«Каникулхэр» къыуамытыгъэхэми

Зэпахырэ узэу дунаир зэлъызыкIугъэм ыпкъ къикIыкIэ Урысыер гъунапкъэхэр зиIэ режим гъэнэфагъэм техьи IофшIапIэхэр зызэфашIыхэм, нэбгырабэ лэжьапкIэ ямыIэу мэзэ зытIущым щысыгъ, IофшIэпIэ чIыпIэр чIэзынэгъапэри макIэп.

Ащ ипотекэр, нэмыкI чIыфэу банкхэм къатыхэрэр зыгъэфедагъэхэм яIоф къины къышIыгъ, зымытыжьышъухэрэм япчъагъэ хэхъуагъ. Ащ фэшI, УФ-м и Президент икIэщакIоу, чIыфэу аштагъэм итын охътэ гъэнэфагъэкIэ банкхэм зэкIахьаным (кредитные каникулы) фэгъэхьыгъэ хэбзэгъэуцугъэр мэлылъфэгъу мазэм иапэрэ мафэхэм къыдэкIыгъ.

А уахътэм Iофхэр зэрэлъыкIотэщтхэр, вирусэу зыфэдэр джыри зэрамыгъэшIагъэм зыкъызэришIыщтыр зыпарэми ышIэщтыгъэп. Ащ къыгъэщтагъэ­хэу банкхэм ячIыфэ зытелъхэм ащыщыбэхэм «кредитнэ каникулхэр» агъэфедэнхэу ыуж ихьагъэх. Урысые Банкым къы­зэритырэмкIэ, мэлылъфэгъум къыщегъэжьагъэу Iоныгъо мазэм и 30-м нэс пштэмэ, нэбгырэ мин 388-м ехъу ащ къыкIэлъэ­Iугъ. Къызэратыгъэр нэбгырэ мини 159,5-р ары. АхъщэкIэ къэплъытэмэ, ар сомэ миллиард 78,5-рэ мэхъу.

Хэбзэгъэуцугъэм къызэрэдэлъытэгъагъэмкIэ, мэзэ зытIущым цIыфхэр зэрэзэхэмыхьэщтыгъэ­хэу, банкхэми пэIудзыгъэ шIыкIэм тетэу Iоф зэрашIэщтыгъэм ыпкъ къикIыкIэ «каникулхэр» къаратынхэу телефонымкIэ къы­кIэлъэIунхэ фиты­гъэх. Ягъот къызэрэщыкIагъэр къэзыушыхьатырэ тхылъыр е нэмыкIэу ищыкIагъэхэр къагъэ­хьазырынхэу мэфэ 90-рэ пIа­лъэу яIагъ. Ар зэкIэми агъэфедагъ, ау шIуагъэ къызфихьы­гъэр макIэ.

Нэбгырабэхэм банкым ащ фэдэ фэгъэкIотэн къафишIынэу къызэратефэрэр тэрэзэу къамылъытагъэу къычIэкIыгъ. Ащ фэдэ хэукъоныгъэ зышIыгъэхэм тхылъхэр затыхэм ыуж «каникулхэр» афытырахыжьыгъ. ЗэрэхъугъэмкIэ, зыгъэпсэфыгъо яIэу аIуи мэзэ зытIущым кредитыр атыгъэп, чIыфэ къатефагъ. Мыщ дэжьым амытыгъэр атыжьынэу, ары пакIошъ, тазыр е тегъахъо къафишIынэу банкыр фиты мэхъу.

Урысые Банкым къызэритырэмкIэ, «кредитнэ каникулхэр» зыфытырахыжьыгъэхэр нэбгырэ мин 29-м ехъу, ар сомэ миллиарди 10 фэдиз. ТапэкIи а пчъа­гъэм зэрэхэхъощтыр теубытагъэ хэлъэу къаIо. Сыда пIомэ, ягъот къызэрэщыкIагъэр къэзыушыхьатырэ тхылъхэр джыри зэкIэми арахьылIагъэхэп.

Шъыпкъэ, банкхэм ащыщхэм цIыфхэр къиныгъоу зыхэхьагъэ­хэр къагурыIоу, тазыркIэ е те­хъокIэ амыгъэпщынэхэу, икIэрыкIэу къафыкIалъытыкIыжьыгъ (реструктуризация) е нахьыпэкIэ зэратыщтыгъэ графикым тырагъэхьажьыгъэх. Ау ащ къыхиубытагъэхэр нахьыпэкIэ пIалъэу банкым къыгъэнэфагъэм шIомыкIэу мазэм къыфалъытагъэр зытыщтыгъэхэр ары.

