Зихэку зыбгынэгъэ адыгэхэм апае Тыркуем щагъэуцугъэ саугъэтхэр

Самсун къалэмкIэ: 1864-рэ илъэсым  ыуж илъэси 130 тешIагъэу ТыркумкIэ апэрэ саугъэтыр щагъэуцугъ. Ар ашIыным  Абдулмэджыт Узбэкыр кIэщакIо фэхъугъ. 1994-рэ илъэсым саугъэтыр къызэIуахыгъ.

Самсун къэлэшхом епхыгъэ Чарщамба районым Къызылот зыцIэ чылэм дэтыгъэ мы саугъэтыр зыщыщыр амыгъэунэфыгъэхэм зэхакъутагъ, джы щыIэжьэп, ау ар ТыркумкIэ апэдэдэу ашIыгъэ саугъэтыгъ.

Узбэк дунаим зехьыжьым, цIыфхэм саугъэтыр икIэрыкIэу агъэуцунэу фэягъэх, ау мы гухэлъыр къадэхъугъэп.

ЫлъэсипшI ыпэкIэ а чылэ дэдэм нэмыкI саугъэт горэ щагъэуцугъ. Ау «ыпэкIэ ашIагъэм фэдэу, цIыф мэхъаджэхэм мы саугъэтыр икIэрыкIэу зэхакъутэн алъэкIыщт» аIозэ, мыжъосыныр чылэдэс адыгэ горэм ищагу дагъэуцуагъ.

(Джэмил Бичэр)

КъоджаIэли къалэмкIэ: Истанбул Кавказ культурэ Хасэм иныбжьыкIэхэр кIэщакIо фэхъузэ 1999-рэ илъэсым Къарагъач чылэм дэт къэхалъэм саугъэт дагъэуцуагъ. Мы саугъэтым ыIупэкIэ  2000-рэ илъэсым жъоныгъуакIэм и 21-м цIыфхэр апэдэдэу щызэIукIагъэх.

2006-рэ илъэсым CircassianCanada сайтымрэ КъоджаIэли Кавказ культурэ Хасэмрэ зэгъусэхэу Къарагъач чылэдэсхэм адэгущыIэхэзэ къоджэ къэхалъэм «КъикIыжьыгъэ Адыгэхэм Ясаугъэт» дагъэуцуагъ.

КАФФЕД-р кIэщакIо фэхъуи, Тыркуем культурэмкIэ и Министерствэ мы хы Iушъом (Babalı Sahili) 2009-рэ илъэсым  къаухъумэрэ шъолъыр мэхьанэ иIэу ылъытагъ.

(Проф. Доктор Iэрол Таймэз) 

Къайсэри къалэмкIэ: Пынарбащы районым епхыгъэ Черкес Карабогъаз (Аслъэнхьабл) къоджэ шIушIэ Хасэмрэ Uzunyayla.com сайтымрэ кIэщакIо фэхъухэзэ мы чылэм ишъофхэм ащыщ илъэситфым къыкIоцI щагъэтIысхьэгъэ чъыгыжъыехэр зыдэт шъолъырым 2008-рэ илъэсым «ЖъоныгъуакIэм и 21-рэ мэз» цIэу фаусыгъ.

Афйонкъарахисар къалэмкIэ: Динар районым ит Япагълы чылэм дэт сыным тетхагъэр мыры: “Япагълы чылэр: 1864-рэ илъэсым Темыр Кавказым ЦIэмэз шъолъырым къикIыжьыгъэ адыгэхэм ащыщэу шапсыгъэхэу унэгъо 20-мэ 1877-рэ илъэсым агъэпсыгъ. Лъытэныгъэрэ шъхьэкIафэрэ зыфэтшIырэ тижъыхэм ацIэкIэ».

Ащ ыкIыIу инджылызыбзэкIэ ыкIи тыркубзэкIэ «1864 May 21 A Day To Remember  —  21 Mayıs Unutma! Unutturma!»  («ЖъоныгъуакIэм и 21-р ащымыгъэгъупш! Зыщымыгъэгъупш!»)  тетхагъ.

