ЩыIэныгъэм гукIэ фэусэ

Орэдыр щыIэныгъэм IэпыIэгъу къызэрэщытфэхъурэм композиторэу КIыргъ Юрэ къытегущыIэныр шэнышIу фэхъугъ.

— IофышIэ сыщыIэми, унэм сыкъэкIожьыгъэми, орэдыр сыгу икIырэп, жъыур къыхэсэдзэ, — къеIуатэ Урысыем, Адыгеим культурэмкIэ язаслуженнэ IофышIэу КIыргъ Юрэ.

— Орэдым изакъоп, произведение инхэри отхых.

— Сыд сыусыщтми, орэдым хэлъ гупшысэр, мэкъамэр музыкальнэ произведением есэпхых.

— Зэпимыгъэоу композиторыр усэн фаеу зы­лъытэрэмэ адеогъашта?

— Искусствэм ыбзэкIэ цIыфхэм уалъыIэсы пшIоигъомэ, чэщымрэ мафэмрэ зэхэмыдзых. Уигуп­шысэхэр пшъэхъу пытэм зэрипхыхэзэ, щыIэныгъэм къыпкъы­рыкIыхэрэ мэкъамэхэр тхьапэм егъэкIух.

— Мэкъамэр гум щычэрэгъузэ тхьапэр къэмыштэу къыхэкIа?

— «Сыпшъыгъ, етIанэ стхыщт» зэпIожьыныр мытэрэзэу сэлъытэ. Гур зэлъызыкIурэ мэкъамэм удэмышъхьах.

— Юр, дэгъоу узышIэрэ цIыфхэм сяупчIыгъ. Уисэ­нэхьат зэрэпшIо­гъэшIэгъоныр зэкIэми къыхагъэщы.

— ГукIэ къыхэпхыгъэ сенэхьатым уемызэщ, зыфэмыгъэгус, ишъэфхэр зэгъашIэх.

— Музыкальнэ нотэхэр умышIэхэу тхьакIумэм зэхихыгъэу гум къинэгъэ мэкъамэр пщынэм къебгъаIозэ искусствэм ухэ­хьагъ.

— СыкIэлагъ. Пчыхьэм тызэIукIэмэ тэ, зэныбджэгъухэм, тызэгъусэу уахътэр зэдэдгъакIощтыгъ. Сэнэхьат зэфэшъхьафхэр яIэхэу орэдым зэфищагъэхэм шэн-хабзэхэр зэрахьэщтыгъэх.

— Теуцожь районым ущапIугъ, илъэсыбэ хъугъэу Тэхъутэмыкъое районым ущэпсэу.

— Дзэм къулыкъур щысхьыгъ. Мыекъуапэ музыкальнэ училищыр, Краснодар культурэмкIэ институтыр къащысыухыгъэх. Тыдэ сыщыIэми, пщынэмрэ орэдышъохэмрэ сщыгъупшэхэрэп.

— Адыгэ музыкальнэ Iэмэ-псымэхэмкIэ орэдышъохэр огъэжъынчых. Къамылыр…

— Тэхъутэмыкъое районым культурэмкIэ и Унэшхо иансамблэу «Къамылым» художественнэ пащэу сыриI. Къамылапщэуи ащ сыхэт.

— Ижъырэ адыгэ орэдхэм ябаиныгъэ фольклорым хэгъэщагъэу щыт.

— Пэсэрэ адыгэ орэдхэр ансамблэм къыригъаIохэ зыхъукIэ, сыхэщэтыкIы, гукIэ сядэIу.

— Илъэсыбэ хъугъэу Iоф къыбдэзышIэрэ ШъэуапцIэкъо Адамэ къызэрэтиIуагъэу, адыгэ орэдыжъыр зэхэпхынэу уфаемэ, гукIэ едэIу.

— Адамэ музыкант дэгъу, пщынаоу Къэлэкъутэкъо Инвери, нэмыкIхэми яIофшIакIэ сызыIэпащэ. Ныбжь зэфэшъхьафхэр тиIэх нахь мышIэми, псынкIэу тызэгурэIо. Ансамблэу «Уджым» ты­зэдыхэт.

— Искусствэ шъыпкъэм ыбзэ орыкIэ сыда?

— ГукIэ ар зэхэпхын фае. Искусствэм цIыфыр епIу, егъасэ. Искусствэр сигупшыс, сищыIэ­ныгъ.

