Апэрэ лъэбэкъухэм сятэжъ иIахьышхо ахэлъ

Тилъэпкъэгъоу IэкIыб къэрал исхэм ащыщэу апэу Адыгеим къэзгъэзэжьыгъагъэр ЛIыбзыу Даут. Ар бэмэ ашIэн фаеу, ау ащ сэ сятэ­жъэу ЛIыбзыу Мэдинэ ишIушIагъэ зэрэхэ­лъым зэкIэри щыгъуазэпэу къысшIошIы.

Даутэ Иорданиер ары къызэрыкIыжьыгъэр. Нахьыжъхэм къызэрэсфаIотэжьыгъэмкIэ, апэ ар 1960-рэ илъэсхэм акIэм зекIоу Советскэ Союзым къэ­кIогъагъ. Джащыгъум къуаджэу Пэнэжьыкъуаи, поселкэу Яблоновскэми, ткъош Къэбэртэе-­Бэлъкъар республикэми ащы­Iэгъагъ, ахэм ащыпсэурэ ЛIы­бзыухэм аIукIэгъагъ, нэIуасэ афэ­хъугъагъ. Арэу щытми, хэ­кужъым къыгъэзэжьынымкIэ татэ IэпыIэгъу фэхъунэу къыщыгугъэу, къыпэблагъэу зэпхы­ныгъэ къыдыриIэнэу къыхи­хы­гъагъ. Зэрэхэмыукъуагъэри уахътэм къыгъэлъэгъуагъ.

КъызэрэсфаIотэжьыгъэмкIэ, Даутэ къэкIожьынэу фитыныгъэ къыдихыныр, тхылъэу ащ ищыкIагъэхэр гъэхьазырыгъэнхэр Iоф псынкIэ хъугъагъэп. Сятэжърэ сянэжъ ФатIимэтрэ ащ къы­мыгъащтэхэу ихэкужъ щыпсэумэ зышIоигъо кIалэр яунагъо щыщынэу аштэгъагъ.

ЕтIани, къызэраIорэмкIэ, Дау­тэ Урысыем игражданин хъуным пае сятэжъ мызэу-мытIоу Москва ащагъ. Ар укIонышъ укъэкIожьын нахь зыхэмылъ Iофэу зэрэщымытыгъэр гурыIогъуаеп. Ащ фэдэ ыпшъэ рилъхьажьынэу, кIэлэ хымэу зыщыщ ымышIэрэр ижьау чIигъэуцонэу нэбгырабэ бгъотыщтыгъагъэп.

КъэкIожьынэу зэрэдеIагъэм имызакъоу, къыздэкIожьыгъэ къэралыгъом исым инахьыбэр зэрыгущыIэрэ урысыбзэу, щы­Iэныгъэм лъэшэу щырищыкIэ­гъэщтыр къыIэкIэ­хьанымкIи, хэку­жъым хэгъозэжьынымкIи ся­тэжърэ сянэжърэ IэпыIэгъу фэ­­хъугъэх. Анахь ищыкIэгъэщт уры­сыбзэ гущыIэхэр, хьалыгъу, псы зы­фэпIощтхэр, нанэ ригъэ­шIэгъагъэхэу къаIожьы.

Апшъэрэ гъэсэныгъэ зэригъэгъотынымкIи сятэжъ деIагъ. КъызэрэсфаIотагъэмкIэ, урысыбзэр нахь куоу Краснодар дэт мэкъумэщ институтым къыщызэIуахыгъэ курсхэм ащызэри­гъэшIэжьыгъагъ, ащ илъэситIурэ чIэсыгъ. Ащ щеджэфэ Иорданием стипендие къыритынэу къыдэзыхыгъа­гъэр сятэжъэу къа­Iожьы. Ащ паи ар мызэу-мытIоу Москва кIонэу хъугъагъ.

