Тхылъым имэхьанэ кIодырэп

Я XIII-рэ Урысые научнэ-практическэ конференциеу «ТхылъеджапIэхэм яфондхэр: Iофыгъохэр ыкIи хэкIыпIэхэр» зыфиIорэр Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ тхылъеджапIэ чъэпыогъум и 5 – 10-м щыкIощт. Iофтхьабзэм икIэщакIохэр: Урысые тхылъеджэпIэ ассоциациер, Урысые Лъэпкъ тхылъеджапIэр, тхылъеджэпIэ фондхэр гъэпсыгъэнхэмкIэ Секциер, Адыгэ Республикэм культурэмкIэ и Министерствэрэ Лъэпкъ тхылъеджапIэмрэ.

Конференцием икъызэIухын епхыгъэ мэфэкI Iахьыр чъэпыогъум и 6-м рекIокIыгъ. Ар зэра­щагъ Адыгэ Республикэм культурэмкIэ иминистрэ игуадзэу ШъэуапцIэкъо Аминэтрэ Лъэпкъ тхылъеджапIэм ипащэу Къыкъ Бэлэрэ.

Министрэм игуадзэу Шъэ­уапцIэкъо Аминэт пэублэ псалъэ къышIызэ, Адыгеим и Лъэпкъ тхылъеджапIэ илъэси 125-рэ зэрэхъугъэм къыдыхэлъытагъэу зэрэзэрэугъоигъэхэр къыхигъэ­щыгъ. Пандемием ыпкъ къикIыкIэ конференцием изы Iахьхэм ащыщхэр Iудзыгъэ шIыкIэм тетэу зэрэрагъэкIокIыщтыр ащ къы­Iуагъ.

Видеозэпхыныгъэм тетэу шIуфэс гущыIэхэр къашIыгъэх Урысые тхылъеджэпIэ ассоциацием и Президентэу Михаил Афанасьевым, УФ-м культурэмкIэ и Министерствэ шIэныгъэм­рэ гъэсэныгъэмрэкIэ идепартамент ипащэ игуадзэу Лидия Федякинам, Урысые Лъэпкъ тхылъеджапIэм игенеральнэ директорэу Александр Вершининым, Урысые къэралыгъо тхылъеджапIэм игенеральнэ директорэу Вадим Дуда. Лъэпкъ­хэм ялитературнэ ыкIи якультур­нэ кIэнхэр гъэпытэгъэнхэмкIэ, къызэтегъэнэгъэнхэмкIэ тхы­лъым мэхьанэшхо зэриIэр къэгу­щыIагъэхэм хагъэунэфыкIыгъ.

ГущыIэр лъигъэкIотагъ Адыгэ Республикэм культурэмкIэ иминистрэу Аулъэ Юрэ. УФ-м культурэмкIэ иминистрэу Ольга Любимовамрэ Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Муратрэ яшIуфэс гущыIэхэм министрэр къяджагъ. Нэужым Адыгеим ит тхылъеджапIэхэм яIоф изытет ар къытегущыIагъ. Министрэм къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, тхылъеджэпIэ-къэбар къэкIуапIэхэр гъэпсыгъэнхэмкIэ, къызэтегъэ­нэгъэнхэмкIэ, гъэфедэгъэнхэмкIэ, ащ дакIоу лъэпкъ ыкIи дунэе культурэм фэщэгъэнхэмкIэ тхылъеджапIэхэм япшъэ­рылъхэр икъу фэдизэу агъэцакIэх.