ГухэкIми, игъом ар амыгъэ­цэкIэшъущтыгъэу, режим гъэнэфагъэм къэралыгъор зытехьэм зиIофхэр нахь дэй хъугъэр макIэп. Статистикэм зэригъэунэфыгъэмкIэ, Урысыем щаштэгъэ кредитэу, режимым илъэхъан амытышъугъэхэм япроцент 90-р джы къызнэсыгъэм зэтеуцожьыгъэп. Кредитхэм ятыжьын лъыплъэрэ бюрохэм къызэратырэмкIэ, чIыфэ банкым къыIызыхыгъэу, мэзэ заулэм къыкIоцI зыпари зымытыгъэхэм япчъагъэ мэлылъфэгъум къыщыублагъэу процент 40 фэдизкIэ нахьыбэ хъугъэ. Ахэр каникулхэми, нэмыкI фэгъэкIотэнхэми къахимыубытагъэхэр ары.

Банкым къыIыпхыгъэр игъом умытыжьымэ къызэрэпфимы­гъэгъущтыр нафэ. ГухэкIми, вирусым чIыпIэ къин узэрэригъэуцуагъэм паи кредитыр умытыжьыхэнэу къыпфашIыщтэп. Мэзэ заулэрэ чIыфэр умытымэ, Iофыр хьыкумым фагъэзэнышъ, нэужым приставхэм шIыкIэ пстэоу щыIэр агъэфедэзэ, аштэжьыщт. Непэ ахэм фитыныгъэу хэбзэгъэуцугъэм къаритырэр бэ.

Банкхэм къызэраIорэмкIэ, кредит пштагъэу пфэмытыжьырэмэ, хэкIыпIитIу щыIэр. Апэрэр — къыкIалъытыкIыжьыныр ары. Ау ари зэпахырэ узым къыздихьыгъэ къиныгъохэм апэкIэ чIыфэ къызтыримыгъафэу кредитыр игъом зытыщтыгъэхэр ары нахьыбэу къызпагъохырэр.

ЧIыфэр зэрэпфэмытыжьырэр банкым лъыогъэIэсы, процентхэр тырахынхэу, къырагъэIыхынхэу е мазэм птырэр нахь макIэ ашIынэу уялъэIу. Банк пэпчъ амалэу къытырэр зэфэшъхьаф. Шъыпкъэ, реструктуризациер мыфедэшхоуи къыхэкIы. Банкым процентхэр къыгъэнэнхэшъ, мэзэ пчъагъэу чIыфэр зэрэптыжьыщтыр нахьыбэ ышIын ылъэкIыщт. Джащыгъум мазэм птырэм къы­щыкIэщт, ау зэхэубытагъэу зэ­кIэмкIи ептыжьыщтыр нахьыбэ хъущт. Арэу щытми, зыпари умышIэу ущысызэ хьыкум приставхэм Iофыр анэсыным нахьи, ар нахь тэрэз.

ЯтIонэрэ хэкIыпIэр — «рефинансирование» зыфаIорэр ары. ГущыIэм пае, банкым процент 15 зытехъощт ипотекэ щыбгъэ­псыгъ. Илъэс заулэ тешIагъэу а процентыр 12-м нэсэу къыригъэ­Iыхыгъ е нэмыкI банк горэм ащ фэдэ чIыфэу ытырэм процентэу тыригъахъорэр бэкIэ нахь макI. О къызIыпхыгъэм е адрэ банкэу нахь макIэ къэзгъэлъэгъуагъэм чIыфэ къыIыпхынышъ, ыпэкIэ зипроцентхэр нахь инхэу пштагъэр ппщыныжьыныр ары ащ къикIырэр.

Банкхэм уагурымыIоу, зэзэгъыныгъэ адэмышIышъумэ, уисты­хьагъэу (банкротство) бгъэ­псыныр хэкIыпIэу къэралыгъом къыугупшысыгъ, ау… АпэрэмкIэ, ар къыдэпхыныр IэшIэхэп ыкIи мылъкушхо пэIохьэ, ятIонэрэмкIэ, уистыхьагъэу зыпшIырэм ыуж фитыныгъэу уиIэжьыщтыр макIэ.

Банк зэфэшъхьаф заулэхэм чIыфэ къаIымыхыныр е, уигъот къыдэплъытэзэ, къаIыпхыщтыр зыфэдизыр бгъэнэфэныр анахь хэкIыпIэ тэрэз, ау ари гузэ­жъогъу чIыпIэ узифэкIэ, къызэрэпIорэм фэдэу гъэцэкIэгъошIу хъужьырэп.

ХЪУТ Нэфсэт.