ЕплъыкIэхэр

— Тиансамблэ цIэрыIоу «Уджым» КIыргъ Юрэ хэт, — къеIуатэ Тэхъутэмыкъое районым иадминистрацие культурэмкIэ игъэIорышIапIэ ипащэу, Адыгэ Республикэм искусствэхэмкIэ изаслуженнэ IофышIэшхоу Ацумыжъ Рустам. — Ахэджэго Мэджыдэ ыцIэ зыхьырэ ныбжьыкIэ театрэм иIофшIэн чанэу хэлажьэ. Тирайон илъэс 95-рэ зэрэхъугъэм фэгъэхьыгъэу адыгабзэкIи, урысыбзэкIи Тэхъу­тэмыкъое районым игимн ыу­сыгъ. МэфэкIым ар щыдгъэжъынчыгъ.

КIыргъ Юрэ иорэдхэр зэхэугъоягъэхэу Тэхъутэмыкъое районым иадминистрацие шIэхэу къыдигъэкIыщт. Композиторыр илъэс 80 зэрэхъугъэм ехьылIэгъэ пчыхьэзэхахьэм Адыгэ Рес­публикэм икъалэхэм, районхэм яансамблэхэр, Адыгеим иартист цIэрыIохэр хэлэжьэщтых.

ЕгъэжьапIэ фэхъугъэх

— Апэу тестхэгъэ орэдхэм ащыщых КIыргъ Юрэ ыусыгъэхэр, — игупшысэхэм тащегъэгъуазэ Урысыем, Абхъазым язаслуженнэ артисткэу, Адыгеим инароднэ артисткэу Нэхэе Тэмарэ. — «Гъу­нэгъу кIал», «Бжыхьэ шIулъэгъу» — ахэр егъэжьапIэ сфэхъугъэх. «Ситхьаркъо фыжь», «Сихэгъэгу», фэшъхьафхэри нэужым къасIохэу езгъэжьагъ. Усэм нахь къекIущт мэкъамэр къегъоты, тамэу фи­шIыгъэм орэдым псэ къыпегъакIэ. Юрэ сыфэраз, сигуапэу бэрэ Iоф дэсшIагъ.

МэщбэшIэ Исхьакъ, Бэрэтэрэ Хьамидэ, Кощбэе Пщымафэ, Къуекъо Налбый, нэмыкIхэм яусэхэм атехыгъэ орэдыбэ Ю. КIыргъым ыусыгъ. Мэхъош Руслъан игъусэу орэд пшIы пчъа­гъэ ытхыгъ. Адыгэ къуаджэ­хэу Теуцожь районым щагъэкощы­гъэхэм яхьылIэгъэ орэдыр Адыгэкъалэ культурэмкIэ и Унэу дэтым артистхэм къызыщаIом, зэхахьэм хэлажьэхэрэр къэтэ­джыхи едэIугъэх, бэмэ нэпсыр къяхыгъ…

— КIыргъ Юрэ общественнэ IофышIэшху. Ансамблэм игъусэу Тыркуем, Урысыем ишъолъырхэм, фэшъхьафхэм ащыIагъ, — къе­Iуатэ Урысыем, Адыгеим янароднэ артистэу, Адыгэ Республикэм икомпозиторхэм я Союз итхьаматэу Нэхэе Аслъан. — КIыргъ Юрэ Урысыем икомпозиторхэм я Союз аштэнэу ищыкIэгъэ тхылъхэр дгъэхьазырхи, Москва дгъэхьыгъэх.

Зэкъошхэм яусакIу

Къуаджэхэм афэгъэхьыгъэ орэдхэм Хьалъэкъуае ехьылIа­гъэр къахэтэгъэщы, гум ар иорэд шъыпкъ. КIэлэцIыкIухэм, хорым апае ыусыгъэхэр еджапIэхэм ащэIух.

МэщбэшIэ Исхьакъ игущыIэмэ атехыгъэу «Шъукъеблагъ» зыфиIорэр Мыекъопэ районым икIэлэцIыкIу ансамблэу лъэпкъ зэфэшъхьафхэр зыхэтым адыгабзэкIэ къеIо.

— Орэдыр тэ тигущыI, тизэпхыныгъэхэм ялъэмыдж, — къы­тиIуагъ «Кубаночкэм» ихудожественнэ пащэу Полина Мокровам.

КIыргъ Юрэ непэ имэфэкI, илъэс 80 мэхъу. Тигъэзетеджэхэм ацIэкIэ композитор цIэрыIом тыфэгушIо. Опсэу, Юр! Тхьэм нарт бэгъашIэ уешI. Уиорэдхэр дунаим щашIэх, лIэшIэгъухэм язэпхыныгъэ уфэлажьэ. Адыгэ Республикэм щытхъоу къыфэпхьырэм тегъэгушхо. Тиджэныкъо машIо гъашIэм щыогъаблэ.

ЕмтIылъ Нурбый.