Былымхъуныр чIыгулэжьыным кIэгъэхьажьыгъэнэу

Адыгеим имэкъумэщ хъызмэт илъэныкъохэр пштэмэ, анахьыбэу чIыгулэжьыныр ары хэ­хъоныгъэ зышIыгъэр.

Джы пшъэрылъ шъхьаIэхэм ащыщыр былым­хъунри ащ кIэгъэхьажьыгъэныр, хъызмэт­шIа­пIэхэм щэр нахь макIэу гъунэгъу субъектхэм къаращыным, мыщ къащаугъоирэр агъэфе­дэ­ным къыфэкIогъэныр ары.

Ащ игъэцэкIэнкIи лъэбэкъу­шIухэр шIыгъэ хъугъэ. Къэралыгъо IэпыIэгъур ары ащкIэ зишIуагъэ нахьыбэу къакIорэр. 2020-рэ илъэсым ищылэ мазэ и 1-м нэс пштэмэ, былымышъхьэу республикэм щаIыгъыр мин 46,9-рэ хъущтыгъ. Ащ щыщэу мин 24,1-р щэ къэзытырэ чэмых. Мэкъумэщ организациехэмрэ фермерскэ хъызмэтшIапIэхэмрэ былымышъхьэ пчъагъэм нахь хэзыгъэхъуагъэхэр. 2018-рэ илъэсым егъэпшагъэмэ, 2019-м шъхьэ 300-кIэ нахьыбэ ашIыгъ мэкъумэщ организацие­хэм. ПстэумкIи ахэм аIыгъыр шъхьэ мини 5-м ехъу. Щэ къэзытырэ чэмхэр шъхьафэу пштэ­хэмэ, проценти 10-кIэ ахэм япчъагъэ нахьыбэ ашIыгъ. Зэ­кIэм­кIи аIыгъыр шъхьэ минитIум ехъу. Мэкъумэщ-фермерскэ хъызмэтшIапIэхэм ябылымышъхьэхэм проценти 5 ахагъэхъуагъ. ПстэумкIи шъхьэ миних фэдиз яI. Щэ къэзытырэ чэмэу аIы­гъыр шъхьэ минищ мэхъу.

Мэкъумэщ хъызмэтым зегъэ­ушъомбгъугъэным ыкIи мыщ ипродукцие ибэдзэршIыпIэ тэрэзэу гъэзекIогъэным фытегъэпсыхьэгъэ республикэ программэм щэ къэзытырэ чэмхэр къэзыщэфыхэрэм ащ пэIуа­гъэхьагъэм, гурытымкIэ лъытагъэу, ипроцент 50-м къыфырагъэгъэзэжьынэу къыщыдэлъытагъ. Компенсациер республикэ бюджетыр ары къызыхахырэр. Былымхъуным пылъхэм 2019-рэ илъэсым пстэумкIи шъхьи 175-рэ къащэфыгъ. Компенсациехэм апэIуагъэхьанэу бюджетым щагъэнэфэгъэгъэ сомэ миллион 12-рэ мин 850-м щыщэу сомэ миллиони 7-рэ мин 600-р ары гъэфедагъэ хъугъэр.

ЕзыгъэжьэгъэкIэ фермерхэм е унэгъо былымэхъо фермэ зыгъэпсымэ зышIоигъохэм къэралыгъо IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэным фытегъэпсыхьэгъэ программэм къыдыхэлъытагъэу 2018-рэ илъэсым грантхэр къызэратыгъэхэми блэкIыгъэ илъэсым щэ къэзытырэ былымышъхьи 155-рэ къащэфыгъ.

НахьыпэкIэ фермерым мыщ фэдэ IэпыIэгъу къыратыным пае зэпстэумкIи ахъщэу ищыкIагъэм ипроцент 30-м къыщымыкIэу ежь иунаеу иIэн фаеу программэм къыщыдэлъытэ­гъагъ. Джы былымхъуным ыуж ихьэгъэ фермерым проценти 10-м на­хьыбэ иIэн имыщыкIагъэу ашIыгъ. Джащ фэдэу 2020-рэ илъэсым грантэу къатырэр сомэ миллиони 5-м нэсыгъ. Ахэм ямызакъоу, щэу къыугъои­рэр гъомылапхъэ хэзышIыкIырэ хъызмэтшIапIэхэм язытырэм республикэм субсидие къыретыжьы. А зэпстэур фермер­хэмкIэ IэпыIэгъушхо мэхъу ыкIи былымышъхьэу республикэм щаIыгъым ипчъагъэ хэхъонми, щэу къаугъоирэр нахьыбэ хъуными афэIорышIэх.

