УсакIоу Хъунэго Нурет Исхьакъ ыпхъур къызыхъугъэр илъэс 90-рэ хъугъэ

Гум щыщ хъурэ  гущыIэр

ГущыIэм ыуасэ зышIэрэр ащ сыдигъуи фэсакъы. ГущыIэкIэ цIыфыр уукIын, джащ фэдэ къабзэуи пIэтын ыкIи ыгу пщэфын плъэкIыщт. Жэм уфэсакъын зэрэфаер адыгэ унэгъо гупсэф къихъухьагъэу, пIуныгъэ икъу зыгъотыгъэм ешIэ. «Зэ пIощтым тIо егупшыс» elo адыгэ гущыIэжъым. ГущыIакIэр, шIыкIэ-гъэпсыкIэр лъэпкъ Iэдэбым, намысым иIахьхэу егъашIэм къырыкIуагъэх. Хэтми акъыл-гулъытэ зиIэм, епIожьын имыщыкIагъэу, гущыIэм кIочIэ лые зэрэхэлъыр къыгурэIо. АщкIэ гъэзагъэу титхакIохэм, усакIохэм, шIэныгъэлэжьхэм гупшысэшхо алэжьыгъ.

Псалъэм имэхьанэ, гущыIэм ыкIуачIэ зэхишIапэу, къыгъэгъунэу ыкIи ыухъумэу щыIагъ адыгэ бзылъфыгъэ усакIоу Хъунэго Нурет.

Нурет Красногвардейскэ районым ит къуаджэу Джамбэчые мэкъуогъум и 5-м, 1930-рэ илъэсым къыщыхъугъ. Ыш-ышыпхъу бын дахэм анахьыкIагъ. Ны-ты Iушхэм яунагьо унэшъо тэрэз ралъхьаныр афызэшIокIыгъэти, акъохэми апхъухэми лъэгъо зафэ щыIэныгъэм щагъотын алъэкIыгъ.

Ты зэкIэупкIэгъэ мыпшъыжьэу, IофкIэ емызэщыжьым кIалэхэр кIырыплъыщтыгъэх, пхъухэри ны Iушым кIэдэIукIыгъэх.

«Емыджагъэр нэшъу» зыщаIощтыгъэ лъэхъаныгъ Нурет къызхэхъухьагъэр, еджэн-гъэсэныгъэм осэшIу иIагъ. 1955-рэ илъэсым Хъунэго Нурет классиблыр, нэужым зычIэхьэгьэ Адыгэ кIэлэегъэджэ училищыр къыухыгъэх. 1960-рэ илъэсым Адыгэ кIэлэегъэджэ институтым филологиемкIэ ифакультет къыухыгъ.

1961-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу пенсием окIофэ хэку гъэзетэу «Социалистическэ Адыгеим», «Адыгэ макъэм» зэдзэкIакIоу Iоф щишIагъ. Ащ ыуж Дунэе Адыгэ Хасэм (МЧА-м) илъэсиплIэ щылэжьагъ.

Я 60-рэ илъэсхэм литературнэ-творческэ кIочIакIэхэу гугъэпIэ инхэр къэзытыхэрэр адыгэ литературэм къыхэхьагъэх. Натхъо Долэтхъан ыужыкIэ, ятIонэрэ бзылъфыгъэ тхакIоу Нурет хъугъэ. Мы нэбгыритIум ялъэужышIу нэмыкI бзылъфыгъэ ныбжьыкIабэ теуцуагъэу, лъэпкъ литературэм яIахь зэралъэкIэу халъхьэ.

Хъунэго Нурет Исхьакъ ыпхъум ытхыхэрэр 1951-рэ илъэсым щегъэжьагъэу хиутыхэ хъугъэ. Усэхэр, рассказхэр, очеркхэр гъэзетхэу «Адыгэ макъэм», «Нарт» зыфиIорэм, журналэу «Зэкъошныгъэм», нэмыкIхэм къарэхьэх, радиомкIэ къатых.

1970-рэ илъэсым тхэкIо куп зэдыряе тхылъэу «Гъэтхэ къэгъагъэхэр» зыфиIорэм Нурет иусэхэр къыдэхьагъэх, усэхэмрэ рассказхэмрэ дэтхэу «ГущыIэр Iэзэгъу (1992) «Гупшысэ нэфхэр» (2003) ацIэу тхылъхэр къыдигъэкIыгъэх.

Нурет иусэхэм ащыщхэр орэдышъом композиторхэм ралъхьагъэх.

Урысые Федерацием итхакIохэм я Союз 1998-рэ илъэсым къыщыублагъэу хэтыгъ.

УсакIоу Хъунэго Нурет адыгабзэр зилъапIэу, зикIасэу, зыгъашIоу зэрэщытыр иусэ сатырхэмкIэ къыушыхьатыгъ. Иадыгэ лъэпкъэу лъэпсэ куу зиIэр къыгъэгъунэу, шэпхъэ-бзыпхъэ дахэ иIэу тхагъэ. Унагъор лъапсэу зэрэщытыр зэхишIэу, ны-тыхэу, зыпсэ къуапэ укъытекIыгъэхэр гъэшIэным угу илъынхэ зэрэфаер, яшIу налъэу къыпхэхьагъэм, ныбыдзыщэм илъэпIагъэ, тым ищэIэгъэ-пытагъэ, адыгэ лъэпкъым игъогу зэщимыз зыфэдагъэр, лIышIу-цIыфышIухэу лъэпкъым къыхэкIыгъэхэр тхэкIошхоу КIэрэщэ Тембот фэгъэхьыгъэ поэмэмкIэ, зыкъо ныбжьыкIэ дахэ Абхъаз заом щыфэхы-гъэ ным — Шэуджэн Нурет хьазабэу къыфэкIуагъэр зафэу къыриIотыкIыгъэх.

ИлъэсипшI пчъагъэм усэкIэ тхэгъэ Нурет цIыфыгум Iэзэгъу фэхъурэ гущыIэр къыгъотыныр, тхьапэм ригъэкIуныр ары зыпылъыгъэр. КъыIощтым гупшысэу кIоцIилъхьащтым бэрэ егупшысэщтыгъ, иадыгабзэ къэбзэ-лъэкIыхьэгъагъ, игущыIэ пкъи кIуачIи хэлъыгъ.

Щэч хэлъэп, Хъунэго Нурет итворчествэкIэ, ипоэзиекIэ, игупшысэ хэхыгъэ икъукIэ адыгэ литературэр, ныдэлъфыбзэр ыкIи лъэпкъ пIуныгъэ-гъэсэныгъэр зэригъэлъэшыгъэм.

ЩыIагъэмэ, усакIор къызыхъугъэр илъэс 90-рэ хъущтыгъэ. Ау зигущыIэ щыIэр лIагъэп. Хъунэго Нурет ипоэзие гупшысэ зэкIу ин хэлъ, игущыIэ гуаоп, зафэ, хые, Iэзэгъу, лъэпкъ литературэр ыгъэдэхагъ.

 Мамырыкъо Нуриет.