— Адыгэ Республикэм тхылъеджэпIи 144-рэ ит, — къеIуатэ Аулъэ Юрэ. — 4-р – республикэ тхылъеджапIэх, 140-р – районхэм ащыIэх. Мы илъэсым ищылэ мазэ ехъулIэу къызэралъыта­гъэмкIэ, хэутыгъэу къыдагъэкIыгъэ пчъагъэу республикэ тхылъеджэпIэ фондым чIэлъыр миллиони 2-рэ мин 412-м ехъу, ащ щыщэу миллионрэ мин 600-р муниципальнэ тхылъеджапIэхэм ателъытагъ. ТхылъеджэпIэ фонд­хэм ягъэпсын сомэ миллиони 8-м ехъу апэIухьагъ. Лъэпкъ проектэу «Культура» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу 2019 — 2020-рэ илъэсхэм модельнэ тхылъеджэпIи 5 къызэIутхыгъ, ахэм яфондхэм апае лъэныкъо зэфэшъхьафхэм афэгъэхьыгъэ хэуты­гъэ ыкIи электроннэ тхылъ мин 21-м ехъу къызIэкIэдгъэхьагъ. Министерствэм республикэ тхылътедзапIэм зэпхыныгъэ ды­риIэу аужырэ илъэситIум къыкIоцI тхылъыкIэ мин 19 фэдиз тхылъеджапIэхэм къаратыгъ.

ТхылъеджапIэхэм якIолIэрэ цIыфхэм яфэIо-фашIэхэр икъу фэдизэу гъэцэкIэгъэнхэм фэшI джырэ шапхъэхэм адиштэрэ техникэ амалхэр ищыкIагъэх. Ащ илъэс къэс мылъку гъэнэфагъэ пэIуагъахьэ, икIыгъэ илъэсым — сомэ миллион 16-м ехъу. Джащ фэдэу, культурэмкIэ министрэр ипсалъэ къы­зыщыуцугъэхэм ащыщ зыкI лъэпкъ электроннэ къэкIуапIэм (НЭБ) тхылъеджапIэхэр хэхьа­шъунхэм иамал гъэпсыгъэныр Iофыгъо шъхьаIэу зэрэщытыр. Адыгеим иреспубликэ ыкIи имуниципальнэ тхылъеджапIэхэм мы амалыр яI.

— Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ тхылъеджапIэ къэбарлъыгъэIэс, краеведческэ, методикэ ыкIи культурнэ гупчэ анахь инхэм ащыщ, — къыIуагъ Къыкъ Бэлэ. — Обществэм ищыкIэгъэ къэбарыр мыщ щызэригъэгъотын елъэкIы, хэутыгъэу къыда­гъэ­кIыхэрэр ыкIи документ гъэнэфагъэхэр щыгъэтIылъыгъэх. Кра­еведениемкIэ шъолъыр гупчэу зэрэщытым елъытыгъэу, мы лъэныкъом епхыгъэ документхэм ястраховой фонд щыгъэпсыгъ.

ТхылъеджапIэм ипащэ къызэриIуагъэмкIэ, лъэпкъ проектэу «КIэугъоекIо тхылъеджапI» зыфиIорэр мыщ щыпхыращы. Къыхэгъэщыгъэн фае, УрысыемкIэ мы проектым апэрэу хэлэжьагъэр ти Лъэпкъ тхылъеджапI ары. Шъолъыр проектэу «Культурная среда» зыфиIорэр гъэцэкIэгъэнымкIэ мыщ проектнэ офис къыщызэIуахыгъ.

Научнэ-практическэ конференцием тхылъеджапIэхэм яфондхэм япхыгъэ Iофыгъо зэфэшъхьафхэм щатегущыIа­гъэх. Ахэм зэу ащыщ коронавирусыр къызежьагъэм къыщегъэжьа­гъэу тхылъеджапIэхэм яхэхъоныгъэ иягъэу екIыгъэр, яIофшIакIэ зыфэдэр, электроннэ тхылъеджа­пIэм игъэпсын, нэмыкIхэри.

Урысые научнэ-практическэ конференцием къыдыхэлъытэгъэ Iофтхьабзэхэм ащыщхэр джыри тигъэзет къыхиутыщтых.

Iэшъынэ Сусан.