахьэрэр. Банкым чIыфэ къыIахи псэупIэ ащэфыгъэмэ, ащ агъэкIожьы е ипотекэр агъэпсынэу ыуж ихьагъэхэмэ, ежьхэм яIа­хьэу а ахъщэр халъхьэ. Джы ащ игъэпсыни нахь IэшIэх хъугъэ.

НахьыпэкIэ ны мылъкум къыщыдэлъытэгъэ ахъщэр ипотекэм пэIубгъэхьажьынэу уфаемэ е о уиIахьэу (перво­на­чальный взнос) хаплъхьэ пшIои­гъомэ, ащ пае лъэIу тхылъыр ПенсиехэмкIэ фондыми, банкыми яптынхэ фаеу щытыгъ. ШэпхъакIэхэм къызэращыдэлъытагъэмкIэ, унагъор банкым екIуалIэмэ зэкIэри фагъэпсыщт.

Джащ фэдэу къыхэдгъэщымэ тшIоигъу, Адыгеим ис унагъоу ны мылъкур кIэлэцIыкIум иегъэджэн пэIузгъахьэмэ зышIоигъохэм ащ игъэпсын нахь псынкIэ къафашIыгъ. Ащ пае УФ-м ПенсиехэмкIэ ифонд и Къутамэу АР-м щыIэм еджапIэу къэралыгъом итхэм зэзэгъыныгъэхэр адишIыгъэх.

НахьыпэкIэ унагъом ны мылъкур кIэлэцIыкIум иеджэн пэIуигъэхьанэу рихъухьагъэмэ, еджапIэу къыхихыгъэм ыпкIэ хэлъэу зэрэщеджэщтыр къэ-
зыушыхьатырэ тхылъыр фондым IэкIигъэхьан фаеу щытыгъ. Джы зэзэгъыныгъэу зэдашIыгъэхэм яшIуагъэкIэ ар имы­щыкIэгъэжь хъугъэ. Унагъом ны мылъкур зэригъэфедэнэу къыхихыгъэм пае лъэIу тхылъ ытымэ екъу.

ПстэумкIи субъект 75-мэ арытэу еджэпIэ 300-м ехъумэ ПенсиехэмкIэ фондым и Къутамэу АР-м щыIэм зэзэгъыныгъэхэр адишIыгъэх. Илъэс къэс а пчъагъэм хигъэхъощт. ЕджэпIэ 1500-рэ фэдизмэ адыкIэтхэнэу ары зэрэгъэнэфагъэр.

Шъугу къэтэгъэкIыжьы, кIэлэ­цIыкIоу ны мылъкур къызэратыгъэм ыныбжь илъэсищ зы­хъукIэ, унагъом нэмыкI сабыеу исхэм ащыщ иеджэн ар пэIуигъэхьан фит. Ау мыщ еджапIэм чIэхьаным ыпэкIэ гъэсэныгъэ зэрэрагъэгъотырэр (дошкольное образование) хахьэрэп.

Ны мылъкур ащ пэIуигъахьэмэ зышIоигъохэм кIэлэцIыкIур къызэрэхъугъэм лъыпытэу агъэ­федэнэу агъэпсын фитых.

Дачэм унэ щишIымэ зышIоигъохэм ны мылъкур агъэфедэн алъэкIынэу гъэтэрэзыжьынхэм къащыдэлъытагъ. Мы илъэ­сым ащ кIуачIэ иIэ хъугъэ. ЧIыгур унагъом зэри­унаер ыкIи псэолъэшIын Iофхэр щызэшIуи­хынхэу фитыныгъэ зэриIэр къэзыушыхьатырэ тхылъхэр ары къыгъэлъэгъонхэу ищыкIагъэхэр.

2018-рэ илъэсым ищылэ мазэ и 1-м къыщыублагъэу унагъоу ны мылъкур зиIэм игъот макIэмэ, ащ къыхэхы-гъэу ахъщэ тын мазэ къэс къафэкIонэу ыгъэпсын ылъэ­кIыщт. Ахъщэ тыныр къытефэмэ ышIэным пае аужырэ мэзэ 12-м гъотэу яIагъэр нэбгырэ пчъагъэу исым тырагощэн фае. Зы нэбгырэм тефэрэр цIыфыр зэрэпсэун ылъэкIыщт ахъщэ анахь макIэу субъектым ща­гъэнэфагъэм фэдитIум нэмысырэмэ, лъэIу тхылъыр ытын фит.

УФ-м ПенсиехэмкIэ ифонд и Къутамэу АР-м щыIэм ипресс-къулыкъу тызэрэщигъэгъозагъэмкIэ, Адыгеим щы­псэурэ унагъохэм ащ фэдэ ахъщэ тыныр къаратыным пае зы нэбгырэм тефэрэр сомэ 20206-м ехъунэу щытэп. Мазэ къэс къатырэр сомэ 9599-рэ мэхъу.

Зэпахырэ узэу дунаир зэ­лъызыкIугъэм зимыушъом­бгъуным фытегъэпсыхьэгъэ Iофтхьабзэхэм къадыхэлъытагъэу къулыкъу ыкIи ведомствэ зэфэшъхьафхэм цIыфхэм фэIо-фашIэхэр пэIудзыгъэ шIыкIэм тетэу мы уахътэм афагъэцакIэх. Арышъ, ны мылъкум къыхэхыгъэу ахъщэ тын къыфэкIонэу унагъом ыгъэпсыгъэу, ахъщэр къыфакIощтыгъэу, ау тхылъхэм япIалъэ икIыгъэмэ, ПенсиехэмкIэ фондым екIолIэнхэ ищы­кIагъэп. Ащ испециалистхэм аIэкIэлъ къэбархэм къапкъырыкIыхэзэ агъэпсыжьыщт.

А зэпстэумэ анэмыкIэу, ны мылъкум фэгъэхьыгъэ программэм 2026-рэ илъэсым итыгъэгъазэ и 31-м нэс кIуачIэ иIэнэу ашIыгъ. Ащ нэс сабый къызыфэхъугъэхэм е ыпIунэу къа­Iызыхыгъэхэм зэкIэми а къэралыгъо IэпыIэгъур къаратыщт. Урысыер зэрэщытэу пштэмэ, ны мылъкум исертификат фэгъэхьыгъэ программэр зыщыIэм къыщыублагъэу ар къызэратыгъэр унэгъо миллиони 10-м ехъу. АдыгеимкIэ а пчъагъэр мин 31-м ехъу.

КъызэрэтIуагъэу, 2020-рэ илъэсым апэрэ сабыим пае ахъщэу ащ къыдэлъытэгъагъэр сомэ 466617-рэ хъущтыгъ, ятIонэрэм пае сомэ 150000-рэ къыхахъоти, пстэумкIи сомэ 616617-рэ къаратыщтыгъ. 2021-рэ илъэсэу къихьагъэм мы пчъагъэхэми зэхъокIыныгъэхэр афэхъугъэх. Апэрэ сабыим пае ахъщэу ны мылъкум къыдэ­лъы­тагъэр сомэ 483881-рэ къа­шIыгъ. ЯтIонэрэм пае ащ къыхахъощтыгъэр сомэ 155550-рэ хъугъэ. Джы зэхэубытагъэу со­мэ 639431-рэ къатыщт.

ХЪУТ Нэфсэт.