Коня къалэмкIэ: Ылгын районым епхыгъэ Ихьсание (Газилэр) къуаджэм «ЖъоныгъуакIэм и 21-рэ мафэм исаугъэт» 2010-рэ илъэсым щагъэпсыгъ. Бетоным хэшIыкIыгъэ саугъэтыпкъым тет фарфор гухьарэхэр а уахътэм Самсун къалэм имэр игуадзэу Кэнан Щарам аригъэшIыгъ. Метрэ щырыщым къехъу зишъомбгъогъэ ыкIи зикIыхьэгъэ саугъэт напэм адыгэхэр къызэрикIыжьыгъэхэр сурэткIэ тешIыхьагъ.  Илъэс къэс жъоныгъуакIэм и 21-рэ мафэм цIыфхэм мы саугъэтым ыIупэкIэ зэIукIэ щызэхащэ, IэкIыб къэралыгъохэм къарыкIыгъэхэри мыщ къекIуалIэх.

(Ахьмэт Джэуад Бэнк)

Истанбул къалэмкIэ: Адыгэхэр къызикIыжьыгъэхэм илъэси 149-рэ зытешIэм, 2013-рэ илъэсым, организациеу КАФФЕД-
мрэ Картал район гъэIорышIапIэмрэ кIэщакIо фэхъухи, Картал хы Iушъом саугъэт щагъэуцугъ. Мы саугъэтыр Налщык къалэм дэт ГущIашэ Арсеным ышIыгъэ «Псэ чъыг» саугъэтым тырахыгъ.

Измит КъалэмкIэ: 2015-рэ илъэсым Измит къалэм имэрэу Доктор Невзат Догъан кIэщакIо фэхъуи, Фэвзие паркым метрэ 1,8-рэ илъэгагъэу «Адыгэхэу къикIыжьыгъэхэм ясаугъэт» дагъэуцуагъ.

Анкара къалэмкIэ: Гёлбащы районым ит Хьаджымуратлы, Ягълыпынар, Икизджэ, Гёкчехойук чылэхэм ащыщ цIыфхэм щызэхащэгъэ Гёлбащы Кавказ зыкIыныгъэ, социальнэ зэготыныгъэ, гъэсэныгъэ ыкIи шIушIэ Хасэр кIэщакIо фэхъуи, Хьаджымуратлы хьаблэм дэтэу «ИкIыжьыгъэ адыгэхэр» зыцIэ саугъэтыр 2016-рэ илъэсым ашIыгъ. Саугъэтым изэхэлъыкIэ Гёлбащы Кавказ Хасэм тегъэпсыхьагъ, Гёлбащы район гъэIорышIапIэми саугъэтыр ыгъэуцугъ.

Эскищэхир къалэмкIэ: Эскищэхир Темыр Кавказ культурэ Хасэр кIэщакIо фэхъуи, «ЖъоныгъуакIэм и 21-рэ, 1864-рэ илъэс, адыгэ лъэпкъгъэкIод
ыкIи лъэпкъэу къикIыжьыгъэм исаугъэт» зыфиIорэр  2017-рэ илъэсым къэлэ паркым дашIыхьагъ. Саугъэтыр зышIыгъэ Нухь Ачынэ «мы саугъэтыр зэрэпсаоу Темыр Кавказ культурэм инэпэеплъ» еIо.

Ялова къалэмкIэ: Яловэ район гъэIорышIапIэмрэ Яловэ адыгэ зыкIыныгъэ хасэмрэ кIэщакIо фэхъухи, «Адыгэ лъэпкъ— гъэкIод ыкIи лъэпкъэу къикIыжьыгъэм исаугъэт» адыгэхэр къызикIыжьыгъэхэм ия 154-рэ илъэсым (2018-м) ашIыгъ. Ыщылай Йылмазым къыугупшы-
сыгъэ саугъэтыр Чагъры Узбайым ышIыгъ.

Бозуйук къалэмкIэ: 2018-рэ илъэсым Билэджик-Бозуйук къэлэ гъэIорышIапIэм Шъыхь Щамилэ паркым Кавказ политикэ лъэныкъомкIэ ипащэщтыгъэ Шъыхь Щамилым исурэт тешIыхьагъэу саугъэтыр агъэпсыгъ.

Къэбархэр зэхэзыугъоежьыгъэр Гул Йылмаз.

Тыркуер.