АР-м мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ былымхъунымкIэ иотдел къызэрэщаIуагъэмкIэ, 2019-рэ илъэсым щэ тонн 119147-рэ республикэм ща­гъэфедагъ. Ар тонни 140-кIэ 2018-рэ илъэсым агъэфедагъэм нахьи нахьыб. Адыгеим имэ­къумэщ фермерскэ хъызмэт­шIапIэхэм къаугъоигъэр тонн минрэ 600-кIэ нахьыбэ хъугъэ. 2019-рэ илъэсым, гурытымкIэ лъытагъэу, зы чэмым щэ килограмм 5105-рэ къытыгъ. 2018-рэ илъэсым килограмм 4731-рэ зэрэхъущтыгъэр.

Былымхъуным ылъэныкъокIэ блэкIыгъэ илъэсым пэрытныгъэр зыIыгъыгъэ хъызмэтшIапIэхэр АР-м мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ къызщы­хагъэщы­хэм зыцIэ къыраIуа­гъэхэр Джэ­джэ районым ит мэкъумэщ хъыз­мэтшIапIэу «Ра­дугэр», Красногвардейскэ районымкIэ СПК-у «Колхоз Ле­нина» ыкIи ХъорэлI Юрэ зипэщэ хъызмэтшIапIэу Мыекъопэ районым щыIэр ары. Мыхэм зэкIэми щэу зы чэмым къыкIахырэр гурытымкIэ килограмм мини 6-м рагъэхъугъ.

«Радугэм» щэ къэзытырэ былымышъхьэу иIэр блэкIыгъэ илъэсым 104-кIэ нахьыбэ ышIыгъ. Ащ ишIуагъэкIэ щэу къыхьыжьырэри тонн 440-кIэ нахьыбэ хъугъэ. Зы чэмым тонн мини 6,6-рэ къеты. Джыри мыгъэ шъхьи 147-рэ къащэфынэу ащ ипащэхэм гухэлъ яI.

ХъорэлI Юрэ зипэщэ хъыз­мэтшIапIэм 2018-рэ илъэсым егъэпшагъэмэ, тонн 40-кIэ на­хьыбэу гъэрекIо щэ къыугъоигъ. Былымышъхьэу иIэм хэхъоным ыкIи щэр нахьыбэ хъуным пае шэпхъэшIухэм адиштэрэ шIыкIэ зэфэшъхьафхэр ащ щагъэфедэх.

«Колхоз Ленина» зыфиIорэ хъызмэтшIапIэми былымIусым игъэхьазырынкIэ ащ фэдэ шIыкIэхэр егъэфедэх. Ащ ишIуа­гъэкIэ 2018-рэ илъэсым егъэ­пшагъэмэ, тонн 400-кIэ нахьыб блэкIыгъэ илъэсым щэу къакIи­хыгъэр.

Былымхъуныр мылъку къэ­кIуа­пIэу къыхэзыхымэ зышIоигъохэм «Начинающий фермер», «Агростартап» зыфиIорэ программэхэм ахэлэжьэнхэу амал яI. Шапхъэу ахэм къащыдэлъытагъэхэм фермерхэм нахь чанэу защагъэгъуазэ зэрэхъугъэр министерствэми къыщаушы­хьатыгъ. Темыщыныхьэхэу хэлажьэхэмэ, федэ къызэрафи­хьыщтыр нафэ, ау ащ имыза­къоу, былымышъхьэу респуб­ликэм щаIыгъым ипчъагъэ хэ­хъощт, щэу мыщ къыщаугъоижьэу щагъэфедэрэри нахьыбэ хъущт. А зэпстэумэ мэкъумэщ отраслэм, етIанэ экономикэм, хэхъоныгъэ арагъэшIыщт.

ХЪУТ Нэфсэт.