Мэкъумэщ институтым иеджэн щылъигъэкIотэнэу Даутэ гухэлъ иIагъ, ау IэкIыбым къикIыгъэ кIэлэ гъэсагъэм а сэнэхьатыр къемыкIущтэу бэмэ къызыраIом, Мые­къуапэ зы­къыгъэзэжьи, Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтым IэкIыб къэралыгъуа­бзэхэмкIэ ифакультет къыухыгъ. Дэгъудэдэу зэре­джагъэм фэшI ащ Iоф щишIэнэу къычIагъэ­нэжьыгъагъ.

ЛIыбзыу Даутэ сабыибэ зэ­рыс унагъо къихъухьагъ. Сэ къы­зэрэзгурыIорэмкIэ, нахьыжъхэм къызэраIожьырэмкIи, ащ фэдэ унэгъо Iужъум зы нэбгырэ къыхэкIыжьынышъ, а лъэхъа­ным Адыгеим къыгъэзэжьыныр Iоф псынкIагъэп. Сэ сятэжъ фэдэ цIыф еджэгъэ, цIыф Iушэу, теубытагъэ хэлъэу рихьыжьа­гъэр гъунэм нэзгъэсырэр ары ныIэп ар къыздэхъущтыгъагъэр.

ЕтIани къызкIэзгъэтхъымэ сшIоигъор, Даутэ имызакъоу, зэкIэ иIахьыл-гупсэхэм апае тиунапчъэхэр зэрэзэIухыгъа­гъэхэр ары. Сызэрэщыгъуа­зэмкIэ, Даутэ иIахьылхэр Адыге­им къакIощтыгъэх, сятэжъ ахэр ыхьакIэщтыгъэх. Ышэу Хьисэр анахьыбэрэ къэкIуагъэу къаIо­тэжьы. Ар Иорданием и Па­чъы­хьэ къэзгъэгъунэхэрэм ахэ­тыгъэу ары зэраIорэр.
Сятэжъ хьакIэхэр тызщыщ къуаджэу Джэджэхьаблэ дэсэу щигъэсыщтыгъэхэп, хы ШIуцIэ Iушъом фырикъужьэу ыщэщтыгъэх, Адыгеим ичIыпIэ дахэхэр аригъэлъэгъущтыгъэх, заригъэгъэпсэфыщтыгъ.

1970-рэ илъэсхэм якъежьапIэхэм сятэжъ Мэдинэрэ тиIа­хьылэу Джармэкъо Шумафэрэ Иорданием кIогъагъэхэу къа­Iожьы. Ахэр ЛIыбзыу Даутэ иунагъо ихьэкIэ закъоу щымытхэу, Адыгэ хэкум, лъэпкъым ялIыкIо пшъэрылъхэри агъэцэ­кIэгъагъэх.

Даутэ Кощхьаблэ щыщ пшъа­шъэ унагъо дишIагъ. Ащи ся­тэжърэ сянэжърэ яIахьышхо хэлъ. Къызещэм, адыгэ джэгу фашIыгъагъ. Нэужыми унэгъо ныбжьыкIэр ылъакъо теуцофэкIэ якIалэм фэдэу деIагъэх.

Сянэжърэ сятэжърэ псаоу щэIэфэхэкIэ Даутэрэ ишъхьэгъу­сэрэ бэрэ къакIощтыгъэх. Ахэр дунаим зехыжьыхэми тызэщыгъупшагъэу арэп, ау янэ-ятэу IэкIыбым къыщинагъэхэм ачIыпIэ хэкужъым щыфэхъугъэхэр зэрымысыжь унэм бэрэ къи­хьаныр Даутэ къызэрэфэкъиным къыхэкIэу икъакIо нахь макIэ ышIыгъагъ.

Сэ сыкъызхиубытэгъэ уахътэр пштэмэ, тилъэпкъэгъоу Iэ­кIыбым щыIэхэм ащыщыбэхэм хэкужъым къагъэзэжьыгъ. Ау ащ икъежьапIэ, апэрэ лъэбэ­къухэр ашIынхэм сятэжъ ЛIы­бзыу Мэдинэ иIахьышхо зэрэ­хэлъыр теубытагъэ хэлъэу къэс­Iон слъэкIыщт.

ЛIЫБЗЫУ Мурат.
къу. Джэджэхьабл.